KÖK VE EK BİLGİSİ
Sözcüklerin anlamlı en küçük parçası olan kökleri, çeşitlerini ve bu köklere gelen eklerin görevlerini inceleyelim.
1. KÖK NEDİR?
Bulduğumuz kök ile sözcüğün tamamı arasında mutlaka anlam ilişkisi olmalıdır.
Örnek: “Kelebek” sözcüğünün kökü “kel” olamaz. Çünkü “kel” ile “kelebek” arasında bir ilişki yoktur. Kök: Kelebek‘tir.
Sözcük: Yolcular
Ekleri atalım: -lar (gitti), -cu (gitti).
Kalan parça: Yol (Sözcüğün köküdür ve yolcularla ilişkilidir.)
2. KÖK TÜRLERİ
Kökler anlamlarına göre ikiye ayrılır: İsim kökü ve Fiil kökü.
A. İsim Kökü
Varlıkların ve kavramların adlarını karşılayan köklerdir.
➔ Kalem (-mek gelmez) ➔ İsim Kökü
➔ Kuş (-mak gelmez) ➔ İsim Kökü
➔ Sarı (-mak gelmez) ➔ İsim Kökü
B. Fiil (Eylem) Kökü
İş, oluş, hareket bildiren köklerdir.
➔ Gül- (-mek gelir ➔ Gülmek) ➔ Fiil Kökü
➔ Koş- (-mak gelir ➔ Koşmak) ➔ Fiil Kökü
➔ Bil- (-mek gelir ➔ Bilmek) ➔ Fiil Kökü
3. EKLER
Sözcüklerin köklerine gelerek onlara yeni anlamlar kazandıran veya görev yükleyen parçalardır.
A. Yapım Ekleri
➔ Şeker (Yiyecek) + -lik = Şekerlik (Eşya)
➔ Sil- (Fiil) + -gi = Silgi (Araç)
➔ Göz (Organ) + -cü = Gözcü (Kişi)
Kök halindeki bir sözcüğün yapım eki almış haline GÖVDE denir.
Kök + Yapım Eki = Gövde
Örn: Kitap (Kök) + -lık (Ek) = Kitaplık (Gövde)
B. Çekim Ekleri
➔ Masa (Tek) ➔ Masalar (Anlam aynı, sadece sayısı değişti)
➔ Ev ➔ Evim (Anlam aynı, sadece kime ait olduğu belli oldu)
➔ Okul ➔ Okula (Anlam aynı, sadece yönelme bildiriyor)