8. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Konu Anlatımı Sunusu

Paylaş

8. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Konu Anlatımı

Bu sayfada 8. sınıf deyimler ve atasözleri (söz gruplarında anlam) konusu için hazırlanmış zengin ve etkileşimli ders sunusu yer almaktadır. Sunuda deyimlerin genel özellikleri, kalıplaşmış yapıları, çekimlenme biçimleri ile atasözlerinin anonimliği, öğüt verme yönü, gerçek-mecaz anlam ilişkileri ve karşıt durumları bildirme özellikleri kapsamlı örneklerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu materyali akıllı tahta üzerinde ders sunumu, genel tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla rahatlıkla kullanabilir. Öğrenciler ise LGS hazırlık sürecinde söz gruplarının bağlam içindeki anlamını belirleme, boşluk doldurma ve anlam eşleştirme becerilerini etkileşimli kartlar ve gerekçeli çözümleri bulunan test sorularıyla adım adım pekiştirebilir.

Söz Gruplarında Anlam

1. Deyimler-1

Genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak özel bir anlam kazanan, en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir.

Deyimlerin Özellikleri

a. Deyimler anonimdir
Deyimlerin ilk kez kim tarafından söylendiği belli değildir. Toplumun ortak ürünü hâline gelmişlerdir.

Örnek:Etekleri zil çalmak: Çok sevinmek

Göze girmek: Beğeni ve güven kazanmak

Pabucu dama atılmak: Önceki değerini ve önemini kaybetmek

Dört gözle beklemek: Büyük bir istekle beklemek

b. Deyimler kalıplaşmış sözlerdir
Deyimlerdeki sözcüklerin yerine eş veya yakın anlamlı başka sözcükler getirilemez. Sözcüklerin sırası da değiştirilemez.

Örnek:Pabucu dama atılmak → Doğru Ayakkabısı dama atılmak → Yanlış

Kulak kabartmak → Doğru Kulağı büyütmek → Yanlış
Gözden düşmek → Doğru Bakıştan düşmek → Yanlış

Burnundan solumak → Doğru Burnundan nefes almak → Yanlış

2. Deyimler-2

c. Deyimler çekimlenebilir
Deyimler sözlükte genellikle mastar hâlinde bulunur. Ancak cümle içinde kişiye ve zamana göre çekimlenebilir.

Örnek:Gözden düşmek

Anlamı: Bir kişinin değerini ve güvenini kaybetmek

Cümle: Yalan söylediği anlaşılınca arkadaşlarının gözünden düştü.

Etekleri zil çalmak

Anlamı: Çok sevinmek

Cümle: Yarışmayı kazandığını öğrenince etekleri zil çaldı.

Kulağına küpe olmak

Anlamı: Yaşanan olaydan ders çıkarmak

Cümle: Bu yaşadıkların sana kulağına küpe olsun.

3. Deyimler-3

ç. Deyimler öğüt vermez, durum bildirir
Deyimler genellikle bir kişinin yaşadığı durumu, davranışı veya duyguyu anlatır. Atasözleri gibi genel bir öğüt verme amacı taşımaz.

Örnek:Burnu havada olmak: Kendini başkalarından üstün görmek

Ağzı kulaklarına varmak: Çok sevinmek

Gözdağı vermek: Korkutmak, tehdit etmek

Dili tutulmak: Şaşkınlıktan veya korkudan konuşamamak

d. Deyimler söz öbeği veya cümle biçiminde olabilir
Söz Öbeği Biçimindeki Deyimler Cümle Biçimindeki Deyimler

göz kulak olmak Ayıkla pirincin taşını!

burun kıvırmak Dostlar alışverişte görsün.

içi içine sığmamak İğne atsan yere düşmez.

Yeni metin yazın.

4. Deyimler-4

e. Deyimler mecaz veya gerçek anlamlı olabilir

Mecaz Anlamlı Deyimler
Sözcüklerden biri veya birkaçı gerçek anlamının dışında kullanılır.

Örnek:Burnundan getirmek: Bir kişiyi yaptığına pişman etmek

İğneyle kuyu kazmak: Çok zor ve yavaş ilerleyen bir işle uğraşmak

Yelkenleri suya indirmek: Direnmekten vazgeçmek

Kılı kırk yarmak: Çok ayrıntılı ve titiz davranmak

Gerçek Anlamlı Deyimler

Deyimi oluşturan sözcükler temel anlamlarını büyük ölçüde korur.

Örnek:Göz göze gelmek

Kimi kimsesi olmamak

İyi gün dostu olmak

Ad koymak

Yükte hafif, pahada ağır

5. Atasözleri-1

Uzun yıllar boyunca edinilen deneyim ve gözlemlere dayanan, halka mal olmuş, öğüt veya genel bir yargı bildiren kalıplaşmış sözlere atasözü denir.

Atasözlerinin Özellikleri

a. Atasözleri anonimdir

Atasözlerinin ilk söyleyeninin kim olduğu bilinmez. Toplumun ortak düşüncesini ve deneyimini yansıtır.

Örnek:Ayağını yorganına göre uzat.

Harcamalarını gelirine göre yapmalısın.

İşleyen demir ışıldar.

Çalışan kişi gücünü ve yeteneğini korur.

Sakla samanı, gelir zamanı.

Önemsiz görünen şeyler ileride gerekli olabilir.

Ağaç yaşken eğilir.

İnsanlar küçük yaşta daha kolay eğitilir.

Dost kara günde belli olur.

Gerçek dost, zor zamanlarda insanın yanında olur.

6. Atasözleri-2

b. Atasözleri kalıplaşmıştır

Atasözlerindeki sözcüklerin yeri değiştirilemez. Sözcüklerin yerine eş veya yakın anlamlı başka sözcükler getirilemez.

Örnek:Damlaya damlaya göl olur. → Doğru

Damlaya damlaya deniz olur. → Yanlış

Bugünün işini yarına bırakma. → Doğru

Şimdiki işini sonraki güne bırakma. → Yanlış

c. Atasözleri yargı bildirir

Atasözleri tamamlanmış bir düşünce taşır. Bu nedenle cümle niteliğindedir.

Örnek:Öfkeyle kalkan zararla oturur.

Öfke ile hareket eden kişi sonunda zarar görür.

Ne ekersen onu biçersin.

İnsan davranışlarının sonucunu yine kendisi yaşar.

Bir elin nesi var, iki elin sesi var.

Birlikte yapılan işlerde daha başarılı olunur.

7. Atasözleri-3

ç. Bazı atasözleri aynı veya yakın anlamlıdır

Örnek:Birlikten kuvvet doğar. Üzüm üzüme baka baka kararır.

Bir elin nesi var, iki elin sesi var. Körle yatan şaşı kalkar.

Terzi kendi söküğünü dikemez. Ak akçe kara gün içindir.

Mum dibine ışık vermez. Sakla samanı, gelir zamanı.

d. Bazı atasözleri birbiriyle çelişen düşünceler bildirebilir
Atasözleri farklı durumlarda edinilmiş deneyimlere dayandığı için bazı atasözleri karşıt düşünceler bildirebilir.

Örnek:İyilik eden iyilik bulur. Fazla mal göz çıkarmaz.

İyilikten maraz doğar. Azıcık aşım, kaygısız başım.

Söz gümüşse sükût altındır. Her koyun kendi bacağından asılır.

Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar. Kurunun yanında yaş da yanar.

8. Atasözleri-4

Atasözlerinin Anlam Özellikleri

a. Gerçek Anlamlı Atasözleri

Bütün sözcüklerin gerçek anlamda kullanıldığı atasözleridir.

Örnek:Az söyle, çok dinle.

Dost ile ye, iç; alışveriş etme.

Bugünün işini yarına bırakma.

Bin bilsen de bir bilene danış.

Aç ne yemez, tok ne demez.

b. Mecaz Anlamlı Atasözleri

Sözcüklerden en az birinin gerçek anlamı dışında kullanıldığı atasözleridir.

Örnek:Ateş olmayan yerden duman çıkmaz.

Ortada bir söylenti varsa onun bir nedeni olabilir.

Minareyi çalan kılıfını hazırlar.

Büyük bir yanlış yapan kişi, önceden bahanesini de düşünür.

Meyveli ağacı taşlarlar.

Başarılı ve yararlı insanlar daha çok eleştirilir.

9. Atasözleri-5

c. Hem Gerçek Hem Mecaz Anlamlı Atasözleri
Hem gerçek bir olayı hem de bu olaydan çıkarılabilecek genel bir düşünceyi anlatan atasözleridir.

Örnek:Ayağını yorganına göre uzat.

Gerçek anlamı: İnsan, ayağını yorganının uzunluğuna göre uzatmalıdır.

Mecaz anlamı: Harcamalarını gelirine göre yapmalıdır.

Ağaç yaşken eğilir.

Gerçek anlamı: Yaş ve ince bir ağaç daha kolay biçimlendirilir.

Mecaz anlamı: İnsanlar küçük yaşta daha kolay eğitilir.

Atılan ok geri dönmez.

Gerçek anlamı: Yaydan çıkan bir ok geri getirilemez.

Mecaz anlamı: Söylenen söz veya yapılan davranış geri alınamaz.

Demir tavında dövülür.

Gerçek anlamı: Isınan demir, sıcak durumdayken kolayca biçimlendirilir.

Mecaz anlamı: Bir iş, en uygun zamanda yapılmalıdır.

10. Deyimlerle Cümleleri Tamamlayalım

kulak kabartmak

gözden düşmek

elini taşın altına koymak

dört gözle beklemek

ipe un sermek

burun kıvırmak

etekleri zil çalmak

dili tutulmak

can kulağıyla dinlemek

kılı kırk yarmak

Cümleler

Deyimler

Yan masada konuşulanları merak eden çocuk bir süre ……………………. .

kulak kabartmak

Verdiği sözü tutmayınca arkadaşlarının ……………………. .

gözden düşmek

Sınıf kitaplığını yenileme işinde herkes ……………………. .

elini taşın altına koymak

Yurt dışından gelecek ablasını günlerdir ……………………. .

dört gözle beklemek

Odasıyla ilgilenmemek için her seferinde ……………………. .

ipe un sermek

Sunulan bütün önerilere hiç düşünmeden ……………………. .

burun kıvırmak

Doğum günü sürprizini görünce ……………………. .

etekleri zil çalmak

Sahneye çıkınca heyecandan bir anda ……………………. .

dili tutulmak

Öğretmeninin verdiği önemli uyarıları ……………………. .

can kulağıyla dinlemek

?10

Projedeki en küçük ayrıntıları bile kontrol ederek ……………………. .

kılı kırk yarmak

11. Atasözleri ve Anlamları Eşleştirme

Atasözleri

Bir deli kuyuya taş atmış, kırk akıllı çıkaramamış.

Dağ başı dumansız olmaz.

Gülü seven dikenine katlanır.

Kaçan balık büyük olur.

Su testisi su yolunda kırılır.

Abanın kadri yağmurda bilinir.

Acemi katır kapı önünde yük indirir.

Büyük balık küçük balığı yutar.

Anlamlar

Bir şeyin gerçek değeri, ona gerçekten ihtiyaç duyulduğu zaman ortaya çıkar.

Bir kişi amaç edindiği işte kazaya uğrar.

İnsan sevdiği kimse veya sevdiği iş yüzünden gelecek sıkıntılara katlanır.

Beceriksiz ve anlayışsız kişi kendisine yaptırılan işi en önemli yerinde bırakır.

Toplumda yüksek mevkilere, makamlara çıkan ve sorumluluk alan kimselerin başından da dert eksik olmaz.

Güçlü olan kendinden güçsüzü ya ezer ya da kendisine bağlı kılar.

Bir insan öyle delice bir iş yapar ve zarara yol açar ki pek çok akıllı kimse bir araya gelir ama bu zararı gideremez.

Elden kaçırılan fırsat gözde büyütülür.

12. Test Sorusu-1

Okul kütüphanesindeki bazı eski dergiler artık kimsenin eline geçmiyor, raflarda tozlanmaya yüz tutuyor.
Bu metindeki altı çizili söz grubuyla anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

AYeniden düzenlenmek

Bİlgi görmeye başlamak

CEskiyip kullanılmadan kalmak

DSık sık el değiştirmek

Doğru cevap C. Çünkü “tozlanmaya yüz tutmak” ifadesi kullanılmadan, ilgisiz biçimde kalmak anlamında kullanılmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

13. Test Sorusu-2

Genç yazar, ilk romanıyla kısa sürede edebiyat çevrelerinde adından söz ettirdi.
Bu cümlede altı çizili söz grubuyla anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

ADikkat çekip tanınır olmak

BSürekli konuşmak

CEleştirilmekten kurtulmak

DGeçici bir başarı elde etmek

Doğru cevap A. Çünkü “adından söz ettirmek” başarılı olup çevrede dikkat çekmek demektir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

14. Test Sorusu-3

Ressamın tablolarına bakan herkes, onun eserlerine yüreğini koyduğunu hemen anlıyordu.
Bu cümlede altı çizili söz grubuyla anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

AMaddi kazancı düşünmek

BToplumun sorunlarını ele almak

CÇok hızlı çalışmak

DDuygularını içtenlikle katmak

Doğru cevap D. Çünkü “yüreğini koymak” bir işi içtenlikle, duygu katarak yapmak anlamındadır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

15. Test Sorusu-4

Aşağıdakilerin hangisinde deyim açıklamasıyla birlikte doğru verilmiştir?

AKulak ardı etmek: Dikkatle dinlemek

Bİpe un sermek: Bir işi yapmamak için bahane üretmek

CEtekleri tutuşmak: Sakin kalmak

DGöze girmek: Gözden kaybolmak

Doğru cevap B. Çünkü “ipe un sermek” bir işi yapmamak için çeşitli bahaneler ileri sürmek anlamına gelir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-5

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “çok sevinmek” anlamında bir deyim kullanılmıştır?

AYeni okuluna alışmakta zorlanınca bir süre dara düştü.

BSöylenenleri iyice anlamak için bir süre kulak kabarttı.

CToplantıda herkesin önünde onu eleştirince buz kesti.

DBurs kazandığını öğrenince ağzı kulaklarına vardı.

Doğru cevap D. Çünkü “ağzı kulaklarına varmak” çok sevinmek anlamında kullanılan bir deyimdir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

17. Test Sorusu-6

Alarm sesi aniden duyulunca çocuklar bir an neye uğradığını şaşırdı.
Bu cümledeki altı çizili deyimin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

AÇok şaşırmak

BBirini beklemek

CKarar verememek

DYorgun düşmek

Doğru cevap A. Çünkü “neye uğradığını şaşırmak” beklenmedik bir durum karşısında çok şaşırmak demektir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-7

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim anlamına uygun kullanılmamıştır?

ASonuçları öğrenince Elif’in etekleri zil çaldı.

BSoru sorulunca yine ipe un serip konuyu değiştirdi.

CSınavdan tam not alınca küplere bindi.

DProjede herkes elini taşın altına koydu.

Doğru cevap C. Çünkü “küplere binmek” çok öfkelenmek demektir; tam not alan birinin sevinmesi beklenir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-8

Aşağıdaki atasözlerinden hangisi “Çalışmadan başarılı olunmaz.” düşüncesini vurgular?

AGülü seven dikenine katlanır.

BEmek olmadan yemek olmaz.

CEvdeki hesap çarşıya uymaz.

DDamlaya damlaya göl olur.

Doğru cevap B. Çünkü bu atasözü, emek verilmeden sonuca ulaşılamayacağını anlatır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-9

Mert, her hafta harçlığından az da olsa bir miktar para ayırıyor. Aradan aylar geçince biriktirdiği parayla istediği kitabı satın alabiliyor.
Bu duruma en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?

AAğaç yaşken eğilir.

BAyağını yorganına göre uzat.

CAk akçe kara gün içindir.

DDamlaya damlaya göl olur.

Doğru cevap D. Çünkü küçük miktarların zamanla birikerek büyük sonuca ulaşmasını bu atasözü anlatır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

21. Test Sorusu-10

Aşağıdaki atasözü çiftlerinden hangisi anlamca birbirine en yakındır?

AAk akçe kara gün içindir. — Sakla samanı, gelir zamanı.

BBugünün işini yarına bırakma. — Gülü seven dikenine katlanır.

CKomşu komşunun külüne muhtaçtır. — Ağaç yaşken eğilir.

DBir elin nesi var, iki elin sesi var. — Evdeki hesap çarşıya uymaz.

Doğru cevap A. Çünkü iki atasözü de elde bulunanı ileride gerekli olur düşüncesiyle saklamayı öğütler.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

22. Test Sorusu-11

Aşağıdaki atasözleri ve açıklamalarından hangisi yanlıştır?

AKomşu komşunun külüne muhtaçtır. → İnsan zaman zaman başkalarının yardımına ihtiyaç duyar.

BBugünün işini yarına bırakma. → Yapılması gereken işi ertelememek gerekir.

CBal tutan parmağını yalar. → Çalışan insan mutlaka başarılı olur.

DAyağını yorganına göre uzat. → Harcamalarını imkânına göre yap.

Doğru cevap C. Çünkü “Bal tutan parmağını yalar.” atasözü, kişinin bulunduğu işten ya da imkândan kendine pay çıkarmasını anlatır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

SLAYT LİSTESİ

i Kullanım Bilgilendirmesi

✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Deyimlerin Tanımı ve Yapısal Özellikleri

Deyimlerin kalıplaşmış yapısı, sözcüklerinin değiştirilemeyeceği, anonim oluşu ve cümledeki yerine göre çekimlenebilmesi incelenir.

Deyimlerin Anlam Yönü ve Türleri

Deyimlerin öğüt vermeyip durum bildirme işlevi ile söz öbeği ya da cümle biçiminde kurulan mecaz ve gerçek anlamlı kullanımları açıklanır.

Atasözlerinin Tanımı ve İlkeleri

Toplumun deneyim ve gözlemlerini yansıtan, tamamlanmış yargı bildiren ve kalıplaşmış sözler olan atasözlerinin genel nitelikleri gösterilir.

Yakın ve Karşıt Anlamlı Atasözleri

Aynı düşünceyi destekleyen yakın anlamlı atasözleri ile farklı yaşam tecrübelerine dayandığı için birbiriyle çelişen atasözleri örneklendirilir.

Atasözlerinin Anlam Özellikleri

Tamamı gerçek anlamlı olan, mecaz anlam içeren ve hem gerçek hem mecaz anlam barındıran atasözleri arasındaki farklar kavratılır.

Deyimlerle Cümle Tamamlama Etkinliği

Verilen cümlelerdeki boşlukları bağlama en uygun deyimlerle tamamlamaya yönelik 10 maddelik etkileşimli etiket tablosu sunulur.

Atasözleri ve Anlam Eşleştirme Uygulaması

Numaralanmış atasözlerini harflerle belirtilen doğru tanımlarla eşleştiren 8 maddelik etkileşimli kutu çalışması yer alır.

LGS Tipi Değerlendirme Testleri

Deyim ve atasözlerinin anlam kazanımlarını ölçen, ayrıntılı gerekçeli çözümlere sahip 11 çoktan seçmeli test sorusu bulunur.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Türkçe Dersinin En Kapsamlı Kaynağı!

8. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Konu Anlatım Sunusu