HABER (BİLDİRME) KİPLERİ
Zaman anlamı taşıyan kiplere haber kipi denir. Eylemin geçmişte, şu anda, gelecekte ya da her zaman yapıldığını bildirir. Kip ve kişi ekleriyle eylemlerin olumlu, olumsuz, olumlu soru ya da olumsuz soru biçiminde çekimleri yapılır. Dört ana başlıkta incelenir.
1. GÖRÜLEN (BİLİNEN) GEÇMİŞ ZAMAN KİPİ
Kardeşim vazoyu kırdı. (Gördüm)
Dün akşam erken uyudum.
Çekim Tablosu (“Çözmek” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Çözdüm | Çözdük | Çözmedim | Çözmedik |
| Çözdün | Çözdünüz | Çözmedin | Çözmediniz |
| Çözdü | Çözdüler | Çözmedi | Çözmediler |
| Olumlu Soru Çekimi | Olumsuz Soru Çekimi | ||
|---|---|---|---|
| Çözdüm mü? | Çözdük mü? | Çözmedim mi? | Çözmedik mi? |
| Çözdün mü? | Çözdünüz mü? | Çözmedin mi? | Çözmediniz mi? |
| Çözdü mü? | Çözdüler mi? | Çözmedi mi? | Çözmediler mi? |
2. DUYULAN (ÖĞRENİLEN) GEÇMİŞ ZAMAN KİPİ
Bebek mışıl mışıl uyumuş. (Görmemişim, sonradan fark ettim)
Ali sınavdan yüksek not almış. (Başkalarından duydum)
Çekim Tablosu (“Gezmek” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Gezmişim | Gezmişiz | Gezmemişim | Gezmemişiz |
| Gezmişsin | Gezmişsiniz | Gezmemişsin | Gezmemişsiniz |
| Gezmiş | Gezmişler | Gezmemiş | Gezmemişler |
3. ŞİMDİKİ ZAMAN KİPİ
Annem mutfakta yemek yapıyor. (Şu anda)
Öğrenciler bahçede oynamakta. (Oynuyor anlamında)
Çekim Tablosu (“Beklemek” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Bekliyorum | Bekliyoruz | Beklemiyorum | Beklemiyoruz |
| Bekliyorsun | Bekliyorsunuz | Beklemiyorsun | Beklemiyorsunuz |
| Bekliyor | Bekliyorlar | Beklemiyor | Beklemiyorlar |
4. GELECEK ZAMAN KİPİ
Hafta sonu sinemaya gideceğiz.
Bu işi en kısa sürede bitireceğim.
Çekim Tablosu (“Yazmak” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Yazacağım | Yazacağız | Yazmayacağım | Yazmayacağız |
| Yazacaksın | Yazacaksınız | Yazmayacaksın | Yazmayacaksınız |
| Yazacak | Yazacaklar | Yazmayacak | Yazmayacaklar |
5. GENİŞ ZAMAN KİPİ
Olumsuz birinci kişi çekimlerinde “-ma/-me”, ikinci ve üçüncü kişi çekimlerinde “-maz/-mez” ekleri kullanılır.
Her sabah süt içerim. (Sürekli yapılan iş)
Akşamları erken yatar. (Alışkanlık)
Çekim Tablosu (“Koşmak” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Koşarım | Koşarız | Koşmam | Koşmayız |
| Koşarsın | Koşarsınız | Koşmazsın | Koşmazsınız |
| Koşar | Koşarlar | Koşmaz | Koşmazlar |