Paylaş

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak, sözün vurgusunu belirtmek için kullanılan noktalama işaretlerini, tüm kuralları ve uyarılarıyla inceleyelim.

1. NOKTA (.)

Cümlenin sonuna konur.
Örnek:

Kış mevsimi gelince doğa beyaz örtüsüne büründü.

Bazı kısaltmaların sonuna konur.
Örnek:

Av. (Avukat), Mah. (Mahalle), Dr. (Doktor)

Sayılardan sonra sıra bildirmek için (-inci eki yerine) konur.
Örnek:

Sınavda 1. olan öğrenciyi tebrik ettik.

Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur.
Örnek:

5, 6 ve 7. maddeleri dikkatlice okuyunuz.

Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.
Örnek:

I. Giriş, A. Gelişme

Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

19.05.1919

UYARI!

Tarihlerde ay adları yazıyla yazılırsa ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz.

Örnek: 23 Nisan 1920 (Doğru)

Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

Tören 09.05’te başlayacak.

Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna konur.
Örnek:

Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 1990.

Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur.
Örnek:

1.453, 85.000.000

Genel ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek:

https://www.meb.gov.tr

Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır.
Örnek:

6 . 7 = 42

2. VİRGÜL (,)

Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.
Örnek:

Kırtasiyeden kalem, silgi, defter aldım.

Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

Eve geldi, çantasını bıraktı, elini yüzünü yıkadı.

Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur.
Örnek:

Yaşlı adam, elindeki bastona dayanarak merdivenleri yavaşça çıktı.

Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
Örnek:

Ankara’ya, o çok sevdiğim şehre, yarın gidiyorum.

Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur.
Örnek:

Akşam, yine akşam, yine akşam…

Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur.
Örnek:

Bu işi başaracağım, dedi.

Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur.
Örnek:

— Hemen buraya gel, diye seslendi.

Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek:

Hacivat seslendi,
— Yar bana bir eğlence!

Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren (hayır, evet, peki vb.) kelimelerden sonra konur.
Örnek:

Peki, seninle geliyorum.

Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek:

Genç, doktora bir şeyler sordu.

Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur.
Örnek:

Sayın Müdürüm,

Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.
Örnek:

3,5 (Üç buçuk)

Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra konur.
Örnek:

Çalışarak, üreterek kazanacağız.

Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra konur.
Örnek:

Bu, benim en sevdiğim kalemdir.

ÖNEMLİ UYARILAR!

▪ Metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra (tekrarlanmıyorsa) virgül konmaz.

▪ “ve, veya, yahut” bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz.

▪ Tekrarlı bağlaçlardan (ya… ya…, hem… hem…) önce ve sonra virgül konmaz.

▪ Pekiştirme ve bağlama görevindeki “da / de” bağlacından sonra virgül konmaz.

▪ “-ınca / -ince” anlamıyla kullanılan “mı / mi” ekinden sonra virgül konmaz.

▪ Şart ekinden (-sa / -se) sonra virgül konmaz.

3. NOKTALI VİRGÜL (;)

Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

Erkek çocuklara Ali, Veli; kız çocuklara Ayşe, Fatma adları verilir.

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra konabilir.
Örnek:

Ahmet; Hasan, Hüseyin ve Ali’den daha başarılıdır.

4. İKİ NOKTA (:)

Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek:

Bahçede birçok ağaç vardı: elma, armut, ceviz…

Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
Örnek:

Size sırrımı vereyim: Çok çalışmak.

Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır.
Örnek:

a:ile, ka:tip

Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur.
Örnek:

Ali: Bugün nasılsın?

Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek:

Köylü sordu:
— Efendi, nereye böyle?

Genel ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek:

Anasayfa

Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek:

12 : 4 = 3

5. ÜÇ NOKTA (…)

Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Dağın tepesinde harika bir manzara…

Kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten dolayı açıkça yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
Örnek:

Olayı bize B… anlattı.

Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.
Örnek:

… bu topraklar bizimdir …

Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur.
Örnek:

Seni bir daha görürsem…

Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur.
Örnek:

Mehmet… Mehmet, duyuyor musun?

Karşılıklı konuşmalarda yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır.
Örnek:

— Kim o?
— …

UYARILAR!

▪ Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir. (Örn: Nasıl!..)

▪ Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz.

6. SORU İŞARETİ (?)

Soru eki veya sözü içeren cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Okul ne zaman açılacak?

Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Adınız?

Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır.
Örnek:

Karacaoğlan (1606?-1679)

UYARILAR!

▪ “mı / mi” ekini alan yan cümle temel cümlenin zarf tümleci olduğunda (zaman/koşul anlamı kattığında) cümlenin sonuna soru işareti konmaz. (Örn: Bahar geldi mi çiçekler açar.)

▪ Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur. (Örn: Çok mu gezen bilir, çok mu okuyan?)

7. ÜNLEM İŞARETİ (!)

Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Eyvah, cüzdanımı evde unuttum!

Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
Örnek:

Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!

Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde kullanılır.
Örnek:

Ne kadar da kibar (!) bir beyefendi.

UYARI!

Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir.

8. KISA ÇİZGİ (-)

Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
Örnek:

…geliyor-
lar.

Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır (bitişik yazılır).
Örnek:

Küçük çocuk -sınıfın en yaramazı- yine ceza aldı.

Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek:

baş-ar-ı

Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır (sonuna konur).
Örnek:

gel-, git-, dur-

Eklerin başına konur.
Örnek:

-lık, -lı, -sız

Heceleri göstermek için kullanılır.
Örnek:

kal-em-lik

Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kullanılır.
Örnek:

Türk-Alman ilişkileri

Matematikte çıkarma işareti olarak ve sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır.
Örnek:

8 – 3 = 5 / -2 derece

UYARI!

Cümle içinde sayı adlarının yinelenmesinde (ikilemelerde) araya kısa çizgi konmaz. (Örn: üç beş kişi)

9. UZUN ÇİZGİ (—)

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. (Konuşma çizgisi)
Örnek:

— Yarın pikniğe gidecek miyiz?

Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir.
Örnek:

Ali — Ben de geliyorum!

10. EĞİK ÇİZGİ (/)

Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur.
Örnek:

Ne hasta bekler sabahı / Ne taze ölüyü mezar.

Adres yazarken apartman no ile daire no arasına ve semt ile şehir arasına konur.
Örnek:

Cumhuriyet Cad. No: 10/2 Kızılay/ANKARA

Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı ayırmak için konur.
Örnek:

15/06/2023

Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır.
Örnek:

-a/-e, -da/-de

Genel ağ adreslerinde ve matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek:

https://eba.gov.tr

Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken boşluksuz kullanılır.
Örnek:

m/sn

11. TIRNAK İŞARETİ (” “)

Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
Örnek:

Mevlana, “Ne olursan ol yine gel.” demiştir.

Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
Örnek:

Yeni bir “dönem” başlıyor.

Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır.
Örnek:

Bu derste “Han Duvarları” şiirini inceledik.

Bilimsel çalışmalarda makale adları tırnak içinde verilir.
UYARILAR!

▪ Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti vb.) tırnak içinde kalır.

▪ Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılmaz.

12. YAY AYRAÇ ( )

Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır.
Örnek:

Bu kasaba (aslında köy demek daha doğru) çok şirin bir yer.

Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır.
Örnek:

Refik Halit’in (Karay) eserlerini severim.

Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini açıklamak için kullanılır.
Örnek:

Ahmet — (Koşarak içeri girer.) Haberler kötü!

Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır.
Örnek:

Bana kara diyen dilber… (Karacaoğlan)

Alay, kinaye (!) veya şüphe (?) bildiren işaretleri göstermek için kullanılır.
Örnek:

Ne kadar da dürüst (!) bir satıcıymış.

Maddeleri gösteren harf veya rakamlardan sonra kapama ayracı konur.
Örnek:

1) A)

13. KÖŞELİ AYRAÇ ([ ])

Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır.
Örnek:

Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] Ege’yi anlatır.

Metin aktarmalarında, çevirilerde çalışmayı yapanın eklediği sözler için kullanılır.
Örnek:

Babam, o yıl köy[e] dönmüştü.

Kaynaklarda bibliyografik künye ayrıntılarını göstermek için kullanılır.

14. KESME İŞARETİ (‘)

Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri ayrılır.
Örnek:

Ali’ye, Ayşe’nin, Türkiye’m

Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğunda ekten önce kullanılır.
Örnek:

Boğaz’dan geçtik.

Belli bir kanun, tüzük kastedildiğinde büyük harfle yazılan kelimelere gelen ekleri ayırır.
Örnek:

Yönetmelik’in 4. maddesi gereğince…

Özel adlar için yay ayraç içinde açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır.
Örnek:

Yunus Emre’nin (1240?-1320)

Avrupa Birliği ifadesine gelen ekler kesme ile ayrılır.
Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırır.
Örnek:

Fatma Hanım’a selam söyle.

Kısaltmalara ve sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek:

TDK’nin, 1995’te, 7’nci

Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırır.
Örnek:

19 Mayıs’ta tören var.

Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır.
Örnek:

N’olur, beni dinle.

Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek:

A’dan Z’ye her şeyi anlattı.

ÖNEMLİ UYARILAR!

▪ Sonunda 3. teklik kişi iyelik eki olan özel ada, bu ek dışında başka bir iyelik eki getirilirse kesme işareti konmaz.

▪ Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. (Örn: Türk Dil Kurumuna)

▪ Başbakanlık, Rektörlük vb. sözler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşayarak yazılır. (Başbakanlığa)

▪ Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz. (Örn: Ahmetler, Konyalı)

▪ Sonunda sert ünsüz bulunan özel isimler (Sinop, Tokat) yazılırken yumuşamaz ama okunurken yumuşatılır.

▪ Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

7.Sınıf 1.Dönem 2.Yazılı Sınav Örneği MEB Yayınları 1.Senaryo

İncele

7.Sınıf MEB Yayınları Ders Kitabı

İncele

Cümlelerin Duygu Dünyası Konuşma Sınavı indir (5-6.Sınıf)

İncele