Paylaş

SES OLAYLARI

Dilimizde kelimeler ek alırken veya başka kelimelerle birleşirken bazı ses değişikliklerine uğrarlar. Bu değişimlere ses olayları denir.

1. ÜNLÜ DÜŞMESİ

İki heceli bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlü (ı, i, u, ü) düşer.
Örnekler:

Omuz + u ➔ Omzu

Beyin + i ➔ Beyni

Şehir + i ➔ Şehri

Sadece ek alırken değil, iki sözcük birleşirken veya yeni bir sözcük türetilirken de ünlü düşmesi olabilir.
Örnekler:

Kayıp + etmek ➔ Kaybetmek (Birleşirken)

Sarı + ar ➔ Sararmak (Türetilirken)

KONUVAKTİ DİYORKİ…

İkilemelerde ünlü düşmesi gösterilmez. Eğer gösterilirse yazım yanlışı olur.

Doğru: Omuz omuza

Yanlış: Omz omza

2. ÜNLÜ DARALMASI

Son sesi düz ve geniş ünlü olan “a, e” ile biten fiillere “-yor” eki geldiğinde, sondaki geniş ünlüler daralarak “ı, i, u, ü” seslerine dönüşür.
Örnekler:

Sakla + yor ➔ Saklıyor

Özle + yor ➔ Özlüyor

Kaynaştırma harfi olan “y” sesi, “de-” ve “ye-” fiillerinde daralma yapar.
Örnekler:

Ye + ecek ➔ Yiyecek

De + ecek ➔ Diyecek

KONUVAKTİ DİYORKİ…

Olumsuzluk eki olan “-ma / -me” ekinden sonra “-yor” eki gelirse mutlaka daralma olur.

Örnek: Gelme + yor ➔ Gelmiyor

3. ÜNSÜZ YUMUŞAMASI

Sonu sert ünsüzler olan “p, ç, t, k” ile biten Türkçe sözcükler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında sondaki sert ünsüzler yumuşayarak “b, c, d, g (ğ)”ye dönüşür.
Örnekler:

Dolap + a ➔ Dolaba

Renk + i ➔ Rengi

Umut + u ➔ Umudu

Amaç + ı ➔ Amacı

UYARILAR!

1. Tek Heceli Kelimeler: Bazı tek heceli kelimelerde yumuşama olmazken bazılarında olur.

➔ Top + u ➔ Topu (Yumuşama yok)

➔ Gök + ü ➔ Göğü (Yumuşama var)

2. Özel İsimler: Özel isimlerde yumuşama söylerken yapılır ama yazarken gösterilmez.

➔ Zonguldak’a (Yazılışı) – Zonguldağa (Okunuşu)

3. Yabancı Kelimeler: Dilimize giren bazı alıntı kelimelerde yumuşama olmaz.

➔ Hukuk + u ➔ Hukuku (Hukuğu olmaz)

4. ÜNSÜZ BENZEŞMESİ

Sonu sert ünsüzlerden biriyle (f, s, t, k, ç, ş, h, p – Fıstıkçı Şahap) biten sözcükler, “c, d, g” ile başlayan bir ek aldıklarında bu ekler sertleşerek “ç, t, k”ye dönüşür.
Örnekler:

Sınıf + ca ➔ Sınıfça

Dolap + da ➔ Dolapta

Seç + gin ➔ Seçkin

Unut + gan ➔ Unutkan

5. ÜNSÜZ TÜREMESİ

Arapçadan dilimize giren bazı kelimeler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında veya yardımcı fiille (etmek, olmak) kullanıldıklarında sondaki ünsüz ikizleşir (artar).
Örnekler:

Sır + ı ➔ Sırrı

Hal + etmek ➔ Halletmek

Af + ı ➔ Affı

6. ÜNLÜ TÜREMESİ

Bazı sözcüklere küçültme eki (-cık, -cik) getirildiğinde araya fazladan bir ünlü harf girer.
Örnekler:

Bir + cik ➔ Biricik

Dar + cık ➔ Daracık

Genç + cik ➔ Gencecik

KONUVAKTİ DİYORKİ…

Bazı pekiştirme sözcüklerinde de ünlü türemesi görülebilir.

Örnek: Güpegündüz (Güp-e-gündüz), Yapayalnız (Yap-a-yalnız).

7. YARDIMCI ÜNSÜZ

Türkçede iki ünlü harf yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir kelimeye, ünlüyle başlayan bir ek gelirse araya “y, ş, s, n” (Yaşasın) harflerinden biri girer.
Örnekler:

Kapı + a ➔ Kapıya

İki + er ➔ İkişer

Araba + ı ➔ Arabası

Oda + ın ➔ Odanın

Bunlara da Göz Atın

Dile Gelen Eşyalar Konuşma Sınavı indir

İncele

Tarihe Yön Verenler Konuşma Sınavı indir

İncele

6.Sınıf Metinde Yapı Etkileşimli Etkinlikler

İncele