Paylaş

6. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı

Bu sayfada 6. sınıf sözcükler arası anlam ilişkileri konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda eş anlamlı, zıt anlamlı, eş sesli ve yakın anlamlı sözcükler öğrencilerin seviyesine uygun açıklamalar ve örnek cümlelerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise sözcükler arasındaki anlam ilişkilerini belirleme, cümledeki anlama göre doğru sözcüğü seçme ve anlam özelliklerini ayırt etme becerilerini etkileşimli etkinlikler ve test sorularıyla pekiştirebilir.

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Yazılışları ve söylenişleri farklı olduğu hâlde aynı ya da birbirine çok yakın anlam taşıyan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.
Örnek:Bu sorunun cevabını bilen var mı?
Bu sorunun yanıtını bilen var mı?
Arkadaşımın verdiği öğütleri dikkatle dinledim.
Arkadaşımın verdiği nasihatleri dikkatle dinledim.
Başarılı olmak için çok çaba gösterdi.
Başarılı olmak için çok gayret gösterdi.
Uyarı:Bir sözcüğün eş anlamlısı belirlenirken o sözcüğün cümlede hangi anlamda kullanıldığına dikkat edilmelidir. Aynı sözcük, farklı cümlelerde farklı eş anlamlılara sahip olabilir.
Örnek:Kara bulutlar gökyüzünü kapladı.    “Kara” sözcüğünün eş anlamlısı siyahtır.
Bu kara günleri birlikte aşacağız.      “Kara” sözcüğünün eş anlamlısı kötüdür.
Yarışmada ince bir ip kullandılar.       “İnce” sözcüğünün eş anlamlısı kalın olmayandır.
İnce düşünmesi herkesi mutlu etti.     “İnce” sözcüğünün eş anlamlısı naziktir.

2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler-1

Anlam bakımından birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir.
Örnek:Bu yol oldukça dar, ilerideki cadde ise çok geniştir.
Yarışa erken başlayan sporcu, bitiş çizgisine geç ulaştı.
Kardeşim odasını çok düzenli, masasını ise oldukça dağınık bırakmıştı.
Kutunun içi dolu, yanındaki sepet ise tamamen boştu.
Uyarı:Bir sözcüğün olumsuz biçimi, her zaman o sözcüğün zıt anlamlısı değildir.
Örnek:Sözcük             Olumsuzu             Zıt Anlamlısı
gül-                    gülme                   ağlamak
gel-                    gelme-                  git-
temiz                  temiz değil           kirli

3. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler-2

Uyarı:İki sözcüğün zıt anlamlı sayılabilmesi için aynı anlam özelliğinde kullanılması gerekir. Sözcüklerden biri gerçek, diğeri mecaz anlamda kullanılmışsa aralarında zıtlık ilişkisi kurulamaz.
Örnek:Binanın ön tarafında bir bahçe bulunuyor.
Binanın arka tarafında geniş bir otopark var.
Bu cümlelerde “ön” ve “arka” sözcükleri gerçek anlamda kullanılmıştır ve birbirinin zıddıdır.

Aldığımız acı haber hepimizi üzdü.
Çocuk, kahvaltıda tatlı bir elma yedi.
“Acı” sözcüğü mecaz, “tatlı” sözcüğü ise gerçek anlamda kullanılmıştır. Bu nedenle bu cümlelerde birbirlerinin zıddı değildir.
Uyarı:Bir sözcüğün zıt anlamlısı, cümlede kazandığı anlama göre değişebilir.
Örnek:Elindeki kutu çok ağırdı.                       Zıt anlamlısı: hafif
Sporcu ağır bir tempoda koştu.           Zıt anlamlısı: hızlı
Annemin yaptığı çorba çok sıcaktı.     Zıt anlamlısı: soğuk
Bizi oldukça sıcak karşıladılar.              Zıt anlamlısı: soğuk, ilgisiz

4. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler-1

Yazılışları ve söylenişleri aynı olduğu hâlde anlamları tamamen farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir.
Örnek:Gül
Bahçedeki kırmızı güller çok güzel kokuyordu.
Fotoğraf çekilirken biraz gül.
Birinci cümlede “gül” bir çiçeğin adı, ikinci cümlede ise gülmek eylemidir.

Kaz
Çiftlikteki beyaz kaz, gölete doğru yürüdü.
Fidanı dikmek için toprağı biraz daha kaz.
Birinci cümlede “kaz” bir hayvan, ikinci cümlede ise toprağı açmak anlamında kullanılan bir eylemdir.
Uyarı:Eş seslilik ile çok anlamlılık birbirine karıştırılmamalıdır. Çok anlamlı sözcüklerin farklı anlamları arasında bir anlam bağlantısı bulunur. Eş sesli sözcüklerin anlamları arasında ise herhangi bir ilişki yoktur. Bir sözcüğün mecaz anlamı, o sözcüğün sesteşi sayılmaz.
Örnek:Sandalyenin ayağı kırılmış.
Yürürken ayağını incitmiş.
Bu cümlelerdeki “ayak” sözcüklerinin anlamları arasında ilişki vardır. Bu nedenle sözcükler eş sesli değildir.

5. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler-2

Örnek:Çocuğun yüzünde küçük bir yara vardı.
Bu davranışından sonra bize hangi yüzle bakacak?

Birinci ve ikinci cümlelerdeki “yüz” sözcükleri arasında gerçek ve mecaz anlam ilişkisi vardır. Bu nedenle eş sesli değildir. 
Uyarı:Düzeltme işareti bulunan sözcüklerle bulunmayan sözcükler; yazılışları, okunuşları ve anlamları farklı olduğu için eş sesli kabul edilmez.
Örnek:Bu yıl bölgemize çok kar yağdı.            Kar: Bir yağış türü
Şirket geçen ay yüksek kâr elde etti.    Kâr: Alışveriş veya ticaretten sağlanan kazanç

Uçurumun kenarındaki yar oldukça yüksekti.      Yar: Uçurum
Şair, şiirinde sevgili yârına sesleniyordu.               Yâr: Sevgili

6. Yakın Anlamlı Sözcükler

Anlamları birbirine benzeyen ancak tam olarak aynı olmayan sözcüklere yakın anlamlı sözcükler denir. 
Bu sözcükler benzer duygu, düşünce veya durumları ifade etse de aralarında küçük anlam farklılıkları vardır.
Örnek:Arkadaşının söylediği sözlere çok kırılmıştı.
Arkadaşının davranışına biraz gücenmişti.
“Kırılmak” ve “gücenmek” sözcükleri birbirine yakın anlamlıdır.
Örnek:Çocuğu yaptığı hatadan dolayı uyardı.
Çocuğa bir daha aynı hatayı yapmamasını öğütledi.
“Uyarmak” ve “öğütlemek” sözcükleri benzer anlamlar taşısa da tamamen aynı değildir.
Örnek:Başarısız olunca büyük bir üzüntü yaşadı.
Yaşanan olaydan dolayı derin bir keder duydu.
“Üzüntü” ve “keder” yakın anlamlı sözcüklerdir. Ancak “keder”, üzüntüye göre daha yoğun bir duyguyu ifade eder.

7. Eş Anlamlı Sözcükleri Eşleştirelim

Cümleler
1
Öğretmenin sorduğu soruya doğru bir yanıt verdi.
2
Akşam yemeğine gelen konukları kapıda karşıladık.
3
Mahalledeki yoksul aileler için yardım kampanyası düzenlendi.
4
Çocukluğuna ait güzel bir anıyı bizimle paylaştı.
5
Sınıf kitaplığını düzenleme görevini Ece üstlendi.
6
Bu kentte tarihî yapıların sayısı oldukça fazladır.
7
Kampa katılmak için uygun bir olanak bulduk.
8
Toplantının ertelenme nedenini müdür açıkladı.
9
Okuduğumuz öykü, küçük bir balıkçının yaşamını anlatıyordu.
10
Takım arkadaşının gösterdiği özveri herkesi duygulandırdı.
11
Resim yapma konusundaki becerisi öğretmeninin dikkatini çekti.
12
Dedemin verdiği öğüdü hiçbir zaman unutmadım.
Sözcükler
a
şehir
b
nasihat
c
cevap
d
fakir
e
misafir
f
sebep
g
hatıra
h
imkân
i
vazife
j
fedakârlık
k
yetenek
l
hikâye
?1
?2
?3
?4
?5
?6
?7
?8
?9
?10
?11
?12

8. Zıt Anlamlı Sözcükleri Eşleştirelim

Cümleler
1
Dedem, yıllardır kullandığı eski radyoyu tamir ettirdi.
2
Köyün girişinde oldukça yüksek bir tepe bulunuyordu.
3
Bu dar sokaktan iki araç yan yana geçemiyordu.
4
İtfaiyeci, alevlerin arasına girecek kadar cesur davrandı.
5
Yarışmanın son bölümünde oldukça hızlı koştu.
6
Bu matematik sorusu bana başlangıçta çok zor geldi.
7
Görevli, sınıfı ders başlamadan önce temiz bıraktı.
8
Okulumuz, evimize oldukça uzak bir yerdeydi.
9
Kardeşim, ağır çantayı tek başına taşıyamadı.
10
Otobüsü kaçırmamak için sabah erken uyandık.
11
Bayram günü şehir meydanı oldukça kalabalık görünüyordu.
12
Sporcu, düzenli çalışarak daha güçlü hâle geldi.
Sözcükler
a
alçak
b
yavaş
c
geniş
d
yeni
e
tenha
f
yakın
g
zayıf
h
kirli
i
kolay
j
geç
k
korkak
l
hafif
?1
?2
?3
?4
?5
?6
?7
?8
?9
?10
?11
?12

9. Yakın Anlamlı Sözcükleri Bulalım

küçük
keyifli
söyledi
pis
dost
gülümsedi
sıkıldı
anladı
karanlık
üşüdü
Cümleler
Sözcükler
?1
Öğretmen, tahtadaki ufak yazıları yeniden yazdı.
küçük
?2
Pikniğe katılan çocuklar oldukça neşeli görünüyordu.
keyifli
?3
Dedem, çocukluk günlerinde yaşadıklarını bize uzun uzun anlattı.
söyledi
?4
Yağmurdan sonra ayakkabılarımız iyice kirli olmuştu.
pis
?5
En yakın arkadaşı, yarışma boyunca ona destek verdi.
dost
?6
Fotoğraf çekilirken hafifçe tebessüm etti.
gülümsedi
?7
Otobüsü saatlerce beklemekten iyice usandı.
sıkıldı
?8
Konunun önemini öğretmeninin açıklamasından sonra kavradı.
anladı
?9
Elektrikler kesilince koridor bir anda loş bir hâl aldı.
karanlık
?10
Soğuk rüzgârda uzun süre bekleyince elleri dondu.
üşüdü

10. Eş ve Zıt Anlam Bilgisi – Doğru mu, Yanlış mı?

?
1
“Sporcu, parkuru oldukça hızlı tamamladı.” cümlesindeki “hızlı” sözcüğünün eş anlamlısı “çabuk”tur.
D
?
2
“Dedem, eski radyosunu hâlâ kullanıyor.” cümlesindeki “eski” sözcüğünün zıt anlamlısı “uzak”tır.
Y
?
3
“Öğretmenimiz bize değerli bir öğüt verdi.” cümlesindeki “öğüt” sözcüğünün eş anlamlısı “nasihat”tir.
D
?
4
“Görevli, sınıfı temiz bıraktı.” cümlesindeki “temiz” sözcüğünün zıt anlamlısı “yavaş”tır.
Y
?
5
“Bahçede küçük bir kulübe vardı.” cümlesindeki “küçük” sözcüğünün eş anlamlısı “iri”dir.
Y
?
6
“Dağın tepesinde yüksek bir kule bulunuyordu.” cümlesindeki “yüksek” sözcüğünün zıt anlamlısı “alçak”tır.
D
?
7
“Aşağı yukarı iki saat sonra köye vardık.” cümlesinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır.
D
?
8
“Kardeşim bugün neşeli görünüyordu.” cümlesindeki “neşeli” sözcüğünün eş anlamlısı “üzgün”dür.
Y
?
9
“Elektrikler kesilince sokak karanlık oldu.” cümlesindeki “karanlık” sözcüğünün zıt anlamlısı “aydınlık”tır.
D
?
10
“İtfaiyeci oldukça cesur davrandı.” cümlesindeki “cesur” sözcüğünün eş anlamlısı “korkak”tır.
Y
?
11
“Yakın dostum yarışmada bana destek verdi.” cümlesindeki “dost” sözcüğünün eş anlamlısı “düşman”dır.
Y
?
12
“Bu soruyu çözmek bana çok zor geldi.” cümlesindeki “zor” sözcüğünün zıt anlamlısı “kolay”dır.
D

11. Test Sorusu-1

11
“Sınıf başkanı, geziyle ilgili ayrıntıları arkadaşlarına duyurdu.” Bu cümledeki altı çizili sözcüğün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
ASakladı
BUnuttu
CBildirdi
DDeğiştirdi
Doğru cevap C. Çünkü “duyurmak” ve “bildirmek” sözcükleri bu cümlede aynı anlamı karşılamaktadır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

12. Test Sorusu-2

12
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün eş anlamlısı ayraç içinde yanlış verilmiştir?
AÖğrenciler sorunun yanıtını aradı. (soru)
BBu kentte birçok tarihî yapı bulunuyor. (şehir)
COkuduğu öyküyü arkadaşlarına anlattı. (hikâye)
DDoktorun önerilerini dikkatle dinledi. (tavsiye)
Doğru cevap A. Çünkü “yanıt” sözcüğünün eş anlamlısı “cevap”tır; “soru” ise yanıtın eş anlamlısı değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

13. Test Sorusu-3

13
I. Konuklar salona alındı.
II. Bu başarı bütün yurdu sevindirdi.
III. Sorunun cevabını defterine yazdı.
IV. Hedefine ulaşmak için büyük bir çaba gösterdi.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün eş anlamlısı “gayret”tir?
AI
BII
CIII
DIV
Doğru cevap D. Çünkü “çaba” ve “gayret” sözcükleri eş anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

14. Test Sorusu-4

14
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
ABahçede rengârenk çiçekler açmıştı.
BYaşlı adam, genç sporcularla uzun süre sohbet etti.
CKardeşim sessizce odasına girdi.
DGökyüzünde beyaz bulutlar vardı.
Doğru cevap B. Çünkü “yaşlı” ve “genç” sözcükleri anlamca birbirinin karşıtıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

15. Test Sorusu-5

15
Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
AAk akçe kara gün içindir.
BDamlaya damlaya göl olur.
CSakla samanı, gelir zamanı.
DBir elin nesi var, iki elin sesi var.
Doğru cevap A. Çünkü atasözündeki “ak” ve “kara” sözcükleri zıt anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-6

16
Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcüğün zıt anlamlısı ayraç içinde yanlış verilmiştir?
ABu dar geçitten dikkatlice ilerledik. (geniş)
BOtobüse yetişmek için erken çıktık. (geç)
Cİtfaiyeci oldukça cesur davrandı. (sakin)
DYağmurdan sonra çamaşırlar ıslak kaldı. (kuru)
Doğru cevap C. Çünkü “cesur” sözcüğünün zıt anlamlısı “korkak”tır; “sakin” değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

17. Test Sorusu-7

17
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün eş seslisi vardır?
AKırılan masayı marangoz tamir etti.
BBahçedeki kırmızı gül bu sabah açtı.
CÇocuk, sınıfın kapısını yavaşça açtı.
DKalemliğinden mavi bir kalem çıkardı.
Doğru cevap B. Çünkü “gül” sözcüğü hem bir çiçeğin adı hem de “gülmek” eyleminin emir biçimi olarak kullanılabilir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-8

18
I. Çocuğun yüzü güneşte kızarmıştı.
II. Havuzda iki tur yüzdü.
III. Kitabın yüz sayfasını bir günde okudu.
IV. Fotoğraf çekerken yüzünü kameraya döndü.
“Yüz” sözcüğü numaralanmış cümlelerin hangilerinde birbirinden farklı üç eş sesli anlamıyla kullanılmıştır?
AI ve IV
BII ve IV
CI ve II
DI, II ve III
Doğru cevap D. Çünkü “yüz” sözcüğü I. cümlede surat, II. cümlede yüzmek eylemi, III. cümlede ise sayı anlamındadır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-9

19
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün eş seslisi yoktur?
ADedem, üzüm bağında çalışıyordu.
BAnnem, odanın penceresini açtı.
CYaz tatilinde köye gideceğiz.
DPiknik için çayın kenarına oturduk.
Doğru cevap B. Çünkü “pencere” sözcüğünün yazılışı ve söylenişi aynı, anlamı farklı başka bir karşılığı yoktur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-10

20
Aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi yakın anlamlıdır?
Ayanıt – cevap
Bgece – gündüz
Cokul – sınıf
Dkorkmak – çekinmek
Doğru cevap D. Çünkü “korkmak” ve “çekinmek” tamamen aynı olmasa da birbirine yakın anlamlar taşır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

21. Test Sorusu-11

21
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yakın anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
ABu davranışına kırılmış, ona biraz da gücenmişti.
BBüyük küçük herkes törene katıldı.
CKentteki şehir müzesi bugün açıldı.
DYol boyunca sessizce yürüdük.
Doğru cevap A. Çünkü “kırılmak” ve “gücenmek” sözcükleri birbirine yakın anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

22. Test Sorusu-12

22
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük ile ayraç içindeki sözcük yakın anlamlıdır?
ADoktor, birkaç gün dinlenmesini önerdi. (yasakladı)
BKöye ulaşan yol oldukça uzundu. (kısaydı)
CPencereden dışarıyı uzun süre seyretti. (baktı)
DArkadaşına çok kızdı. (sevindi)
Doğru cevap C. Çünkü “seyretmek” ve “bakmak” sözcükleri aynı anlamı tam olarak karşılamasa da birbirine yakın anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 22
i Kullanım Bilgilendirmesi
✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Eş Anlamlı Sözcükler

Yazılış ve söylenişleri farklı olduğu hâlde aynı ya da birbirine çok yakın anlam taşıyan sözcükler ve bunların cümle içindeki kullanımları açıklanır.

Zıt Anlamlı Sözcükler

Anlam bakımından birbirinin karşıtı olan sözcükler, olumsuzluk ile zıtlık arasındaki fark ve sözcüğün cümlede kazandığı anlama göre değişen karşıtlık ilişkileri ele alınır.

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Yazılış ve söylenişleri aynı, anlamları farklı olan sözcükler ile eş seslilik ve çok anlamlılık arasındaki fark örneklerle açıklanır.

Yakın Anlamlı Sözcükler

Anlamları birbirine benzeyen ancak tamamen aynı olmayan sözcükler ve aralarındaki küçük anlam farklılıkları üzerinde durulur.

Eş ve Zıt Anlam Eşleştirmeleri

Sözcüklerin cümle içindeki anlamları dikkate alınarak eş ve zıt anlamlı karşılıklarını bulmaya yönelik eşleştirme çalışmaları yapılır.

Anlam İlişkilerini Ayırt Etme

Yakın anlamlı sözcükleri belirleme ve eş-zıt anlam bilgilerini doğru ya da yanlış olarak değerlendirmeye yönelik uygulamalar yer alır.

Etkileşimli Etkinlikler

Eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükleri eşleştirme, yakın anlamlı sözcükleri bulma ve anlam ilişkilerini değerlendirmeye yönelik 4 etkileşimli etkinlik bulunur.

Değerlendirme Testleri

Eş, zıt, eş sesli ve yakın anlamlı sözcüklerle ilgili kazanımları ölçen 12 çoktan seçmeli soruyla öğrencilerin öğrenme düzeyi değerlendirilir.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

6. Sınıf Kök ve Ek Konu Anlatım Sunusu

İncele

6.Sınıf Söz Gruplarında Anlam Konu Anlatımı

İncele

6. Sınıf Sözel Mantık Konu Anlatım Sunusu

İncele