Askerî savaşlar vatan topraklarını düşman işgalinden kurtarır; fakat kurtarılan vatanı kalkındıracak, koruyacak ve çağdaş dünyada bağımsız tutacak olan asıl güç eğitim ve bilimdir. Cehalet, bir milleti içeriden çökerten, geri bırakan ve başkalarına muhtaç eden en tehlikeli düşmandır.

Atatürk, askeri zaferlerin ancak eğitim ve kültür zaferleriyle taçlandırıldığında kalıcı olacağını bildiği için cehalete karşı savaşı “en büyük savaş” olarak tanımlamıştır.

Kurtuluş Savaşı’nın en buhranlı günlerinde (Kütahya-Eskişehir Savaşları devam ederken) Ankara’da 1. Maarif Kongresi‘ni toplamıştır. Cumhuriyet kurulduktan sonra Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitimi birleştirmiş, Harf İnkılabı’nı yaparak bizzat kara tahta başında halka yeni alfabeyi öğretmiş ve “Millet Mektepleri Başöğretmeni” unvanını almıştır. Ayrıca kız çocuklarının eğitimini zorunlu kılmış ve Türkçeye geometri terimlerini kazandıran bir Geometri kitabı kaleme almıştır.

• Sığırtmaç: Sığır güden, sığırları otlatan çoban.
• Kurmay: Harp akademisinden mezun olmuş, orduda harekât planları hazırlayan uzman yüksek rütbeli subay.
• Himaye-i Etfal: Çocukları Koruma Cemiyeti (günümüzdeki Çocuk Esirgeme Kurumu).
• Beniz: Yüz rengi, çehre, yüzün canlılık durumu.

Ailesi çok yoksul olduğu için aile bütçesine katkı sağlamak, geçimlerine destek olmak ve ekmek parası kazanmak amacıyla sığırtmaçlık yapmaktadır.

Çocuğun yüzünün sararmış olduğunu, karnının anormal derecede şiş durduğunu ve ayakta durmakta zorlanacak kadar halsiz olduğunu fark ettiği için hasta (sıtma) olabileceğini düşünmüştür.

Aylık kazancının 3 lira olduğunu söyleyen Mustafa’ya “Yıllık kazancın ne olur?” diye sorduğunda, çocuğun duraklayıp nasıl çarpma yapacağını bilememesi ve yılda 12 ay olduğunu dahi bilmediğini fark etmesi üzerine okuryazar olmadığını anlamıştır.

Karşılıksız para almayı onuruna yediremediği için, yanında bulunan bir miktar cevizi almalarını ve bu parayı cevizlerin karşılığı (bedeli) olarak vermelerini önermiştir.

Sırasıyla; Beşiktaş 19. İlk Mektep, Maçka Fevziye Lisesi, Kuleli Askerî Lisesi ve Kara Harp Okulu’nda eğitim almıştır.

Şiirin eşit sayıda (dörder) dizelerden oluşan dörtlükler hâlinde yazılması, metne düzenli, dengeli ve simetrik bir görsel yapı kazandırmıştır. Bu düzen okuyucunun gözünü yormaz, şiirin ritmini ve ahengini hissettirerek dizelerin birbiriyle uyum içinde akmasını sağlar.

Dağlar, ata benzetilmiştir.

[ ] İkisinin de canlı olması
[ ] İkisinin de insanlarla konuşması
[✔] İlerlemeyi ve yol almayı sağlaması
[ ] İkisinin de aynı büyüklükte olması

[ ] Sıradan ve önemsiz
[✔] Güçlü ve destansı
[ ] Sessiz ve neşesiz
[ ] Kolay ve eğlenceli

• Bu kelimeler hareket mi anlatıyor, varlığa bir özellik mi kazandırıyor?
Bu kelimeler eylem köklerinden türemiş olsalar da isimlerin önüne gelerek o varlığa kalıcı ve niteleyici bir özellik kazandırmaktadır.

• “Okuyan çocuk” ile “çocuk okuyor” arasında nasıl bir fark vardır?
“Okuyan çocuk” ifadesinde bir sıfat tamlaması vardır; çocuğun sürekli bir niteliği betimlenmektedir. “Çocuk okuyor” ifadesinde ise bir yargı/cümle vardır; çocuğun o anda yaptığı eylem (iş/hareket) bildirilmektedir.

• Bu ifadeler olmasaydı Atatürk hakkında aynı ayrıntıları öğrenebilir miydik?
Hayır, öğrenemezdik. Çünkü bu niteleyici ifadeler Atatürk’ün kişiliğini, merakını, liderlik gücünü ve problem çözme dehasını zihnimizde somut ve ayrıntılı bir şekilde canlandırmaktadır.

Mustafa Kemal Atatürk, her zaman bilimin ışığında araştıran ve karşılaştığı sorunlara yenilikçi çözümler geliştiren eşsiz bir önderdi. Gece gündüz demeden milleti için çalışan ve geleceği adım adım planlayan dahi liderliği sayesinde Türk milletine en karanlık günlerinde aydınlık bir yol gösteren rehber olmuştur.

Eren ile Ferhat, yabancı dildeki bağırışları duydukları anda buz kesildiler. Omuzlarındaki güğümler o kadar ağırdı ki saklanmak için hızla eğildiklerinde bakır kaplar birbirine çarparak tiz bir ses çıkardı. Çalıların arasından süzülen iki düşman askeri, tüfeklerini onlara doğrultmuştu. Ferhat’ın dudakları titriyor, gözlerinden yaşlar boşanıyordu. Eren ise dostunun elini sımsıkı tutarak fısıldadı: “Korkma kardeşim, dualarımızı eksik etmeyelim.”

Düşman askerleri yaklaşırken durum son derece vahimdi; üstelik kaçabilecekleri hiçbir sığınak kalmamıştı. Bunun dışında geriye dönerlerse köylülerin ve Mehmetçiklerin kendilerinden beklediği suyu ulaştıramayacaklardı. Tam düşman askeri tüfeğinin tetiğine dokunmak üzereydi ki tepenin yamacındaki kayalıklardan tok ve kararlı bir ses yankılandı: “Davranmayın! Kıpırdarsanız ateş ederiz!”

Bu ses, tepeyi tutan bir Türk gözcü mangasına aitti! Birkaç el silah sesinin ardından düşman askerleri paniğe kapılıp vadinin derinliklerine doğru kaçıştılar. Kayaların arkasından fırlayan yüzü güneşten yanmış Türk askeri koşarak çocukların yanına geldi. Hatta güğümlerden birini hemen kendi sırtına alarak onları kucakladı: “Çocuklar, burada ne işiniz var? Çok tehlikeli bir yere girmişsiniz!”

Eren gururla göğsünü kabarttı: “Ağabey, askerimize su taşıyoruz; ayrıca Mustafa Kemal Paşa’mızı görmek için geldik!” Asker tebessüm etti, gözleri doldu: “Gelin bakalım vatanın küçük kahramanları, sizi bizzat Paşa’mızın çadırına götürüyorum!”

Çünkü Bandırma Vapuru ile Samsun’a ayak basan Mustafa Kemal Paşa, esir edilmek istenen Türk milletinin kurtuluş meşalesidir. Karadeniz’in çilekeş denizcileri ve halkı, vatanı kurtarmaya gelen bu büyük komutana duydukları sonsuz güveni, saygıyı ve bağımsızlık sevdasını selam durarak göstermişlerdir.

İnsana ait özellik: “Selam durmak” ve saygı göstermek insana ait bir davranıştır. Burada kayık, çapar ve taka gibi deniz taşıtlarına aktarılmıştır.
Söz Sanatı: Kişileştirme (Teşhis) sanatıdır.

Kurulan İlişki: Geminin bacasından göğe savrulan duman ile milletin yüreğindeki korku, karamsarlık ve kaygıların yok olup gitmesi arasında benzerlik ilişkisi kurulmuştur.
Söz Sanatı: Benzetme (Teşbih) sanatıdır.

Şiirdeki duyguyu çok daha etkili, canlı ve coşkulu kılmıştır. Tarihî bir olayı kuru bir anlatımdan çıkarıp okuyucunun kalbinde derin bir vatan sevgisi ve bağımsızlık heyecanı uyandırmıştır.

“Ben Mustafa olsaydım…” Modeli:
“Ben küçük Mustafa olsaydım annem Zübeyde Hanım’ın benim hakkımdaki endişelerini çok iyi anlardım. Annem babasız büyüyen evladının güvende olmasını, din alimi veya tüccar olarak rahat bir yaşam sürmesini istiyordu. Ancak benim kalbim vatanın kurtuluşu için ordu saflarında çarpmaktaydı. Hayalim üniforma giymek ve milletimi korumaktı. Aileme saygımı asla yitirmeden, gizlice askerî rüştiye sınavlarına girip azmimi kanıtlayarak annemin de rızasını kazanırdım.”

Örnek Konuşma:
“Değerli Öğretmenim ve Sevgili Arkadaşlarım; her insanın çocukluktan itibaren kalbinde büyüttüğü bir hayal vardır. Bazen ailelerimiz bizim iyiliğimizi düşündükleri için kendi beklentilerini bize yönlendirebilirler. Bu durumda kırıp dökmek yerine sorumluluk bilinciyle hareket etmeliyiz. Hayallerimizin arkasında kararlılık ve sarsılmaz bir azimle durduğumuzda ailelerimiz bizim samimiyetimizi görür. Başarıya ulaşmak her iki tarafın da göstereceği sevgi dolu bir fedakârlık ile mümkündür.”

• Önceden Bildiklerim: 1 Kasım 1928’de Harf İnkılabı yapıldığı, Latin kökenli harflerin kabul edildiği ve Atatürk’ün başöğretmen olduğu.
• Metinden Yeni Öğrendiklerim: Türklerin tarihte Göktürk, Uygur ve Arap alfabelerini kullandığı; Göktürk alfabesinin ilk millî alfabemiz olduğu; harf inkılabından sonra halka okuma yazma öğretmek amacıyla özel olarak “Millet Mektepleri”nin kurulduğu ve 24 Kasım 1928’de Atatürk’e Başöğretmenlik verildiği.

• Kuruluş Yılı ve Amacı: Atatürk tarafından 1925 yılında, başkent Ankara’da modern tarım yöntemlerini halka göstermek ve kurak bir bataklıktan yeşil bir cennet yaratılabileceğini kanıtlamak amacıyla kendi şahsi parasıyla kurulmuştur.
• Önemli Sözü: “Yeşili görmeyen gözler renk zevkinden yoksundur. Bu çiftliği öyle ağaçlandırınız ki göremeyen bir insan dahi yeşillikler arasında olduğunu fark etsin.”
• Millete Bağışı: Atatürk, 1937 yılında bu devasa modern çiftliği Türk milletine ve Hazineye karşılıksız olarak bağışlamıştır.