İSMİN YERİNİ TUTAN SÖZCÜKLER (ZAMİRLER)
Cümle içerisinde isimlerin yerine kullanılan, onların yerini geçici olarak tutan sözcüklere zamir (adıl) denir. Zamirler dört ana grupta incelenir.
1. KİŞİ İSİMLERİNİN YERİNİ TUTAN SÖZCÜKLER (KİŞİ ZAMİRLERİ)
İnsan isimlerinin yerini tutan sözcüklerdir. Dilimizde altı tane şahıs zamiri vardır: “Ben, sen, o, biz, siz, onlar.”
- Ben bu kitabı daha önce okumuştum.
- Sen yarın bizimle gelecek misin?
- O, sınıfın en çalışkan öğrencisidir.
- Biz bu maçı mutlaka kazanacağız.
- Onlar tatile erken çıktılar.
2. İSİMLERİN YERİNİ İŞARET YOLUYLA TUTAN SÖZCÜKLER (İŞARET ZAMİRLERİ)
İsimlerin yerini işaret ederek tutan sözcüklerdir. “Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki” gibi sözcükler kullanılır.
- Bu çok güzel kokuyor.
- Şunları dolaba yerleştirir misin?
- O, yere düşünce kırıldı.
- Ötekini bana ver, bunu sen al.
“O” ve “Onlar” sözcüklerine dikkat edilmelidir!
Eğer bu sözcükler bir insanın yerini tutuyorsa Kişi Zamiridir.
Eğer insan dışı bir varlığın veya nesnenin yerini tutuyorsa İşaret Zamiridir.
Örnek:
O, dün akşam bize geldi. ➔ Kişi Zamiri (Ahmet geldi.)
O, dün akşam bozuldu. ➔ İşaret Zamiri (Bilgisayar bozuldu.)
3. İSİMLERİN YERİNİ BELİRSİZLİK YOLUYLA TUTAN SÖZCÜKLER (BELGİSİZ ZAMİRLER)
Hangi ismin yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan, belirsizlik ifade eden sözcüklerdir. “Herkes, kimse, çoğu, birkaçı, bazısı, hiçbiri, tümü, şey” gibi sözcükler kullanılır.
- Herkes tören alanında toplandı.
- Soruların bazılarını çözemedim.
- Pikniğe kimse gelmedi.
- Çantada tuhaf bir şey vardı.
- Öğrencilerin çoğu ödevini yapmış.
4. İSİMLERİN YERİNİ SORU YOLUYLA TUTAN SÖZCÜKLER (SORU ZAMİRLERİ)
İsimlerin yerini soru yoluyla tutan sözcüklerdir. Bu sorulara verilen cevaplar da yine bir isim ya da zamirdir. “Kim, ne, nereye, kime, hangisi, kaçı” gibi sözcükler kullanılır.
- Marketten ne aldın? (Cevap: Elma – İsim)
- Bu hediyeyi kime alacaksın? (Cevap: Ali’ye – İsim)
- Tatil için nereye gidiyorsunuz? (Cevap: Antalya’ya – İsim)
- Kalemlerden hangisi senin? (Cevap: Şu – Zamir)
Soru bildiren sözcük bir ismin önüne gelip onu etkiliyorsa Soru Sıfatı, ismin yerini tutuyorsa Soru Zamiri olur.
Örnek:
Hangi ev sizin? ➔ Soru Sıfatı (İsmi nitelemiş)
Hangisi sizin? ➔ Soru Zamiri (İsmin yerini tutmuş)