8. Sınıf Cümlede Vurgu Konu Anlatımı Sunusu

Paylaş

8. Sınıf Cümlede Vurgu Konu Anlatımı

Bu sayfada 8. sınıf cümlede vurgu konusu için hazırlanmış etkileşimli ders sunusu yer almaktadır. Çalışmada fiil cümlelerinde yüklemden önceki ögenin vurgulanması, devrik cümlelerdeki istisnalar, isim cümlelerinde vurgunun doğrudan yüklemde olması, koşul (şart) cümleleri ile “mi” soru eki ve “de/da” bağlacının vurguya etkisi detaylı açıklamalar ve zengin örneklerle incelenmiştir.

Öğretmenler bu materyali akıllı tahta üzerinde ders anlatımı, konu tekrarı ve sınıf içi soru çözümü amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise LGS hazırlık sürecinde cümlenin ögeleri kazanımıyla doğrudan ilişkili olan vurgu kurallarını etkileşimli alıştırmalar ve ayrıntılı çözümlere sahip test sorularıyla adım adım pekiştirebilir.

Cümlede Vurgu

1. Cümlede Vurgu-1

1. Fiil (Eylem) Cümlelerinde Vurgunun Yeri

Fiil cümlelerinde yüklem sonda veya cümlenin orta kısımlarındaysa, vurgulanan öge yüklemden hemen önce gelen sözcüktür.

Örnek:Gülcan’ı bu sezon turnuvalara antrenörü hazırlıyor. (Özne vurgulanmış)

Antrenörü, bu sezon turnuvalara Gülcan’ı hazırlıyor. (Belirtili nesne vurgulanmış)

Antrenörü, Gülcan’ı bu sezon turnuvalara hazırlıyor. (Yer tamlayıcısı vurgulanmış)

Antrenörü, Gülcan’ı turnuvalara bu sezon hazırlıyor. (Zarf tamlayıcısı vurgulanmış)

Uyarı:Yüklemin cümlenin en başında olduğu devrik fiil cümlelerinde, yüklemden önce başka bir kelime gelemeyeceği için vurgu doğrudan yüklemin kendisindedir.

Örnek:Hazırlıyor bu sezon antrenörü turnuvalara Seda’yı. (Yüklem vurgulanmış)

2. Cümlede Vurgu-2

2. İsim (Ad) Cümlelerinde Vurgu

Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime olan cümlelerde kural oldukça nettir: Vurgu daima yüklemin üzerindedir.

Örnek:Açık havada yürüyüş yapmak keyiflidir. (Yüklem vurgulanmış)

Sokaklar her zamanki gibi ıssızdı. (Yüklem vurgulanmış)

3. Koşul (Şart) Cümlelerinde Vurgu

İçinde şart kipi barındıran cümlelerde vurgu, cümlenin sonuna kadar gitmez; koşul anlamını sağlayan şart sözcüğünde kalır.

Örnek:Vaktinde gelebilirsen istasyonda buluşuruz. (Zarf tamlayıcısı vurgulanmış)
Sınavı başarıyla tamamlarsan öğretmenin sana yeni bir görev verecek. (Zarf tamlayıcısı vurgulanmış)

3. Cümlede Vurgu-3

4. Soru Cümlelerinde Vurgu

Soru kelimeleriyle (kim, nasıl, neden vb.) kurulan cümlelerde vurgu, bizzat soru sözcüğünün üzerindedir.

Örnek:Kim fırlattı o taşı? (Özne vurgulanmış)

Bu maçta kimi tutuyorsun? (Belirtili nesne vurgulanmış)

Bu kazağı nereden aldın? (Yer tamlayıcısı vurgulanmış)

Bana neden o şekilde bakıyorsun? (Zarf tamlayıcısı vurgulanmış)

Uyarı:Soru edatı olan “mi” ve bağlaç olan “de/da”, cümleye dâhil olduğunda vurguyu kendilerinden hemen önceki sözcüğe çekerler.

Örnek:Bütün bunları ona ben mi anlatmışım? (Özne vurgulanmış)

Bugün de mesaiye kalmak mecburiyetindeyim. (Zarf tamlayıcısı vurgulanmış)

4. Cümlede Vurgulanan Ögeyi Bulma Etkinliği

Sınava hazırlanan öğrencilerin en büyük destekçisi aileleridir.

Yüklem

Okul müdürümüz, törende okunacak şiirleri panoya astı.

Yer Tamlayıcısı

Sınıftaki herkes, öğretmenin anlattığı o ilginç hikâyeyi dinliyordu.

Nesne

Kütüphaneye çalışmak için yarın mı gideceksiniz?

Zarf Tamlayıcısı

Dün akşamki şiddetli fırtınada bahçedeki yaşlı çınar devrildi.

Özne

Başarının en önemli ve değişmez kuralı, düzenli çalışmaktır.

Yüklem

Yıllar sonra karşılaştığı eski dostunu Kırıkhan’da da görmüştü.

Yer Tamlayıcısı

Sınav sonuçlarının açıklanmasını bilgisayar başında heyecanla bekliyordu.

Zarf Tamlayıcısı

Hafta sonu yapılacak olan futbol turnuvasına en yakın arkadaşını davet etti.

Nesne

Odanın köşesindeki eski kitaplıkta yıllardır aradığı kitap duruyordu.

Özne

Bizi her zaman doğruya yönlendiren, içimizdeki tükenmez umuttur.

Yüklem

Yorgun olduğu için elindeki ağır poşetleri mutfak masasına bıraktı.

Yer Tamlayıcısı

5. Cümlede Vurgulanan Ögeyi Doğru/Yanlış Değerlendirme

Yusuf, okul kütüphanesinden kalın bir roman aldı. (Nesne)

Doğru

Bizi asıl yoran şey, saatlerce süren bu belirsizlikti. (Özne)

Yanlış

Kardeşim, bu akşam bizimle sinemaya gelecek mi? (Yüklem)

Doğru

Uzun zamandır beklediğimiz kargo nihayet Kırıkhan’a ulaştı. (Yer Tamlayıcısı)

Doğru

Sınav sonuçlarını okuldaki bütün öğretmenler de öğrenmiş. (Nesne)

Yanlış

Dün akşam izlediğimiz film, oldukça etkileyiciydi. (Zarf Tamlayıcısı)

Yanlış

Toplantıda alınan kararları okul panosuna astı. (Yer Tamlayıcısı)

Doğru

Şiddetli fırtına yüzünden bahçedeki ağacın dalları kırılmış. (Özne)

Doğru

Hafta sonu yapılacak olan geziye kimler katılacak? (Yüklem)

Yanlış

Bir anda karşımıza çıktı, sokağın sonundaki yaşlı adam. (Özne)

Yanlış

Gençliğinde yaşadığı bu küçük kasaba, onun için huzurlu bir sığınaktı. (Yüklem)

Doğru

Bahçedeki kurumuş yaprakları rüzgâr etrafa savuruyordu. (Zarf Tamlayıcısı)

Yanlış

6. Cümlede Vurgulanan Sözcük ve Ögeyi Bulma

Yeni aldığı arabayı herkese büyük bir hevesle anlatıyordu.

büyük bir hevesle

Çocukların en sevdiği etkinlik, bahçede oyun oynamaktır.

oyun oynamaktır

Yarınki geziye sınıf başkanımız da katılacakmış.

sınıf başkanımız

Uzun ve yorucu yolculuğun ardından nihayet Kırıkhan’a ulaştık.

Kırıkhan'a

Yeni aldığım kitabı benim masama sen mi bıraktın?

sen

Annem, akşamki misafirler için mutfakta nefis bir kek yapmış.

nefis bir kek

Başarının en temel sırrı, pes etmeden çalışmaktır.

çalışmaktır

Sabahın erken saatlerinde sokakta şiddetli bir rüzgâr esiyordu.

şiddetli bir rüzgâr

Bana doğum günümde yazarın imzalı bu kitaplarını hediye etmişti.

bu kitaplarını

Tatilde çektiği bütün fotoğrafları tek tek bize gösterdi.

bize

Kütüphaneden aldığı kitapları rafa büyük bir özenle dizdi.

büyük bir özenle

Bütün gün arayıp da bulamadığı şey aslında kendi anahtarıymış.

kendi anahtarıymış

7. Test Sorusu-1

• Fiil cümlelerinde yüklem sonda veya ortadaysa vurgu yüklemden bir önceki ögededir. Yüklem baştaysa vurgu yüklemin kendisindedir.
• İsim cümlelerinde vurgu yüklemin kendisindedir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge diğerlerinden farklıdır?

ASabahki serinlik, ormanda yürüyüş yapmak için çok idealdi.

BDışarıda lapa lapa yağan karı pencerenin kenarından izledim.

CSınav sonuçlarının açıklandığını duyunca hepimiz derin bir nefes aldık.

DYeni aldığı arabasını otoparktaki en dar köşeye bıraktı.

A seçeneğinde yüklem ‘idealdi’ sözcüğüdür. İsim cümlesi olduğu için vurgu yüklemin kendisindedir. B’de ‘pencerenin kenarından’ (yer tamlayıcısı), C’de ‘derin bir nefes’ (nesne), D’de ‘en dar köşeye’ (yer tamlayıcısı) vurgulanmıştır. Yani B, C ve D’de yüklem dışındaki ögeler vurgulanırken A’da yüklem vurgulanmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

8. Test Sorusu-2

Soru cümlelerinde vurgu, cümlede soru anlamını sağlayan sözcüktedir ve ögeleri buldurmaya yönelik sorular cümlede o ögenin yerini tutar.

Buna göre aşağıdakilerin hangisinde zarf tamlayıcısı vurgulanmıştır?

ABu kadar ağır eşyayı tek başına dördüncü kata nasıl taşıdın?

BYarınki yönetim kurulu toplantısında üyelere neler anlatacaksın?

CSokağın başındaki o eski, cumbalı ahşap evde kim oturuyor?

DOkullar kapandıktan sonra yaz tatili için nereye gideceksiniz?

Soru kelimeleri vurguyu üzerinde taşır. A şıkkında ‘nasıl’ sözcüğü zarf tamlayıcısını buldurur ve vurguludur. B’de ‘neler’ (nesne), C’de ‘kim’ (özne), D’de ‘nereye’ (yer tamlayıcısı) vurgulanmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

9. Test Sorusu-3

• Cümlenin yüklemi çekimli fiil ise kural olarak yüklemden önceki öge vurgulanır.
• Cümledeki “de/da” bağlacı ya da “mi/mı” soru eki vurguyu kendinden önceki ögeye çeker.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir öge vurgulanmıştır?

Aİzmir’den gelen kardeşim de bizimle birlikte sinemaya gidecekmiş.

BSenin çözemediğin bu zor soruyu ancak matematik öğretmenimiz mi çözer?

CDün akşamki veda yemeğine yıllardır görmediğimiz eski komşumuz da katıldı.

DBütün bu sürpriz hazırlıkları sadece benim için mi yaptın?

D seçeneğinde ‘mi’ edatı vurguyu kendinden önceki ‘benim için’ (zarf tamlayıcısı/edat tümleci) söz grubuna çekmiştir. A, B ve C seçeneklerinde ise sırasıyla ‘kardeşim’, ‘öğretmenimiz’ ve ‘eski komşumuz’ olan ‘özne’ler vurgulanmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

10. Test Sorusu-4

“Öğrenciler, okul bahçesine fidan dikmek için sabahın erken saatlerinde neşeyle toplandılar.”

cümlesinde vurgulanan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

AÖğrenciler

Bokul bahçesine fidan dikmek için

Csabahın erken saatlerinde

Dneşeyle

Fiil cümlelerinde (yüklem sonda ise) vurgu yüklemden bir önceki ögededir. Yüklem ‘toplandılar’dır. Yüklemden hemen önce gelen ve durum bildiren ‘neşeyle’ sözcüğü (zarf tamlayıcısı) vurgulanmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

11. Test Sorusu-5

(I) Yıllardır üzerinde gizlilikle çalıştığı (II) kanser hücrelerini yok eden yeni ilacı (III) nihayet (IV) buldu.

Bu cümlede özneyi vurgulamak için “bilim insanları” söz grubu numaralanmış yerlerden hangisine getirilmelidir?

BII

CIII

DIV

Kurallı bir fiil cümlesinde vurgulanmak istenen öge yükleme en yakın yere, yani yüklemden hemen önceye getirilir. Yüklem ‘buldu’ sözcüğüdür. Öznenin vurgulanması için (IV) numaralı yere getirilmesi gerekir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

12. Test Sorusu-6

(I) Kapadokya, her yıl milyonlarca turisti ağırlayan eşsiz bir doğa harikasıdır. (II) Buradaki peri bacaları, rüzgâr ve yağmurun tüflü kayaları aşındırmasıyla oluşmuş. (III) Güneş doğarken havalanan sıcak hava balonları gökyüzünü rengârenk boyuyor. (IV) Bölgeyi ziyaret eden turistler, yeraltı şehirlerinin gizemli atmosferine hayran kalıyor.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde yüklem vurgulanmıştır?

BII

CIII

DIV

İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. I numaralı cümle ‘doğa harikasıdır’ yüklemiyle biten bir isim cümlesidir, bu nedenle vurgu yüklemdedir. Diğer cümleler fiil cümlesi olduğundan vurgu yüklemden önceki ögelerdedir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

13. Test Sorusu-7

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge diğerlerinden farklıdır?

AYağmur şiddetini aniden artırınca herkes koşarak içeri girdi.

BYıllardır görmediği asker arkadaşıyla dün akşam tesadüfen karşılaştı.

CDondurucu soğuğa rağmen maçı izlemek için stadyuma koştuk.

DKarşıdan karşıya geçmeye çalışan yaşlı teyzeye gülümseyerek yardım etti.

Fiil cümlelerinde yüklemden önceki ögeye bakılır. A’da ‘içeri’ (zarf tamlayıcısı), B’de ‘tesadüfen’ (zarf tamlayıcısı), D’de ‘gülümseyerek’ (zarf tamlayıcısı) vurgulanmıştır (‘yardım etti’ birleşik eylemdir). C’de ise ‘stadyuma’ sözcüğü yönelme hâli almıştır ve yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) vurgulanmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

14. Test Sorusu-8

Cümlede vurgulanan öge tek bir sözcükten oluşabileceği gibi birden fazla sözcükten de oluşabilir.

Buna göre aşağıdakilerin hangisinde vurgulanan öge birden fazla sözcükten oluşmuştur?

AKışlık odunları kırmak için sabahtan beri avluda bekliyor.

BÖğretmenimiz, deneme sınavı sonuçlarını büyük bir heyecanla okudu.

CAkşam yemeğinden sonra dedem hepimize masal anlattı.

DBebek aniden uyandığı için televizyonun sesini hemen kıstı.

B seçeneğinde yüklem ‘okudu’dur. Yüklemden önce gelen ‘büyük bir heyecanla’ söz grubu (zarf tamlayıcısı) vurgulanmıştır ve birden fazla sözcükten oluşur. A’da ‘avluda’, C’de ‘masal’, D’de ‘hemen’ tek sözcüktür.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

15. Test Sorusu-9

Fiil cümlelerinde yükleme en yakın öge vurgulu ögedir. Fiil cümlelerinde yüklem başta olursa yüklemin kendisi vurgulanır.

Buna göre “Uzun ve yorucu bir aradan sonra, çocukluk günlerimin geçtiği o şirin mahalleyi ziyaret ettim.” cümlesinde vurgulanan öge aşağıdakilerden hangisidir?

AÖzne

BZarf tamlayıcısı

CNesne

DYer tamlayıcısı

Cümlede yüklem ‘ziyaret ettim’ birleşik fiilidir. Neyi ziyaret ettim? ‘çocukluk günlerimin geçtiği o şirin mahalleyi’. Yüklemden hemen önce gelen bu söz grubu belirtili nesnedir, dolayısıyla nesne vurgulanmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-10

Fiil cümlelerinde yüklem cümlenin en başındaysa ya da yüklem isim veya isim soylu bir sözcük ise vurgu yüklemdedir.

Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge yüklem değildir?

AAnlıyorum, neden bunca zaman benden köşe bucak kaçtığını.

BDünyanın en huzur verici yeri, annemin şefkatli kollarıdır.

CBıktım, senin bu sonu gelmez ve mantıksız bahanelerini dinlemekten.

Dİhtiyar adam, elindeki ceviz oyması bastondan güç alarak yavaşça ayağa kalktı.

A ve C seçenekleri devrik fiil cümleleridir, yüklem (‘Anlıyorum’, ‘Bıktım’) başta olduğu için vurgu yüklemdedir. B seçeneği isim cümlesi olduğu için vurgu yüklemdedir. D seçeneği ise kurallı bir fiil cümlesidir. Yüklem sondadır (‘kalktı’), bu yüzden vurgu yüklemden önceki ‘ayağa’ (yer tamlayıcısı) sözcüğündedir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

SLAYT LİSTESİ

i Kullanım Bilgilendirmesi

✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Fiil Cümlelerinde Vurgunun Yeri

Yüklemi fiil olan kurallı ve devrik cümlelerde vurgunun yükleme en yakın ögede ya da doğrudan başta bulunan yüklemde olması ele alınır.

İsim (Ad) Cümlelerinde Vurgu

Yüklemi isim veya isim soylu sözcüklerden oluşan cümlelerde vurgunun kural olarak doğrudan yüklemin kendisinde bulunduğu gösterilir.

Koşul (Şart) Cümlelerinde Vurgu

İçinde şart kipi (-se / -sa) barındıran cümlelerde vurgunun cümlenin sonuna gitmeyip koşul bildiren sözcükte kalma özelliği incelenir.

Soru Cümlelerinde Vurgu

Soru sözcükleriyle kurulan cümlelerde vurgunun bizzat soru kelimesinde olması ve cümlede temsil ettiği ögeyi vurgulaması açıklanır.

“mi” Edatı ve “de/da” Bağlacının Etkisi

Soru edatı olan “mi” ile bağlaç olan “de/da”nın vurguyu cümlenin kuralına bakılmaksızın kendinden hemen önceki ögeye çekmesi anlatılır.

Vurgulanan Ögeyi Bulma Etkinliği

Verilen 12 farklı cümle üzerinde özne, nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı veya yüklemin vurgulanışını belirlemeye yönelik interaktif kartlar sunulur.

Doğru / Yanlış Değerlendirme Uygulaması

Cümlede ayraç içinde belirtilen vurgulanmış öge bilgisinin doğruluğunu sorgulayan 12 etkileşimli analiz etkinliği yer alır.

Vurgulanan Sözcüğü Tespit Etme

Cümle içinde vurgunun ait olduğu söz grubu veya kelimeyi tek tek tespit edip açmaya yönelik 12 uygulamalı alıştırma sunulur.

LGS Tipi Değerlendirme Testleri

Cümlede vurgu kurallarını ölçen, ayrıntılı gerekçeli çözüm açıklamalarına sahip 10 çoktan seçmeli test sorusu bulunur.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Türkçe Dersinin En Kapsamlı Kaynağı!

8. Sınıf Cümlede Vurgu Konu Anlatım Sunusu