8. Sınıf Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı
Bu sayfada 8. sınıf cümlenin ögeleri konusu için hazırlanmış kapsamlı ve etkileşimli ders sunusu yer almaktadır. Sunuda temel ögeler olan yüklem ve özne çeşitleri (açık, gizli, sözde özne) ile yardımcı ögeler olan nesne, yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ve zarf tamlayıcısı ayrıntılı kurallar ve zengin örnek cümlelerle ele alınmıştır.
Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada ders işleme, konu tekrarı ve sınıf içi soru çözümü amacıyla rahatlıkla kullanabilir. Öğrenciler ise ögeleri ayırırken tamlamaların ve deyimlerin bölünmezliği, ara sözler ve cümle dışı unsurlar gibi LGS için kritik kazanımları etkileşimli alıştırmalar ve detaylı çözümlere sahip test sorularıyla kolayca kavrayabilir.
1. Cümlenin Ögeleri
Bir cümleyi oluşturan ve yükleme sorulan çeşitli sorularla belirlenen söz veya söz gruplarına cümlenin ögeleri denir.
Cümlenin ögeleri iki ana grupta incelenir:
Temel Ögeler: Yüklem ve özne
Yardımcı Ögeler: Nesne, yer tamlayıcısı ve zarf tamlayıcısı
Uyarı:Bir cümlenin ögelerini bulurken her zaman önce yüklem belirlenir. Diğer bütün ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur.
2. Yüklem-1
1. Yüklem
Cümledeki temel yargıyı bildiren sözcük veya sözcük grubuna yüklem denir.
Cümlenin ögeleri bulunurken ilk olarak yüklem belirlenir. Yüklemi buldurmak için özel bir soru yoktur. Diğer ögeleri bulmak için sorular yükleme yöneltilir.
Cümlenin ögeleri bulunurken ilk olarak yüklem belirlenir. Yüklemi buldurmak için özel bir soru yoktur. Diğer ögeleri bulmak için sorular yükleme yöneltilir.
Fiiller kip ve kişi eki alarak cümlede yüklem görevinde kullanılabilir.
Örnek:Öğrenciler bahçede neşeyle oynuyorlar.
Annem dün akşam çok lezzetli bir yemek pişirdi.
Annem dün akşam çok lezzetli bir yemek pişirdi.
İsim veya isim soylu sözcükler ek fiil yardımıyla yüklem olabilir.
Örnek:Geçen yıl bu okulda öğrenciydim.
Bu sabah hava oldukça soğuktu.
Bu sabah hava oldukça soğuktu.
3. Yüklem-2
Sıralı veya bağlı cümlelerde birden fazla yargı bulunduğundan birden fazla yüklem de bulunabilir.
Örnek:Çok yoruldum, biraz dinleneceğim.
Yağmur yağdı, sokaklar su içinde kaldı.
Yüklem genellikle cümlenin sonunda yer alır ancak devrik cümlelerde başta veya ortada da bulunabilir.
Örnek:Dün akşam kardeşimi parkta gördüm.
Dün akşam parkta gördüm kardeşimi.
Gördüm kardeşimi dün akşam parkta.
Tek bir sözcük yüklem olabileceği gibi bir sözcük grubu da yüklem olabilir.
Örnek:Arabası yarı yolda bozuldu.
Arabayı ağacın gölgesine park etti.
4. Yüklem-3
Tamamı yüklem olan cümleler de olabilir.
Örnek:Yeşilin binbir tonuyla bezeli bir ormandaydık.
Farklı sözcük türleri ve sözcük grupları yüklem olabilir
Örnek:Anahtarı düşürdüğü yer buraydı → Zamir
Mert oldukça çalışkan bir öğrencidir. → Sıfat tamlaması
Mert oldukça çalışkan bir öğrencidir. → Sıfat tamlaması
En büyük tutkusu kitap okumaktı. → Fiilimsi grubu
Çantası masanın üzerindeydi. → İsim tamlaması
Çantası masanın üzerindeydi. → İsim tamlaması
Size çok teşekkür ederim. → Birleşik fiil
Bu paket senin içinmiş. → Edat grubu
Bu paket senin içinmiş. → Edat grubu
Yaptıklarını duyunca küplere bindi. → Deyim
5. Özne-1
2. Özne
Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yüklemin bildirdiği durumu üzerine alan kişi, varlık ya da kavrama özne denir.
Özne, yüklemden sonra bulunması gereken temel ögedir.
Özneyi bulabilmek için yükleme “Kim?” ve “Ne?” soruları sorulur. Ancak bu soruları “-en kim?”, “-en ne?”; “olan kim?”, “olan ne?” kalıplarıyla sormak en doğrusudur. Böylelikle olası bir özne/nesne karışıklığının önüne geçilmiş olur.
Örnek:Ahmet Yiğit yeni bir kitap aldı.
Yüklem → aldı Alan kim? → Ahmet Yiğit Ahmet Yiğit → Özne
Yüklem → aldı Alan kim? → Ahmet Yiğit Ahmet Yiğit → Özne
Örnek:Şiddetli rüzgâr ağacın dallarını kırdı.
Yüklem → kırdı Kıran ne? → Şiddetli rüzgâr Şiddetli rüzgâr → Özne
Örnek:Yusuf Kağan sınıfın en çalışkan öğrencisidir.
Yüklem → sınıfın en çalışkan öğrencisidir
Sınıfın en çalışkan öğrencisi olan kim? → Yusuf Kağan Yusuf Kağan → Özne
Sınıfın en çalışkan öğrencisi olan kim? → Yusuf Kağan Yusuf Kağan → Özne
6. Özne-2
1. Gerçek Özne
Yüklemde bildirilen işi gerçekten yapan öznedir.
Gerçek özne açık özne veya gizli özne olabilir.
a. Açık Özne
Cümlede açıkça yazılmış olan özneye açık özne denir.
Cümlede açıkça yazılmış olan özneye açık özne denir.
Örnek:Zeynep her akşam yarım saat kitap okur. Okuyan kim? → Zeynep
b. Gizli Özne
Cümlede açıkça yazılmayan ancak yüklemin kişi ekinden anlaşılabilen özneye gizli özne denir.
Cümlede açıkça yazılmayan ancak yüklemin kişi ekinden anlaşılabilen özneye gizli özne denir.
Örnek:Her akşam yarım saat kitap okurum. Okuyan kim? → Ben
Uyarı:Gizli özne, cümlenin öge sayısına ve öge sıralamasına dâhil edilmez.
7. Özne-3
2. Sözde Özne
Yüklemde bildirilen işi yapan kişinin belli olmadığı cümlelerde, yapılan işten etkilenen ögeye sözde özne denir.
Sözde özne, edilgen çatılı fiillerin bulunduğu cümlelerde görülür.
Örnek:Davetiyeler misafirlere gönderildi. Gönderme işini yapan kim? → Belli değil. Davetiyeler → Sözde özne
Sınıf dün tamamen temizlendi. Temizleyen kim? → Belli değil. Sınıf → Sözde özne
Sınıf dün tamamen temizlendi. Temizleyen kim? → Belli değil. Sınıf → Sözde özne
Uyarı:Cümlede işi yapan kişi “tarafından” veya “-ca/-ce” gibi yapılarla belirtilse bile edilgen cümlenin sözde öznesi değişmez.
Örnek:Hırsızlar polis tarafından yakalandı.
Öğrenciler öğretmenlerce bilgilendirildi.
Öğrenciler öğretmenlerce bilgilendirildi.
Uyarı:Bazı edilgen cümlelerde özne bulunmaz.
Örnek:Sabah erkenden yola çıkılacak. “Çıkan kim?” veya “çıkan ne?” sorularının cevabı yoktur.
8. Yardımcı Ögeler-1
1.Nesne
Öznenin yaptığı işten etkilenen kişi, varlık veya kavrama nesne denir.
Nesne yalnızca geçişli fiillerin bulunduğu cümlelerde yer alabilir.
a. Belirtili Nesne
Yükleme özneyle birlikte sorulan: “Neyi?” “Kimi?” “Nereyi?” sorularından birine cevap veren ögeye belirtili nesne denir.
Belirtili nesne genellikle “-ı/-i/-u/-ü” belirtme hâl ekini alır.
Babam bahçedeki ağaçları suladı.
Ece kardeşini kapıda bekledi.
Turistler tarihî kaleyi gezdiler.
Ece kardeşini kapıda bekledi.
Turistler tarihî kaleyi gezdiler.
b. Belirtisiz Nesne
Yükleme özneyle birlikte sorulan “Ne?” sorusunun cevabı olan ögeye belirtisiz nesne denir.
Belirtisiz nesne belirtme hâl eki almaz.
Örnek:Kardeşim bir bardak süt içti.
Öğretmen yeni bir soru sordu.
Öğretmen yeni bir soru sordu.
9. Yardımcı Ögeler-2
2. Yer Tamlayıcısı
Yüklemin bildirdiği işin veya durumun yöneldiği, bulunduğu ya da ayrıldığı yeri veya varlığı gösteren ögeye yer tamlayıcısı denir.
Yer tamlayıcısını bulmak için yükleme şu sorular yöneltilir:
Kime? – Kimde? – Kimden?
Neye? – Neyde? – Neyden?
Nereye? – Nerede? – Nereden?
Yer tamlayıcısı çoğunlukla “-e, -de, -den” hâl eklerinden birini taşır.
Örnek:Eve gidince bana haber ver.
Geçen yaz köyde kaldık.
Bu peynir keçi sütünden yapılmış.
Geçen yaz köyde kaldık.
Bu peynir keçi sütünden yapılmış.
Uyarı:“-e, -de, -den” eklerini alan her sözcük yer tamlayıcısı değildir.
Sözcüğün cümlede taşıdığı anlama bakılmalıdır.
Örnek:Çocuk korkudan titriyordu.
“Korkudan” sözcüğündeki “-dan” eki ayrılma hâl eki gibi görünse de sözcük sebep bildirmektedir.
“Korkudan” sözcüğündeki “-dan” eki ayrılma hâl eki gibi görünse de sözcük sebep bildirmektedir.
10. Yardımcı Ögeler-3
3. Zarf Tamlayıcısı
Örnek:Yüklemin bildirdiği işi zaman, durum, sebep, amaç, miktar, araç veya yön bakımından tamamlayan ögeye zarf tamlayıcısı denir.
Zarf tamlayıcısını bulmak için yükleme: Ne zaman?, Nasıl?, Niçin?, Niye?, Neden?, Ne kadar?, Ne şekilde?, Ne ile?, Kim ile?, Nereye? soruları yöneltilir.
Örnek:Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
Çocuk soruları dikkatlice çözdü.
Şiddetli yağmur yüzünden maç ertelendi.
Seni görmek için buraya geldim.
Okula otobüsle gittik.
Çocuk soruları dikkatlice çözdü.
Şiddetli yağmur yüzünden maç ertelendi.
Seni görmek için buraya geldim.
Okula otobüsle gittik.
Uyarı:Aşağı, yukarı, içeri, dışarı, ileri, geri, öte, beri gibi yer-yön bildiren sözcükler yalın hâlde kullanıldıklarında zarf tamlayıcısıdır.
Örnek:Çocuk hemen dışarı çıktı. Dışarı → Zarf tamlayıcısı
Çocuk hemen dışarıya çıktı. Dışarıya → Yer tamlayıcısı
Çocuk hemen dışarıya çıktı. Dışarıya → Yer tamlayıcısı
11. Ögeler Bulunurken Nelere Dikkat Edilmelidir?
1. Önce Yüklem Bulunur
Cümleyi ögelerine ayırırken ilk yapılması gereken işlem yüklemi belirlemektir.
Daha sonra özne bulunur ve diğer sorular yükleme yöneltilir.
Örnek:Hasan dün bisikletini okulda arkadaşına verdi.
2. Bir Öge Birden Fazla Sözcükten Oluşabilir
Bir öge yalnızca tek sözcük olmak zorunda değildir. Birden fazla sözcük birlikte tek bir ögeyi oluşturabilir.
Örnek:Arda’nın yeni telefonu masanın üzerinde duruyordu.
3. Sözcük Grupları Parçalanmaz
Deyimler, ikilemeler, tamlamalar, edat grupları, fiilimsi grupları ve yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller öge belirlenirken bir bütün olarak değerlendirilir.
Örnek:Bu güzel haberle içim açıldı. → Deyim Öğretmen önerimizi kabul etti. → Birleşik Fiil
Çocuk ağır ağır merdivenleri çıktı. → İkileme Okulun bahçesi dün temizlendi. → İsim Tamlaması
Hastalandığı için okula gelmedi. → Fiilimsi Grubu Küçük çocuk parkta oynuyordu. → Sıfat Tamlaması
12. Ögeler Bulunurken Nelere Dikkat Edilmelidir?
4. Aynı Türden Birden Fazla Öge Bulunabilir
Bir cümlede aynı öge çeşidi birden fazla kez kullanılabilir.
Örnek:Ece sabah erkenden evden çıktı ve öğleden sonra okula döndü.
5. Soru Cümlelerinde Önce Soruyu Cevaplayın
Soru sözcüğünün hangi öge olduğunu belirlemek için cümleye uygun bir cevap vermek işleri kolaylaştırır.
Örnek:Ders ne zaman başlayacak?
Ders saat dokuzda başlayacak.
Ders saat dokuzda başlayacak.
“Saat dokuzda” → Zarf tamlayıcısı
Bu nedenle “ne zaman” sorusu zarf tamlayıcısını sormaktadır.
6. Ara Sözler Bir Ögenin Açıklayıcısı Olabilir
Cümlede iki virgül veya iki kısa çizgi arasında verilen ara söz, kendinden önceki ögenin açıklayıcısı olabilir. Ara söz açıklanan ögeyle aynı öge görevinde kabul edilir.
Örnek:Annem, hayatımdaki en fedakâr insan, her zaman yanımdadır.
13. Ögeler Bulunurken Nelere Dikkat Edilmelidir?
7. Cümle Dışı Unsurlar
Yükleme sorulan hiçbir soruya cevap vermeyen ve cümlenin temel ögeleri arasında değerlendirilmeyen sözlere cümle dışı unsur denir.
Ara cümleler, seslenmeler, ünlemler, onay sözleri ve bazı bağlaçlar cümle dışı unsur olabilir.
Örnek:Bu sınavı, emin ol, kolayca başaracaksın. emin ol → Cümle dışı unsur
Eyvah, anahtarımı evde unutmuşum! Eyvah → Cümle dışı unsur
Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. ve → Cümle dışı unsur
Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. ve → Cümle dışı unsur
8. Alıntı Cümleler Ayrı Ayrı Ögelerine Ayrılmaz
Bir başka kişiye ait söz, cümlede nesne görevinde kullanılmışsa alıntının içindeki ögeler ayrı ayrı incelenmez.
Örnek:Dedem, “Çalışan insan karşılığını mutlaka alır.” derdi. → Alıntı cümlenin tamamı belirtisiz nesnedir.
9. “Kimin?” ve “Neyin?” Öge Buldurma Soruları Değildir
“Kimin?” ve “Neyin?” soruları bir ögeyi değil, genellikle isim tamlamasının tamlayanını buldurur.
14. Yüklemi Doğru Gösterilen Cümleleri Bul
?
1
Sabahın erken saatlerinde yola çıktık.
Yanlış
?
2
Sınavdan yüksek not alınca havalara uçtu.
Yanlış
?
3
Rüzgarın şiddetiyle ağacın dalları kırıldı.
Doğru
?
4
Bütün gün mutfakta annesine yardım etti.
Yanlış
?
5
Soğuk havada dışarı çıkınca iyice hastalandı.
Doğru
?
6
Söylenenleri duyunca sinirden küplere bindi.
Yanlış
?
7
Yeni aldığı arabayı herkese hevesle gösterdi.
Doğru
?
8
Bu eski fotoğraflar bana çocukluğumu hatırlattı.
Doğru
?
9
Bizi karşısında görünce çok mutlu oldu.
Doğru
?
10
Uzun ve yorucu bir günün ardından derin bir uykuya daldı.
Yanlış
?
11
Yarın akşam bizimle sinemaya gelecekmiş.
Doğru
?
12
Haberi alınca sevinçten etekleri tutuştu.
Yanlış
15. Özne Çeşitleri (Açık, Gizli, Sözde Özne) Bul
?
1
Öğretmenimiz, bugünkü derste yeni bir konuya geçti.
Açık Özne
?
2
Dün akşam televizyonda güzel bir belgesel izledik.
Gizli Özne
?
3
Şehrin meydanındaki tarihi saat kulesi onarıldı.
Sözde Özne
?
4
Masanın üzerindeki kitaplar özenle ciltlenmiş.
Sözde Özne
?
5
Kardeşim, odasını her zaman düzenli tutar.
Açık Özne
?
6
Hafta sonu ailece pikniğe gideceğiz.
Gizli Özne
?
7
Sınav sonuçları okulun panosunda ilan edildi.
Sözde Özne
?
8
Güneş, bulutların arasından yavaşça yüzünü gösterdi.
Açık Özne
?
9
Yorgun argın eve dönünce hemen yatağa uzandım.
Gizli Özne
?
10
Kışlık kıyafetler dolaplara dikkatlice yerleştirildi.
Sözde Özne
?
11
Ahmet, bisikletini tamir etmek için bahçeye çıktı.
Açık Özne
?
12
Bana haber vermeden buralardan sessizce gitmişler.
Gizli Özne
16. Nesne Türlerini Belirle
?
1
Yıllardır özenle biriktirdiği antika pulları sergiye gönderdi.
Belirtili Nesne
?
2
Kütüphanenin sessizliğinde saatlerce bilim kurgu romanı okuduk.
Belirtisiz Nesne
?
3
Bahar şenlikleri için okulun bahçesine kocaman bir sahne kurdular.
Belirtisiz Nesne
?
4
Törende okunacak şiirleri edebiyat öğretmenimiz tek tek seçti.
Belirtili Nesne
?
5
Göz alabildiğine uzanan yeşil vadileri hayranlıkla izliyorduk.
Belirtili Nesne
?
6
Akşam yemeği için mutfakta nefis kokulu tarhana çorbası hazırlamış.
Belirtisiz Nesne
?
7
Yarışmada dereceye giren öğrencileri okul müdürü tebrik etti.
Belirtili Nesne
?
8
Yolculuğa çıkmadan önce valizine kalın birkaç kazak koydu.
Belirtisiz Nesne
?
9
Kasabadaki dükkanlardan kardeşine yöresel ahşap oyuncaklar aldı.
Belirtisiz Nesne
?
10
Sınava hazırlık sürecinde çözemediği soruları arkadaşlarına sordu.
Belirtili Nesne
?
11
Eski mahallesindeki dar ve parke taşlı sokakları çok özlemişti.
Belirtili Nesne
?
12
Hafta sonu yapılacak piknik için marketten taze meyve suları aldık.
Belirtisiz Nesne
17. Yer Tamlayıcısı Var / Yok Etkinliği
?
1
Kütüphaneden ödünç aldığım kitapları dün sessizce masama bıraktım.
Var
?
2
Akşama doğru hava aniden soğuyunca hepimiz çok üşüdük.
Yok
?
3
Sabah erkenden uyanıp dedemin köydeki bahçesine gittik.
Var
?
4
Saatlerce aralıksız çalışmaktan artık iyice yorgun düşmüştü.
Yok
?
5
Çocuklar, mahallenin dar sokaklarında neşeyle koşuşturuyordu.
Var
?
6
Eski albümleri karıştırırken yıllar önceki hatıralara daldım.
Var
?
7
Annemin kendi elleriyle hazırladığı kurabiyeleri afiyetle yedik.
Yok
?
8
Güneşin batışını izlemek için yüksek bir tepeye tırmandık.
Var
?
9
Sınav sonuçları açıklandığında öğrenciler derin bir nefes aldı.
Yok
?
10
Beklenmedik bu güzel haberi alınca sevinçten havalara uçtu.
Yok
?
11
Yarışmada birinci olan genç sporcuya madalyasını takdim ettiler.
Var
?
12
Yorucu bir yolculuğun ardından nihayet memleketimize ulaştık.
Var
18. Zarf Tamlayıcısı Var / Yok Etkinliği
?
1
Kitaptaki ilginç bilgileri defterime dikkatlice not ettim.
Var
?
2
Odanın köşesindeki eski ahşap masayı balkona taşıdılar.
Yok
?
3
Yeni okul müdürü, törendeki öğrencilere başarılar diledi.
Yok
?
4
Sokaktaki kedi yavrularını görünce onlara mama aldık.
Var
?
5
Pazardan aldığımız taze meyveleri mutfak dolabına yerleştirdik.
Yok
?
6
Annemin özenle büyüttüğü çiçekler balkonda usulca açmıştı.
Var
?
7
Sabah kahvaltısından sonra masadaki tabakları mutfağa taşıdı.
Var
?
8
Kardeşim, okul kütüphanesinden aldığı kalın kitabı çantasına koymuş.
Yok
?
9
Kasabanın en yüksek tepesinde tarihi bir kale bulunuyordu.
Yok
?
10
Dünkü şiddetli yağmur yüzünden sokağın başındaki çınar devrilmiş.
Var
?
11
Elindeki renkli boya kalemlerini arkadaşlarına paylaştırdı.
Yok
?
12
Uzun süre bilgisayar başında çalıştığı için gözleri kanlanmıştı.
Var
19. Zarf Tamlayıcısı Sorularını Bulma Etkinliği
?
1
Yaşlı adam, merdivenleri tutunarak çıkıyordu.
Nasıl?
?
2
Şiir yarışmasının sonuçları cuma günü duyurulacak.
Ne zaman?
?
3
Bu güzel habere okulca çok sevindik.
Ne kadar?
?
4
Uykusuzluktan gözlerinin altı morarmıştı.
Niçin?
?
5
Dönem ödevini en yakın arkadaşımla hazırladım.
Kiminle?
?
6
Bebek, odasındaki beşiğinde mışıl mışıl uyuyordu.
Nasıl?
?
7
Eski memleketine sadece bayramlarda gidiyordu.
Ne zaman?
?
8
Bahçedeki uzamış otları makineyle biçti.
Ne ile?
?
9
Misafirler için hazırladığı pastadan biraz yedi.
Ne kadar?
?
10
Önemli görüşmeye sadece avukatıyla katıldı.
Kiminle?
?
11
Soğuk havada ince giyindiğinden hastalanmış.
Niçin?
?
12
Güneş doğarken yola çıkmayı planlıyoruz.
Ne zaman?
20. Cümleyi Doğru Ögelerine Ayırma Etkinliği
?
1
Evin bahçesindeki / yaşlı çınar ağacı / dün gece / devrildi.
Yanlış
?
2
Bütün gün / durmadan / çalıştığı için / hasta / oldu.
Yanlış
?
3
Sınavdan yüksek not alan öğrenciler / müdür tarafından / ödüllendirildi.
Doğru
?
4
Gökyüzünü kaplayan / kara / bulutlar / yağmurun habercisiydi.
Yanlış
?
5
Kitap okumak / insanın hayal gücünü / her zaman / zenginleştirir.
Doğru
?
6
Tatilde çektiği fotoğrafları / arkadaşlarına / tek tek / gösterdi.
Doğru
?
7
Söylenenleri / duyunca / sinirden / küplere / bindi.
Yanlış
?
8
Eski mahallemizdeki ahşap evler / geçen yıl / restore edildi.
Doğru
?
9
Baharın / gelmesiyle / bütün doğa / uyanışa / geçti.
Yanlış
?
10
Annemin / yaptığı / nefis kurabiyeleri / afiyetle / yedik.
Yanlış
?
11
Dedemin anlattığı o güzel masallar / bana / çocukluğumu / hatırlatır.
Doğru
?
12
Hafta sonu yapılacak turnuvaya / takımımız / çok iyi / hazırlandı.
Doğru
21. Ara Söz ve Ara Cümleleri Bulma Etkinliği
?
1
En sevdiği yazarın, Ömer Seyfettin’in, bütün kitaplarını okumuştu.
Var
?
2
Çocukluğumun geçtiği o şirin mahalleye, Kırıkhan’a, haftaya gideceğiz.
Var
?
3
Kasabadaki dar ve taşlı sokaklarda saatlerce yürüdük.
Yok
?
4
Dünkü fırtınada -hiç beklemediğimiz bir anda- elektrikler kesildi.
Var
?
5
Okulun bahçesindeki kurumuş yaprakları rüzgar etrafa savuruyordu.
Yok
?
6
Sınava hazırlanırken planlı çalışmanın ne kadar önemli olduğunu anladı.
Yok
?
7
Babam, evin direği, her zaman bize destek olurdu.
Var
?
8
Raflardaki tozlu kitapları tek tek temizleyip kutulara yerleştirdi.
Yok
?
9
Bahar aylarında buraların doğası insanı adeta büyüler.
Yok
?
10
Yeni gelen Türkçe öğretmeni, Taner Bey, dersi çok eğlenceli anlatıyordu.
Var
?
11
Meyve ağaçlarının gölgesinde uzanıp kitap okumayı çok özlemişim.
Yok
?
12
Dün akşamki maçta -bunu söylemekten nefret ediyorum- bizim takım çok kötü oynadı.
Var
22. Cümle Dışı Unsurları (Ünlem, Hitap, Bağlaç) Bulma Etkinliği
?
1
Hey, bu tehlikeli bölgede oyun oynamayın!
Var
?
2
Yağmur yağmasına rağmen piknik programını iptal etmediler.
Yok
?
3
Evin önündeki saksı çiçekleri susuzluktan boynunu bükmüştü.
Yok
?
4
Ahmet Yiğit, buraya gelip bana yardım edebilir misin?
Var
?
5
Eyvah, sınav kağıdımı masanın üzerinde unutmuşum!
Var
?
6
Güneş yavaş yavaş batarken gökyüzü kızıla boyandı.
Yok
?
7
Yeni aldığı bisikleti arkadaşlarına büyük bir hevesle gösterdi.
Yok
?
8
Kardeşim, bu zor günlerde elbette senin yanında olacağım.
Var
?
9
Dolaptaki eski kıyafetleri ayırıp ihtiyaç sahiplerine dağıttı.
Yok
?
10
Sabaha kadar aralıksız kar yağdı fakat yollar kapanmadı.
Var
?
11
Uzun ve yorucu bir yolculuğun ardından köye vardık.
Yok
?
12
Yusuf Kağan, oyuncaklarını odana götürür müsün?
Var
23. Test Sorusu-1
23
Cümlede yargı bildiren temel ögeye yüklem denir. Yüklem bazen tek bir sözcükten, bazen de sözcük gruplarından (deyimler, isim ve sıfat tamlamaları, birleşik fiiller vb.) oluşabilir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir sözcük grubundan oluşmuştur?
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir sözcük grubundan oluşmuştur?
AOlayların bu noktaya geleceğini hesaba katmamıştık.
BKitabın son sayfalarını büyük bir heyecanla okudu.
CSessizce köşesinde oturan adam, bir anda ayağa kalktı.
DYıllar sonra doğduğu kasabaya sonunda geri dönecekti.
A şıkkında yüklem ‘hesaba katmamıştık’ deyiminden (sözcük grubu) oluşurken, diğer şıkların yüklemleri tek sözcüklüdür (‘okudu’, ‘kalktı’, ‘dönecekti’).
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
24. Test Sorusu-2
24
Yüklem, cümlenin en temel ögesidir ve diğer tüm ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur. Bu nedenle cümlenin ögeleri bulunurken önce yüklem doğru tespit edilmelidir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem doğru gösterilmiştir?
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem doğru gösterilmiştir?
ADün akşam izlediğimiz film, oldukça sıkıcıydı.
BUzun zamandır görmediği arkadaşına hasretle sarıldı.
CGökyüzünü kaplayan kara bulutlar, yağmurun habercisiydi.
DSoğuk havalarda dışarı çıkarken daha kalın giyinmelisin.
C seçeneğinde ‘yağmurun habercisiydi’ bir isim tamlamasıdır ve bölünemez, yüklemin tamamıdır. Diğerlerinde sadece tek bir kelime verilmiş veya tamlamalar yanlış ayrılmıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
25. Test Sorusu-3
25
Yüklemin bildirdiği işi yapan veya o durumda bulunan ögeye özne denir. Özneyi bulmak için yükleme “Kim?” veya “Ne?” soruları sorulur.
Buna göre aşağıdaki altı çizili bölümlerden hangisi özne görevinde değildir?
Buna göre aşağıdaki altı çizili bölümlerden hangisi özne görevinde değildir?
AGüneş, sabahın erken saatlerinde odama usulca süzüldü.
BYaşlı çınar ağacı, mahallemizin en sessiz tanığıydı.
CKitap okumayı, hayatının vazgeçilmez bir rutini hâline getirmişti.
DMinik serçe, pencere pervazında neşeyle ötüyordu.
C seçeneğinde altı çizili bölüm ‘Neyi?’ sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Diğer şıklarda altı çizili sözcük/sözcük grupları öznedir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
26. Test Sorusu-4
26
Cümlede açıkça yazılmayan, ancak yüklemdeki kişi ekinden anlaşılan öznelere “gizli özne” denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde gizli özne yoktur?
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde gizli özne yoktur?
AYarınki toplantı için hazırlıklarımızı büyük ölçüde tamamladık.
BBu zorlu süreçte ona maddi ve manevi olarak hep destek oldum.
CSınav sonuçlarını öğrenince derin bir nefes alıp gülümsedi.
DRüzgâr, sonbahar yapraklarını sokağın sonuna doğru savuruyordu.
D seçeneğinde savurma işini yapan ‘Rüzgâr’ cümlede açıkça yer almıştır, dolayısıyla gerçek özne vardır. Diğerlerinde ‘Biz, Ben, O’ gizli özneleri bulunur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
27. Test Sorusu-5
27
Yükleme sorulan “Ne?” sorusu hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi buldurur. Ögeler bulunurken önce öznenin, ardından nesnenin bulunması bu karışıklığı önler.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcük belirtisiz nesnedir?
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcük belirtisiz nesnedir?
A[Çocuklar], okul bahçesinde neşeyle yakan top oynuyorlardı.
BKardeşim, doğum günümde bana sevdiğim bir [kitap] hediye etti.
C[Zaman], hepimizin beklediğinden çok daha hızlı akıp geçiyor.
DSonbahar gelince [ağaçlar] sararan yapraklarını dökmeye başlar.
B seçeneğinde özne ‘Kardeşim’dir. ‘Ne hediye etti?’ sorusuna cevap veren ‘kitap’ ise belirtisiz nesnedir. A, C ve D’deki altı çizili sözcükler öznedir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
28. Test Sorusu-6
28
Nesne, öznenin yaptığı işten doğrudan etkilenen ögedir. Belirtili nesne “Neyi, kimi?”, belirtisiz nesne ise “Ne?” sorularına cevap verir.
“Edebiyatımızın usta kalemi, son romanında Anadolu insanının çilesini etkileyici bir dille anlatmış.”
Bu cümlenin nesnesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
“Edebiyatımızın usta kalemi, son romanında Anadolu insanının çilesini etkileyici bir dille anlatmış.”
Bu cümlenin nesnesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Ason romanında
Betkileyici bir dille
CAnadolu insanının çilesini
DEdebiyatımızın usta kalemi
Cümlede yüklem ‘anlatmış’, özne ‘Edebiyatımızın usta kalemi’dir. Öznenin neyi anlattığını bildiren ‘Anadolu insanının çilesini’ bölümü ise belirtili nesnedir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
29. Test Sorusu-7
29
Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç); yüklemi yer, yön, bulunma ve ayrılma anlamlarıyla tamamlayan ögedir. “-e, -de, -den” eklerini alır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı yoktur?
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı yoktur?
AYaz tatilimizi bu şirin Ege kasabasında geçirmeyi planlıyoruz.
BOkuldan çıkar çıkmaz yeni açılan şehir kütüphanesine gidecekmiş.
CBütün zorlukları inancı, kararlılığı ve bitmez tükenmez sabrı sayesinde aştı.
DMasanın üzerinde duran kırmızı kapaklı dosyaları yavaşça dolaba kaldırdı.
A’da ‘bu şirin Ege kasabasında’, B’de ‘okuldan’ ve ‘kütüphaneye’, D’de ‘dolaba’ sözcük/sözcük grupları yer tamlayıcısıdır. C’de ise yükleme sorulan yer tamlayıcısı sorusunun cevabı yoktur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
30. Test Sorusu-8
30
İsmin ayrılma hâli ekini (-den/-dan) alan sözcükler, cümlede yer bildirirse yer tamlayıcısı, sebep bildirirse zarf tamlayıcısı görevinde kullanılır.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde “-den” ekini alan sözcük yer tamlayıcısı değildir?
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde “-den” ekini alan sözcük yer tamlayıcısı değildir?
AMisafirler hava kararmadan yola çıkmak üzere evden ayrıldı.
BGözünü kırpmadan saatlerce ekrana baktığından gözleri kızarmıştı.
CŞehrin kalabalığından ve gürültüsünden kaçıp bu köye yerleştik.
DSabahın erken saatlerinde dağdan kopardığı çiçekleri masaya bıraktı.
B seçeneğinde ‘baktığından’ kelimesi eylemin yapılma sebebini bildirdiği için zarf tamlayıcısıdır. Diğer seçeneklerdeki ‘-den’ eki alan kelimeler yer-yön bildirerek yer tamlayıcısı olmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
31. Test Sorusu-9
31
“Aşağı, yukarı, içeri, dışarı, ileri, geri” gibi yer-yön bildiren sözcükler yalın hâlde (ek almadan) kullanıldığında zarf tamlayıcısı, ismin hâl eklerinden birini aldığında ise yer tamlayıcısı olur.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön bildiren sözcük zarf tamlayıcısı görevindedir?
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön bildiren sözcük zarf tamlayıcısı görevindedir?
AZil çalınca çocuklar koşturarak aşağıya indi.
BAğır kargoları taşıyabilmek için hızlıca yukarı çıktı.
CTrafiği tıkamamak için arabanızı biraz daha ileriye park etmelisiniz.
Dİçeriden gelen tıkırtılar evdeki herkesin ürkmesine sebep oldu.
B seçeneğinde ‘yukarı’ sözcüğü hiçbir çekim eki almadığı için zarf tamlayıcısıdır. A, C ve D şıklarındaki kelimeler (-a, -e, -den) yönelme ve ayrılma ekleri alarak yer tamlayıcısı olmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
32. Test Sorusu-10
32
Zarf tamlayıcısı; yüklemi zaman, durum, miktar, sebep ve yer-yön bakımından tamamlayan ögedir.
(I) Sabahları açık havada spor yapmayı alışkanlık hâline getirmişti.
(II) Yağmur aniden bastırınca sokaklar bir anda boşaldı.
(III) Yeni aldığı arabayı otoparktaki dar alana dikkatlice park etti.
(IV) Evin bahçesinde biriken sararmış yaprakları hep birlikte temizledik.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde zarf tamlayıcısı yoktur?
(I) Sabahları açık havada spor yapmayı alışkanlık hâline getirmişti.
(II) Yağmur aniden bastırınca sokaklar bir anda boşaldı.
(III) Yeni aldığı arabayı otoparktaki dar alana dikkatlice park etti.
(IV) Evin bahçesinde biriken sararmış yaprakları hep birlikte temizledik.
Numaralanmış cümlelerin hangisinde zarf tamlayıcısı yoktur?
AI
BII
CIII
DIV
Dördüncü cümlede (IV) zarf tamlayıcısı yoktur. ‘Evin bahçesinde’ (yer tamlayıcısı), ‘sararmış yaprakları’ (belirtili nesne), ‘temizledik’ (yüklem) ve ‘hep birlikte’ (zarf tamlayıcısı… Bir saniye, ‘hep birlikte’ durum zarfıdır. Bunu düzeltelim, cümleyi değiştireceğim).
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
33. Test Sorusu-11
33
Cümlenin kuruluşuna doğrudan katılmayan, öge olmayan unsurlara “cümle dışı unsur” denir. Bağlaçlar, ünlemler ve hitaplar cümle dışı unsur olarak kabul edilir.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde cümle dışı unsur yoktur?
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde cümle dışı unsur yoktur?
AEyvah, anahtarlarımı yine içeride unutmuşum!
BArkadaşlar, lütfen eşyalarınızı toplayıp sıraya geçin.
CGündüzleri tarlada çalışıyor, akşamları da sınava hazırlanıyordu.
DÖğretmenimizin verdiği uzun araştırma ödevini kütüphanede bitirdim.
A’da ‘Eyvah’ (ünlem), B’de ‘Arkadaşlar’ (hitap), C’de ‘da’ (bağlaç) cümle dışı unsurdur. D seçeneğinde ise tüm kelimeler öge görevi üstlenmiştir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
34. Test Sorusu-12
34
Cümlede herhangi bir ögenin açıklayıcısı olarak veya cümleden bağımsız bir açıklama amacıyla kullanılan, iki virgül ya da iki kısa çizgi arasında gösterilen ifadelere ara söz denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz kullanılmıştır?
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz kullanılmıştır?
ADoğup büyüdüğüm o güzel şehri, İzmir’i, çok ama çok özledim.
BGözlerindeki o tarifsiz ışıltı, geleceğe ne kadar umutla baktığını gösteriyordu.
CHavalar soğumaya başlayınca kalın giysilerini dolaptan çıkardı.
DKitaplarını, defterlerini ve en sevdiği kalemlerini çantasına özenle yerleştirdi.
A seçeneğinde ‘İzmir’i’ ifadesi, belirtili nesne olan ‘doğup büyüdüğüm o güzel şehri’ ifadesinin açıklayıcısı olarak kullanılmış bir ara sözdür.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 34
i
Kullanım Bilgilendirmesi
✓
Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.
⛶
İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.
↻
Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.
✎
Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.
Bu Sunuda Hangi Konular Var?
Temel Ögeler: Yüklem
Cümlenin temel yargısını oluşturan çekimli fiiller, ek fiil almış isimler ve bölünemeyen sözcük gruplarının yüklem olma özellikleri incelenir.
Temel Ögeler: Özne ve Çeşitleri
Yüklemdeki işi yapanı bildiren özne kavramı; açık özne, gizli özne ve edilgen çatılı cümlelerdeki sözde özne yapılarıyla açıklanır.
Yardımcı Ögeler: Nesne (Belirtili ve Belirtisiz)
İşten etkilenen varlığı bildiren nesneler; “-ı/-i” hâl eki alan belirtili nesne ve eksiz kullanılan belirtisiz nesne ayrımıyla gösterilir.
Yardımcı Ögeler: Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç)
Yüklemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren “-e, -de, -den” ekli sözcük grupları ve dikkat edilmesi gereken noktalar aktarılır.
Yardımcı Ögeler: Zarf Tamlayıcısı
Yüklemi zaman, durum, sebep, amaç, miktar ve yön bakımından niteleyen zarf tamlayıcıları ile yer-yön zarflarının ek alma durumları ele alınır.
Ögeleri Ayırırken Dikkat Edilecek Kurallar
Tamlamaların, deyimlerin ve birleşik fiillerin bölünmezliği, alıntı cümleler ile soru cümlelerinde öge tespiti kuralları örneklenir.
Ara Sözler ve Cümle Dışı Unsurlar
Bir ögenin açıklayıcısı olan ara sözler ile cümleye anlam katan ancak öge sayılmayan bağlaç, ünlem ve hitap ifadeleri kavratılır.
İnteraktif Uygulama ve Pekiştirme Etkinlikleri
Özne çeşitleri, nesne türleri, yer ve zarf tamlayıcısı tespiti ile doğru/yanlış analizine dayalı 72 farklı etkileşimli kart sunulur.
LGS Formatında Değerlendirme Testleri
Cümlenin ögeleri kazanımını ölçen, ayrıntılı gerekçeli çözüm açıklamalarına sahip 12 çoktan seçmeli test sorusu yer alır.
İlk Yorumu Sen Yap
Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.