Paylaş

YAPISAL ANLATIM BOZUKLUKLARI

Cümlenin dil bilgisi kurallarına uygun olmamasından kaynaklanan anlatım bozukluklarına yapısal anlatım bozuklukları denir.

1. ÖZNE-YÜKLEM UYUMSUZLUKLARI
Özne-yüklem uyumsuzlukları üç şekilde ele alınır.

a. Kişi Bakımından Uyumsuzluk

Öznenin “ben ve sen”, “ben ve o”, “ben, sen ve o” şeklindeki kullanımlarında yüklem birinci çoğul şahısla (biz) çekimlenir.
Örnek:

▪ Sen ve ben, bu hafta sonu pikniğe gidelim. (Doğru)

▪ Ahmet ve ben, kütüphanede ders çalışıyoruz. (Doğru)

▪ Okulun voleybol takımına o ve ben katıldım. (Yanlış – Katıldık olmalı)

Özne “sen ve o” şeklinde kullanılırsa yüklem ikinci çoğul şahısla (siz) çekimlenir.
Örnek:

▪ Mert ve sen, bu projeyi birlikte tamamlayacaksınız. (Doğru)

▪ Mert ve sen, bu projeyi birlikte tamamlayacak. (Yanlış)

b. Tekillik-Çoğulluk Bakımından Uyumsuzluk

Özne, insansa ve çoğulsa yüklem hem tekil hem de çoğul olabilir.
Örnek:

▪ Öğrenciler, sınavdan önce bahçede toplandı. (Doğru)

▪ Öğrenciler, sınavdan önce bahçede toplandılar. (Doğru)

Özne, insan dışında bir varlıksa (hayvan, bitki, cansız varlık, soyut kavram) yüklem kesinlikle tekil olmalıdır.
Örnek:

▪ Kuşlar, neşeyle cıvıldaşıyorlar. (Yanlış)

▪ Kuşlar, neşeyle cıvıldaşıyor. (Doğru)

Özne, çoğul ve kişileştirilen bir varlık olduğunda yüklem tekil de çoğul da olabilir.
Örnek:

▪ Martılar, bize şarkı söylüyorlar. (Doğru – Kişileştirme var)

Özne topluluk ismiyse yüklem tekil olur. Ancak özne olan topluluk ismi çoğul eki aldıysa yüklem tekil de çoğul da olabilir.
Örnek:

▪ Takım, sahaya çıktı. (Doğru)

▪ Takımlar, sahaya çıktılar. (Doğru)

Belgisiz zamir veya belgisiz sıfatlar özne olduklarında yüklem tekil olur.
Örnek:

▪ Herkes, bu karara çok sevindi. (Doğru)

▪ Herkes, bu karara çok sevindiler. (Yanlış)

Saygı ve sitem gibi duyguların bulunduğu cümlelerde özne tekil olmasına rağmen yüklem çoğul olabilir.
Örnek:

▪ Ayşe Hanım, henüz teşrif etmediler. (Saygı)

c. Olumluluk-Olumsuzluk Bakımından Uyumsuzluk

Yüklemin olumlu ya da olumsuz yargı taşıdığı durumlarda özne yüklem ile uyumlu olmalıdır.
Örnek:

▪ Hiçbiri, toplantıya katılmadı. (Olumsuz özne – Olumsuz yüklem)

▪ Herkes, toplantıya katıldı. (Olumlu özne – Olumlu yüklem)

2. ÖGE EKSİKLİKLERİ
Genellikle birden çok yüklemli ve bağlacı olan cümlelerde öge eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozuklukları olabilmektedir.

a. Özne Eksikliği

Genellikle bir cümlede birden fazla yüklem varsa ve bu yüklemlerin her birine uygun bir özne bulunmuyorsa bu durum özne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğuna yol açar.
Örnek:

✖ Abimi çok severim, benim için vazgeçilmezdir. (Kim vazgeçilmezdir? Abim)

✔ Abimi çok severim, abim benim için vazgeçilmezdir. (Doğru)

✖ Herkes konuşuyor ama iş yapmıyor. (Kim iş yapmıyor? Hiç kimse)

✔ Herkes konuşuyor ama hiç kimse iş yapmıyor. (Doğru)

b. Nesne Eksikliği

Yüklemin geçişli olduğu cümlelerde nesne kullanılmaması anlatım bozukluğuna neden olur.
Örnek:

✖ Arabanın tamiri bitti, yarın alacağım. (Neyi alacağım?)

✔ Arabanın tamiri bitti, yarın arabayı alacağım. (Doğru)

c. Yer Tamlayıcısı Eksikliği

Yüklemin yer tamlayıcısı gerektirdiği durumlarda bu ögenin kullanılmaması anlatım bozukluğuna yol açar.
Örnek:

✖ Köye her yaz gideriz, dönmek istemeyiz. (Nereden dönmek?)

✔ Köye her yaz gideriz, köyden dönmek istemeyiz. (Doğru)

d. Zarf Tamlayıcısı Eksikliği

Zarf tamlayıcısı gerektiren fiillerde bu ögenin eksikliği anlatım bozukluğuna neden olur.
Örnek:

✖ Arkadaşlarını aradı ve plan yaptı. (Kiminle plan yaptı?)

✔ Arkadaşlarını aradı ve onlarla plan yaptı. (Doğru)

3. ÇATI UYUMSUZLUKLARI
Yan cümlenin yüklemi ile temel cümlenin yüklemi arasında uyum olmalıdır. Ya ikisi de etken ya da ikisi de edilgen olmalıdır.
Örnek:

✖ Tüm hazırlıklar tamamlandı, misafirleri ağırladı. (Edilgen – Etken → Yanlış)

✔ Tüm hazırlıklar tamamlandı, misafirler ağırlandı. (Edilgen – Edilgen → Doğru)

✔ Tüm hazırlıkları tamamladı, misafirleri ağırladı. (Etken – Etken → Doğru)

4. TAMLAMA YANLIŞLIKLARI
İsim ve sıfat tamlamalarında aynı tamlananın ortak kullanılması veya tamlayan ekinin eksikliği kaynaklanan bozukluktur.
Örnek:

✖ Yerli ve ithal kumaşlar satılıyor. (Yerli kumaşlar, ithal kumaşlar → Doğru)

✖ Türk ve yabancı diziler. (Türk dizileri ve yabancı diziler → Doğru)

✔ Türk dizileri ve yabancı diziler. (Doğru)

Tamlayan Eksikliği: Cümlede tamlayanın kullanılmaması anlam belirsizliğine yol açabilir.
Örnek:

✖ Misafirleri karşıladı ve montlarını astı. (Kimin montlarını?)

✔ Misafirleri karşıladı ve misafirlerin montlarını astı. (Doğru)

5. EK YANLIŞLIKLARI
Cümle içerisinde bazı eklerin eksik ya da yanlış kullanılması anlatım bozukluğuna sebep olur.
Örnekler:

✖ En eski yerleşim yeri Çatalhöyük’te olduğu biliniyor. (Tamlayan eki eksik)

✔ En eski yerleşim yerinin Çatalhöyük’te olduğu biliniyor.

✖ Ablam, kek yapmasını çok sever. (İyelik eki gereksiz)

✔ Ablam, kek yapmayı çok sever.

✖ Oyuncularından biri yeteneksiz, diğeri yeteneksiz değildi. (Ek-fiil eksik)

✔ Oyuncularından biri yeteneksizdi, diğeri yeteneksiz değildi.

6. BAĞLAÇ YANLIŞLIKLARI
Olumlu ve olumsuz yargıları bağlayan bağlaçlar yanlış kullanıldıklarında anlatım bozukluğuna sebep olur. “Ama, fakat” gibi bağlaçlar zıtlık bildirirken, “ve” gibi bağlaçlar paralellik bildirir.
Örnek:

✖ Bana çok değer verir ama her ne dersem yapar. (Yanlış)

✔ Bana çok değer verir hatta her ne dersem yapar. (Doğru)

Bunlara da Göz Atın

8. Sınıf Yazım Kuralları-2 PDF Etkinlikindir

İncele

8.Sınıf Fiilde Çatı Konu Sunusu

İncele

Türkülerin Dili Konuşma Sınavı indir

İncele