Paylaş

ÖZNE – YÜKLEM UYUMU

Bir cümlenin dil bilgisi açısından doğru olabilmesi için özne ile yüklemin kişi ve tekillik-çoğulluk bakımından birbiriyle uyumlu olması gerekir.

TEMEL KAVRAMLAR

Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren unsurdur. (Örn: Bebek mışıl mışıl uyudu.)

Özne: Cümlede işi yapan veya durumda bulunan varlıktır. “Kim ve Ne?” sorularıyla bulunur. (Örn: Bebek uyudu.)

1. KİŞİ BAKIMINDAN UYUM

Öznenin içinde “ben” zamiri varsa (“Ben ve sen”, “Ben ve o”, “Ben, sen ve o”), yüklem her zaman birinci çoğul şahıs (biz) ile çekimlenir.
Örnekler:

✔ Kardeşim ve ben parka gittik. (Doğru – Biz gittik)

✔ Sen, ben ve Ahmet bu işi başaracağız. (Doğru – Biz başaracağız)

✖ Arkadaşım ve ben sinemaya gittim. (Yanlış – Tekil olamaz)

Öznenin içinde “sen” zamiri var ama “ben” yoksa (“Sen ve o”, “Sen ve Ayşe”), yüklem ikinci çoğul şahıs (siz) ile çekimlenir.
Örnekler:

✔ Sen ve Ali ödevlerinizi bitirin. (Doğru – Siz bitirin)

✔ Sen ve o çok iyi anlaşıyorsunuz. (Doğru – Siz anlaşıyorsunuz)

✖ Sen ve baban yarın bize gelsin. (Yanlış – Gelin olmalı)

2. TEKİLLİK – ÇOĞULLUK BAKIMINDAN UYUM

İnsan ve Çoğul Özne: Özne insansa ve çoğul eki (-lar/-ler) almışsa, yüklem tekil de olabilir çoğul da olabilir.
Örnekler:

✔ Doktorlar hastalarla ilgilendi. (Doğru)

✔ Doktorlar hastalarla ilgilendiler. (Doğru)

İnsan Dışı Varlık ve Çoğul Özne: Özne insan dışında bir varlıksa (hayvan, bitki, eşya, kavram) ve çoğulsa, yüklem daima tekil olur.
Örnekler:

✔ Köpekler sabaha kadar havladı. (Doğru)

✖ Köpekler sabaha kadar havladılar. (Yanlış)

✖ Çiçekler susuzluktan soldular. (Yanlış – Soldu olmalı)

İSTİSNA: KİŞİLEŞTİRME

Eğer insan dışı varlıklar (hayvan, bitki vb.) kişileştirilirse (insan gibi davranırsa), yüklem tekil de çoğul da olabilir.

Örnek: Martılar bize şarkı söylüyorlar. (Kişileştirme var, çoğul olabilir)

3. DİĞER DURUMLAR

Topluluk İsimleri: Özne topluluk ismiyse (ordu, takım, sınıf) yüklem tekil olur. Ancak topluluk ismi çoğul eki alırsa (ordular, takımlar) yüklem çoğul olabilir.
Örnekler:

✔ Jüri kararını verdi. (Doğru)

✖ Takım sahaya çıktılar. (Yanlış)

✔ Takımlar sahaya çıktılar. (Doğru)

Belgisiz Sözcükler: Özne belirsizlik bildiren zamir veya sıfatlardan oluşuyorsa (herkes, hiçbiri, çoğu, kimse vb.) yüklem daima tekil olur.
Örnekler:

✔ Herkes bildiklerini anlattı. (Doğru)

✖ Herkes bildiklerini anlattılar. (Yanlış)

✔ Hiçbiri toplantıya katılmadı. (Doğru)

Saygı ve Sitem: Özne tekil olsa bile saygı veya sitem bildirmek amacıyla yüklem çoğul yapılabilir.
Örnekler:

➔ Müdür Bey odasına geçtiler. (Saygı)

➔ Ayşe Hanım nihayet teşrif ettiler. (Sitem)

Bunlara da Göz Atın

6.Sınıf Yazım Kuralları Büyük Harflerin Yazımı Konu Anlatımı

İncele

6.Sınıf Metinde Anlam Konu Anlatımı

İncele

6.Sınıf Dil Yapıları Kök ve Ek Bilgisi Konu Anlatımı

İncele