KISALTMALARIN YAZIMI
Yer ve zaman kazanmak, okumayı kolaylaştırmak amacıyla sözcüklerin kısa hallerini kullanırız. Kısaltmaların yazımı belirli kurallara bağlıdır.
1. BÜYÜK HARFLERLE YAPILAN KISALTMALAR
Kurum, kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları; genellikle her sözcüğün ilk harfinin büyük yazılmasıyla yapılır.
Örnekler:TDK (Türk Dil Kurumu)
TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi)
ABD (Amerika Birleşik Devletleri)
KB (Kuzeybatı)
ÖNEMLİ UYARI!Büyük harflerle yapılan kısaltmaların arasına NOKTA KONMAZ.
Ancak gelenekleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarında nokta kullanılır.
Büyük harflerle yapılan bazı kısaltmalarda, kısaltmanın akılda kalıcı olması için kelime gibi okunabilecek şekilde oluşturulduğu da görülür.
Örnek:ASELSAN (Askerî Elektronik Sanayii)
TÖMER (Türkçe Öğretim Merkezi)
2. ÖLÇÜ BİRİMLERİNİN KISALTMALARI
Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır ve sonlarına nokta konmaz.
Örnekler:m (metre)
kg (kilogram)
cm (santimetre)
g (gram)
3. DİĞER KISALTMALAR (KÜÇÜK HARFLİ)
Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında; ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur. Sonlarına nokta konur.
Örnekler:Prof. (Profesör) ➔ Unvan (Büyük harf)
Av. (Avukat) ➔ Unvan (Büyük harf)
s. (sayfa) ➔ Cins isim (Küçük harf)
vb. (ve benzeri)
haz. (hazırlayan)
4. KISALTMALARA GELEN EKLER
Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.
Örnek:TDK’ya (Yanlış) ➔ TDK’ye (Doğru – Te De Ke)
DSİ’ya (Yanlış) ➔ DSİ’ye (Doğru – De Se İ)
THY’de (Te He Ye)
Kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir sözcük gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır.
Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde sözcüğün okunuşu (uzun hali) esas alınır.
Örnek:kg’dan ➔ Kilogramdan (kg’den değil)
cm’yi ➔ Santimetreyi
Sonunda nokta bulunan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek:vb.leri (ve benzerleri)
Alm.nın (Almancanın)
Sonunda üs işareti (kare, küp) bulunan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek:m²ye (metrekareye)
cm³ten (santimetreküpten)