Paylaş

FİİLDE YAPI

Fiiller yapı bakımından; basit, türemiş ve birleşik fiiller olmak üzere üç grupta incelenir.

1. BASİT FİİLLER

Yapım eki almayan, kök durumundaki fiillerdir.
Çekim eki alabilirler çünkü çekim ekleri sözcüğün anlamını ve yapısını değiştirmez.
Örnekler:

➔ Çocuk, elindeki topu yavaşça attı.

(at- : Fiil kökü / -tı : Çekim eki)

➔ Sabahları erken kalkarız.

(kalk- : Fiil kökü / -ar : Çekim eki / -ız : Çekim eki)

2. TÜREMİŞ FİİLLER

İsim ya da fiil köklerine, fiil yapma özelliği olan yapım ekleri getirilerek yapılır.
Türemiş fiillerin çekim eki alıp almaması fark etmez, yapım eki almaları yeterlidir.
Örnekler:

➔ Çiçekleri her sabah suluyor.

(Su → İsim kökü / -la → Yapım eki / sula- → Türemiş fiil)

➔ Eski defterlerini sakladı.

(Sak → İsim kökü / -la → Yapım eki)

➔ Kedimiz bu mamayı çok sevdi.

(Sev- → Fiil kökü / -gi → Yapım eki / Sevgi → İsim / -len → Yapım eki / Sevgilen- → Türemiş fiil – *Düzeltme: Burada “sevdi” basit fiildir. Türemiş örnek: “Sevindirdi”)

➔ Haberi duyunca çok sevindim.

(Sev- → Fiil kökü / -in → Yapım eki / Sevin- → Türemiş fiil)

3. BİRLEŞİK FİİLLER

En az iki sözcüğün birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Üç grupta incelenir.

A. Kurallı Birleşik Fiiller

a. Yeterlik Fiili

Fiil kök ya da gövdelerine “-ebil(mek)” getirilerek yapılır. Cümleye gücü yetme, olasılık (ihtimal) gibi anlamlar katar.
Örnekler:

➔ Bu ağır kutuyu tek başıma taşıyabilirim. (Gücü yetme)

➔ Yarın kar yağabilir. (Olasılık)

Olumsuzu: Yeterlik fiilinin olumsuzunda hata yapmamak için olumsuzluk ekinden önce “-a/-e” seslerini arayın.
Yapabilirim → Yapamam (Yap-a-mam)

b. Tezlik Fiili

Fiil kök ya da gövdelerine “-iver(mek)” getirilerek yapılır. Cümleye çabukluk, kolaylık, beklenmezlik gibi anlamlar katar.
Örnekler:

➔ Pencereyi hemen açıver. (Çabukluk)

➔ Soruları çözüverdi. (Kolaylık)

c. Sürerlik Fiili

Fiil kök ya da gövdelerine “-egel(mek), -ekal(mak), -edur(mak)” getirilerek yapılır. Eylemin devam ettiği, sürmekte olduğu anlamını katar.
Örnekler:

➔ Siz gidedurun, ben geliyorum.

➔ Televizyonun karşısında uyuyakalmış.

➔ Bu efsane yıllardır söylenegelir.

d. Yaklaşma Fiili

Fiil kök ya da gövdelerine “-eyaz(mak)” getirilerek yapılır. Eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığı (neredeyse, az kalsın) anlamı katar.
Örnekler:

➔ Merdivenlerden inerken düşeyazdım. (Az kalsın düşüyordum)

➔ Korkudan öleyazdı.

B. Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiiller

“Et-, ol-, kıl-, eyle-, buyur-“ yardımcı eylemlerinin kendisinden önceki isim soylu sözcükle birleşmesiyle oluşur.
Yardımcı eylemlerle birleşik fiil oluşturulurken türeme veya düşme gibi ses olayları olursa sözcükler bitişik yazılır; ses olayı olmazsa ayrı yazılır.
Örnekler:

➔ Bize yardım etti. (Ses olayı yok → Ayrı)

➔ Teklifi kabul etti. (Ses olayı yok → Ayrı)

➔ Arabasını devretti. (Devir+et → Ünlü düşmesi → Bitişik)

➔ Hakkını hissetti. (His+et → Ünsüz türemesi → Bitişik)

C. Anlamca Kaynaşmış (Deyimleşmiş) Birleşik Fiiller

İsim ya da isim soylu sözcüklerin bir eylemle kalıplaşarak oluşturduğu fiillerdir. Deyimler bu gruba girer.
Örnekler:

➔ Söylediklerime neden kulak asmıyorsun?

➔ Yeni gelen öğrenci göze girdi.

➔ Olay karşısında küplere bindi.

Bunlara da Göz Atın

Unutulan Eller Konuşma Sınavı indir

İncele

7. Sınıf Fiilde Yapı-01 PDF Etkinlik indir

İncele

7. Sınıf Metin Türleri PDF Etkinlik indir

İncele