6. Sınıf Özne-Yüklem Uyumu Konu Anlatımı

Paylaş

6. Sınıf Özne-Yüklem Uyumu Konu Anlatımı

Bu sayfada 6. sınıf özne-yüklem uyumu konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda özne ve yüklem kavramları, kişi bakımından uyum, tekillik-çoğulluk uyumu, topluluk adları, belirsizlik bildiren özneler ile saygı ve sitem bildiren kullanımlar öğrencilerin seviyesine uygun açıklama ve örneklerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise cümlede özne ve yüklemi belirleme, özne ile yüklem arasındaki kişi ve sayı uyumunu değerlendirme becerilerini etkileşimli etkinlikler ve test sorularıyla pekiştirebilir.

Özne-Yüklem Uyumu

1. Yüklem

Cümlede bir işi, oluşu, hareketi, durumu ya da yargıyı bildiren temel ögeye yüklem denir.

Örnek:“Annem pazardan taze meyveler aldı.”
Cümlesinde yapılan iş alma eylemidir. Bu nedenle “aldı” sözcüğü yüklemdir.

“Ders başlamadan önce kitaplarımızı hazırlamalıyız.”
Cümlesinde yapılması gereken iş hazırlama eylemidir. Bu nedenle “hazırlamalıyız” sözcüğü yüklemdir.

“Bahçedeki çiçekler oldukça güzeldi.”
Cümlesinde bir durum bildirildiği için “güzeldi” sözcüğü yüklemdir.

2. Özne

Cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan, oluşu gerçekleştiren ya da durumu yaşayan varlığa özne denir.

Özneyi bulmak için yükleme “Kim?” veya “Ne?” sorularından uygun olanı sorarız.

Örnek:“Derya, törende güzel bir konuşma yaptı.”

“Konuşma yapan kim?” sorusunun cevabı Deryadır. Bu nedenle cümlenin öznesi “Derya”dır.

“Mert, çalışma masasını düzenlemeyi unuttu.”

“Unutan kim?” sorusunun cevabı Merttir. Bu nedenle cümlenin öznesi “Mert”tir.

“Kuşlar, sabah erkenden ötmeye başladı.”

“Ötmeye başlayan ne?” sorusunun cevabı kuşlardır. Bu nedenle cümlenin öznesi “kuşlar”dır.

3. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-1

1. Kişi Bakımından Uyum

“Ben”in Bulunduğu Özneler

Özne; ben ve sen, ben ve o ya da ben, sen ve o biçiminde kurulmuşsa yüklem birinci çoğul kişiyle çekimlenir.

Örnek:Babam ve ben hafta sonu pazara gittik. → Doğru

Babam ve ben hafta sonu pazara gittim. → Yanlış

Kardeşim ve ben sınıfımızı süsledik. → Doğru

Kardeşim ve ben sınıfımızı süsledim. → Yanlış

Sen, Ece ve ben projeyi birlikte hazırladık. → Doğru

Sen, Ece ve ben projeyi birlikte hazırladınız. → Yanlış

Bu cümlelerde öznenin içinde “ben” bulunduğu için yüklem biz anlamı taşıyan birinci çoğul kişiyle çekimlenmiştir.

4. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-2

“Sen ve O” Biçimindeki Özneler

Özne sen ve o biçimindeyse yüklem ikinci çoğul kişiyle çekimlenir.

Örnek:Sen ve Kerem yarışmaya birlikte katıldınız. → Doğru

Sen ve Kerem yarışmaya birlikte katıldın. → Yanlış

Elif ve sen kütüphanedeki kitapları düzenleyeceksiniz. → Doğru

Elif ve sen kütüphanedeki kitapları düzenleyeceksin. → Yanlış

Sen ve arkadaşın bu görevi yarın tamamlayacaksınız. → Doğru

Sen ve arkadaşın bu görevi yarın tamamlayacak. → Yanlış

5. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-3

2. Tekillik-Çoğulluk Bakımından Uyum

A. Özne İnsan ve Çoğulsa

Özne çoğul ve insanı bildiriyorsa yüklem hem tekil hem de çoğul kullanılabilir.

Örnek:Öğrenciler yarışma için erkenden gelmişler. → Doğru

Öğrenciler yarışma için erkenden gelmiş. → Doğru

Misafirler salonda bizi bekliyorlar. → Doğru

Misafirler salonda bizi bekliyor. → Doğru

Sporcular antrenmana zamanında başladılar. → Doğru

Sporcular antrenmana zamanında başladı. → Doğru

İnsan bildiren çoğul öznelerde yüklemin çoğul olması zorunlu değildir.

6. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-4

B. Özne İnsan Dışında Bir Varlıksa

Özne insan dışındaki çoğul varlıkları bildiriyorsa yüklem tekil olmalıdır.

Örnek:Kuşlar çatının altına yuva yapmış. → Doğru

Kuşlar çatının altına yuva yapmışlar. → Yanlış

Ağaçlar rüzgârın etkisiyle sallanıyordu. → Doğru

Ağaçlar rüzgârın etkisiyle sallanıyorlardı. → Yanlış

Kitaplar masanın üzerinde duruyor. → Doğru

Kitaplar masanın üzerinde duruyorlar. → Yanlış

7. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-5

C. Özne Kişileştirilmiş Bir Varlıksa

Örnek:İnsan dışındaki bir varlığa insana ait özellikler verilmişse yani varlık kişileştirilmişse, yüklem tekil de çoğul da kullanılabilir.

Örnek:Ağaçlar, sonbaharın gelişine çok üzülmüşler. → Doğru

Ağaçlar, sonbaharın gelişine çok üzülmüş. → Doğru

Kuşlar, arkadaşlarının gidişini merakla konuşuyorlardı. → Doğru

Kuşlar, arkadaşlarının gidişini merakla konuşuyordu. → Doğru

Çiçekler, güneşi görünce sevinçle gülümsediler. → Doğru

Çiçekler, güneşi görünce sevinçle gülümsedi. → Doğru

Bu cümlelerde insan dışındaki varlıklara insana özgü davranışlar verildiği için yüklem çoğul da olabilir.

8. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-6

Ç. Özne Topluluk Adıysa

Özne ekip, takım, ordu, sınıf, aile, kurul, grup gibi tek bir topluluğu bildiren sözcüklerden oluşuyorsa yüklem tekil kullanılır.

Örnek:Takım maça büyük bir istekle hazırlanıyor. → Doğru

Takım maça büyük bir istekle hazırlanıyorlar. → Yanlış

Sınıf gezi için bahçede toplandı. → Doğru

Sınıf gezi için bahçede toplandılar. → Yanlış

Topluluk adı çokluk eki alırsa yüklem hem tekil hem de çoğul olabilir.

Örnek:Takımlar sahaya çıkmak için hazırlanıyor. → Doğru

Takımlar sahaya çıkmak için hazırlanıyorlar. → Doğru

Gruplar farklı salonlarda çalışıyor. → Doğru

Gruplar farklı salonlarda çalışıyorlar. → Doğru

9. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-7

D. Özne Belirsizlik Bildiren Bir Sözcükse

Herkes, kimse, hiçbiri, biri, her biri, bazıları gibi belirsizlik bildiren sözcükler özne olduğunda yüklem genellikle tekil kullanılır.

Örnek:Herkes törende dikkatle bekliyor. → Doğru

Herkes törende dikkatle bekliyorlar. → Yanlış

Kimse bu sorunun cevabını bilmiyor. → Doğru

Kimse bu sorunun cevabını bilmiyorlar. → Yanlış

Öğrencilerin her biri sırasına oturdu. → Doğru

Öğrencilerin her biri sıralarına oturdular. → Yanlış

10. Özne ile Yüklem Arasındaki Uyum-8

E. Saygı veya Sitem Bildiren Cümleler

Saygı, nezaket ya da sitem bildiren bazı cümlelerde özne tekil olmasına rağmen yüklem çoğul kullanılabilir.

Örnek:Saygı Bildirenler Örnekler

Sayın Müdürümüz toplantıya biraz önce geldiler.

Değerli öğretmenimiz bizi kapıda karşıladılar.

Sayın Valimiz açılışa katılarak konuşma yaptılar.

Bu cümlelerde tek bir kişiden söz edilmesine rağmen saygı amacıyla çoğul yüklem kullanılmıştır.

Örnek:Sitem Bildiren Örnekler

Ayşe Hanım sonunda bizi aramaya fırsat bulabilmişler.

Beyefendi toplantıya ancak şimdi gelebilmişler.

Arkadaşımız günler sonra mesajımıza cevap verebilmişler.

Bu cümlelerde çoğul yüklem, kişiye duyulan sitemi belirtmektedir.

11. Özne-Yüklem Uyumu Özet Tablosu

Öznenin özelliği Yüklemin kullanımı

“Ben”in bulunduğu birden fazla özne Birinci çoğul kişi

“Sen ve o” biçimindeki özne İkinci çoğul kişi

Çoğul insan özne Tekil veya çoğul

Çoğul insan dışı özne Tekil

Kişileştirilmiş çoğul özne Tekil veya çoğul

Tekil topluluk adı Tekil

Çokluk eki almış topluluk adı Tekil veya çoğul

“Herkes, kimse, hiçbiri” gibi özneler Tekil

Saygı veya sitem bildirilen tekil özne Çoğul kullanılabilir

12. Cümlede Özneyi Bulma

Bahçedeki çiçekleri sabah erkenden Elif suladı.

Elif

Sessiz sınıfta öğretmeni öğrenciler dinledi.

öğrenciler

Kütüphaneden yeni romanı Ahmet aldı.

Ahmet

Akşam gökyüzünde yıldızlar parladı.

yıldızlar

Yarışmada birinciliği Zeynep kazandı.

Zeynep

Masadaki bardağı kedi devirdi.

kedi

Teneffüste arkadaşlarını Mert çağırdı.

Mert

Rüzgâr kuru yaprakları savurdu.

Rüzgâr

Sokaktaki çöpleri görevliler topladı.

görevliler

Bu habere herkes sevindi.

herkes

Dünkü maçı takımımız kazandı.

takımımız

Pencereden içeri güneş süzüldü.

güneş

13. Cümlede Yüklemi Bulma

Çocuklar bahçede neşeyle oynadı.

oynadı

Ayşe defterini çantasına koydu.

koydu

Sabah erkenden kuşlar öttü.

öttü

Dedem eski radyoyu onardı.

onardı

Yağmur öğleden sonra başladı.

başladı

Öğrenciler soruları dikkatle çözdü.

çözdü

Kardeşim kapıyı sessizce kapattı.

kapattı

Annem misafirlere börek hazırladı.

hazırladı

Doktor hastayı dikkatle inceledi.

inceledi

Sporcular yarıştan önce ısındı.

ısındı

Gemi akşam limana yaklaştı.

yaklaştı

Öğretmen tahtadaki yazıyı sildi.

sildi

14. Özne–Yüklem Uyumunu Belirleme

Ben bu sabah ödevlerimi erkenden tamamladım.

Uyum Vardır

Siz yarışmanın sonuçlarını dikkatle dinledi.

Uyum Yoktur

Sen bu kitabı geçen hafta kütüphaneden aldın.

Uyum Vardır

Ayşe ve ben müze gezisine birlikte katıldık.

Uyum Vardır

O, arkadaşlarıyla bahçede oyun oynadılar.

Uyum Yoktur

Biz yarınki maça özenle hazırlandılar.

Uyum Yoktur

Elif ve sen projeyi zamanında teslim ettiniz.

Uyum Vardır

Ben toplantıdaki soruları tek tek cevapladın.

Uyum Yoktur

Siz bu güzel haberi bize dün akşam verdiniz.

Uyum Vardır

Sen ve ben hafta sonu sergiyi gezeceksiniz.

Uyum Yoktur

Biz sabah erkenden yola çıkacaksınız.

Uyum Yoktur

Kardeşim okuldan döner dönmez beni aradı.

Uyum Vardır

15. Özne–Yüklemde Tekillik–Çoğulluk Uyumunu Belirleme

Öğrenciler tören başlamadan önce salonda sessizce beklediler.

Yok

Bahçedeki çiçekler sıcak havada hızla soluyorlar.

Var

Kütüphanedeki kitaplar yeni raflara özenle yerleştirildi.

Yok

Sporcular yarıştan önce dikkatlice ısındılar.

Yok

Koridordaki masalar görevli tarafından dışarı çıkarıldılar.

Var

Bu öğrenci bütün soruları doğru cevapladılar.

Var

Gökyüzündeki yıldızlar gece boyunca parladı.

Yok

Otobüsler durağa birkaç dakika geç yanaştılar.

Var

Veliler toplantı salonuna sırayla girdiler.

Yok

Raflardaki defterler büyük kutulara yerleştirildiler.

Var

Kardeşim akşam yemeğinden sonra odalarına çekildiler.

Var

Bahçedeki ağaçlar sonbaharda yapraklarını döktü.

Yok

16. Özne–Yüklem Uyumunu Kontrol Etme

Ben ve kuzenim hafta sonu müzeyi birlikte gezdik.

Siz bu projeyi yarına kadar tamamlayacağım.

✓

Kardeşim sabah erkenden okul servisine bindi.

Elif ve sen yarışma için güzel bir sunum hazırladınız.

Biz akşamki gösteriye erkenden gideceksin.

✓

Onlar kazandıkları ödüle çok sevindim.

✓

Sen kaybolan anahtarı masanın altında buldun.

Öğretmenim ve ben toplantıya zamanında katıldınız.

✓

Ben öğretmenin açıklamalarını dikkatle dinledik.

✓

Siz sınıftaki kitapları raflara düzenli biçimde yerleştirdiniz.

O, arkadaşlarını okul kapısında bekliyoruz.

✓

Annemle babam tatilden dün akşam döndüler.

17. Test Sorusu-1

“Dedem, kardeşim ve ben hafta sonu köydeki bahçeyi birlikte —-.” cümlesi aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa özne-yüklem uyumu sağlanmış olur?

Asuladım

Bsuladık

Csuladınız

Dsuladılar

Doğru cevap B. Çünkü özne, konuşan kişiyi de içine alan birden fazla kişiden oluştuğu için yüklem birinci çoğul kişiyle “suladık” biçiminde kullanılmalıdır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğu vardır?

ASen ve arkadaşın yarışma sonuçlarını sabırla beklediniz.

BKuzenimle ben müzedeki eserleri uzun uzun inceledik.

CSiz bu zor görevi kısa sürede tamamladınız.

DMüdürümüz ve ben toplantıda alınan kararları açıkladılar.

Doğru cevap D. Çünkü “Müdürümüz ve ben” öznesi birinci çoğul kişiyi bildirir; yüklem “açıkladık” olmalıdır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-3

I. Ben ve annem pazara gidiyoruz.
II. Sen ve kardeşin bugün bize gelecek.
III. Siz bu işi başarıyla bitirdiniz.
IV. O ve arkadaşları bizi kapıda bekliyorum.

Numaralanmış cümlelerin hangilerinde özne-yüklem uyumsuzluğu vardır?

AII ve IV

BI ve II

CI ve III

DIII ve IV

Doğru cevap A. Çünkü II. cümlede yüklem “geleceksiniz”, IV. cümlede ise “bekliyorlar/bekliyor” olmalıdır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-4

“Sen ve Zeynep sunum için gerekli görselleri hazırladı.” cümlesindeki özne-yüklem uyumsuzluğu aşağıdaki değişikliklerin hangisiyle giderilir?

A“Zeynep” yerine “Mert” yazılarak

B“hazırladı” yerine “hazırladık” yazılarak

C“hazırladı” yerine “hazırladınız” yazılarak

D“Sen” yerine “Ben” yazılarak

Doğru cevap C. Çünkü “Sen ve Zeynep” öznesi ikinci çoğul kişiyi bildirir; yüklem “hazırladınız” biçiminde olmalıdır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

21. Test Sorusu-5

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğu yoktur?

AHerkes sırasını beklemeden içeri girdiler.

BTakım, son dakikada attığı golle maçı kazandılar.

CÖğrenciler deney sonuçlarını defterlerine yazdılar.

DBen bu soruların hepsini dikkatle çözdük.

Doğru cevap C. Çünkü “öğrenciler” çoğul insan öznesi ile “yazdılar” yüklemi kişi ve sayı bakımından uyumludur.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

22. Test Sorusu-6

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki özne-yüklem uyumsuzluğunun nedeni diğerlerinden farklıdır?

ASen bu haberi duyunca çok sevindiniz.

BBahçedeki güller yaz boyunca rengârenk açtılar.

CBiz yarın sabah erkenden yola çıkacaksınız.

DBen ve kardeşim bu projeyi birlikte hazırladılar.

Doğru cevap B. Çünkü bu cümlede insan dışındaki çoğul özneyle yüklemin çoğul kullanılması uyumsuzluk oluşturmuştur; diğerlerinde kişi uyumsuzluğu vardır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

23. Test Sorusu-7

Aşağıdakilerin hangisinde özne-yüklem uyumu vardır?

ARüzgârda savrulan yapraklar yolu kapladı.

BKöpekler gece boyunca hiç durmadan havladılar.

CSaatler duvarda düzenli biçimde çalışıyorlar.

DÇiçekler ilkbaharda birer birer açtılar.

Doğru cevap A. Çünkü insan dışındaki çoğul özne “yapraklar” ile yüklem tekil olarak “kapladı” biçiminde kullanılmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

24. Test Sorusu-8

I. Şehrimizdeki parklar bu yıl yenilendi.
II. Belediyenin görevlileri sabah erkenden çalışmaya başladılar.
III. Bu bölgede yetişen elmalar sonbaharda olgunlaşıyorlar.
IV. Hepimiz hazırlanan gösteriyi büyük ilgiyle izlediniz.

Numaralanmış cümlelerin hangilerinde özne-yüklem uyumsuzluğu vardır?

AI ve II

BI ve III

CII ve IV

DIII ve IV

Doğru cevap D. Çünkü III. cümlede insan dışı çoğul özneyle yüklem tekil olmalı, IV. cümlede ise “hepimiz” öznesine uygun olarak yüklem “izledik” biçiminde kullanılmalıdır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

25. Test Sorusu-9

“—-, okul çıkışında kütüphaneye uğrayacaklar.” cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilirse özne-yüklem uyumsuzluğu ortaya çıkar?

AAyşe ile Duru

BSınıfımız

COnlar

Dİki öğrenci

Doğru cevap B. Çünkü “sınıfımız” tekil bir topluluk adıdır; yüklemin “uğrayacak” biçiminde tekil kullanılması gerekir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

26. Test Sorusu-10

“Ben ve arkadaşım yarınki gezi için gerekli hazırlıkları tamamlayacaksınız.” cümlesindeki özne-yüklem uyumsuzluğu aşağıdaki değişikliklerin hangisiyle giderilir?

A“arkadaşım” yerine “arkadaşlarım” yazılarak

B“Ben” yerine “O” yazılarak

C“tamamlayacaksınız” yerine “tamamlayacağız” yazılarak

D“yarınki” yerine “yarın” yazılarak

Doğru cevap C. Çünkü “Ben ve arkadaşım” öznesi birinci çoğul kişiyi bildirir; yüklem “tamamlayacağız” olmalıdır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

SLAYT LİSTESİ

i Kullanım Bilgilendirmesi

✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Yüklem

Cümlede işi, oluşu, hareketi, durumu veya yargıyı bildiren temel öge olan yüklemin nasıl belirlendiği örneklerle açıklanır.

Özne

Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu yaşayan öznenin “Kim?” ve “Ne?” sorularıyla nasıl bulunduğu gösterilir.

Kişi Bakımından Özne-Yüklem Uyumu

“Ben”in bulunduğu birden fazla özne ile “sen ve o” biçimindeki öznelerde yüklemin hangi kişiyle çekimlenmesi gerektiği açıklanır.

Tekillik-Çoğulluk Bakımından Uyum

İnsan bildiren çoğul öznelerde yüklemin tekil veya çoğul; insan dışı çoğul öznelerde ise tekil kullanılması ele alınır.

Kişileştirilmiş Varlıklar

İnsan dışındaki varlıkların kişileştirildiği cümlelerde yüklemin tekil veya çoğul kullanılabileceği örneklerle gösterilir.

Topluluk Adlarında Uyum

Takım, sınıf, aile ve grup gibi topluluk adları özne olduğunda yüklemin kullanımı ile çokluk eki alan topluluk adları açıklanır.

Belirsizlik Bildiren Özneler

“Herkes, kimse, hiçbiri, biri, her biri” gibi sözcükler özne olduğunda yüklemin genellikle tekil kullanılması üzerinde durulur.

Saygı ve Sitem Bildiren Cümleler

Tekil bir kişiden söz edilmesine rağmen saygı, nezaket veya sitem amacıyla çoğul yüklem kullanılabilen özel durumlar açıklanır.

Etkileşimli Etkinlikler

Cümlede özne ve yüklemi bulma, özne-yüklem uyumunu değerlendirme ve yanlış kullanımları belirlemeye yönelik 5 etkileşimli etkinlik yer alır.

Değerlendirme Testleri

Özne, yüklem ve özne-yüklem uyumuyla ilgili kazanımları ölçen 10 çoktan seçmeli soruyla öğrencilerin öğrenme düzeyi değerlendirilir.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

6. Sınıf Özne-Yüklem Uyumu Konu Anlatım Sunusu