7. Sınıf Fiillerin Anlam Özellikleri Konu Anlatımı

Paylaş

7. Sınıf Fiillerin Anlam Özellikleri Konu Anlatımı

Bu sayfada 7. sınıf fiillerin anlam özellikleri konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda fiil tanımı, mastar eki (-mak/-mek) kullanımı, iş (kılış) fiilleri, durum fiilleri ve oluş fiilleri öğrencilerin seviyesine uygun açıklamalar ve zengin örnek cümlelerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise fiillerin nesne alıp almama durumlarını belirleme, zamanla kendiliğinden gerçekleşen değişimleri kavrama ve cümledeki anlama göre fiilleri sınıflandırma becerilerini etkileşimli etkinlikler ve çözümlü test sorularıyla pekiştirebilir.

Fiillerin Anlam Özellikleri

1. Fiil (Eylem

Bir işin yapılmasını, bir hareketi, oluşu ya da durumu bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.

Örnek:Sabah erkenden uyandım.

Birazdan sizinle gelirim.

Çocuk bahçede uzun süre koştu.

Uyarı:Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamak için sözcüğün uygun bölümüne “-mak/-mek” mastar eki getirilebilir. Sözcük anlamlı oluyorsa fiil, anlamlı olmuyorsa isimdir.

Örnek:Koşuyor → koşmak → Anlamlıdır, fiildir.

Getirdik → getirmek → Anlamlıdır, fiildir.

Çocuk → çocukmak → Anlamsızdır, isimdir.

Uyarı:Fiillerin sonunda kullanılan kısa çizgi, fiilin mastar biçiminde okunacağını gösterir.

Örnek:Oku- biçiminde yazılan sözcük okumak şeklinde okunur.

Uyarı:“-mak/-mek” ekleri aynı zamanda bir yapım ekidir. Eklendiği sözcüğü isim yapar.Senin görevin çalışmaktır

Örnek:Çalışmak sözcüğü isimdir çünkü çalışmak(mak) diyemeyiz.

2. Mastar Hâlindeki Fiiller (Eylemler)

Fiilin kök veya gövdesine “-mak/-mek” getirilerek oluşturulan biçime mastar denir.

Örnek:Çekimli Fiil Mastarı

konuştuk konuşmak

boyandı boyanmak

geldiler gelmek

temizlettik temizletmek

yorulmuş yorulmak

Uyarı:Fiilin kökü ile mastarı birbirine karıştırılmamalıdır.

Örnek:Yazdırdık → Kökü: yaz- Temizlettirildi → Kökü: temiz

Mastarı: yazdırmak Mastarı: temizlettirilmek

3. Fiillerin Anlam Özellikleri-1

1. İş (Kılış) Fiilleri

Öznenin yaptığı bir işi veya hareketi ve bu işten etkilenen bir varlığı bildiren fiillere iş (kılış) fiili denir.

İş fiillerinin temel özellikleri şunlardır:

İşi yapan bir özne vardır.
Yapılan işten etkilenen bir varlık bulunur.
Fiilin başına “onu” sözcüğü getirildiğinde anlamlı bir yapı oluşur.
Fiile “Neyi?” veya “Kimi?” soruları yöneltilebilir.

Örnek:Ece kitabı okudu.

Bu cümlede:

Okuma işini yapan: Ece

Okuma işinden etkilenen: kitap

“Onu okudu.” → Anlamlıdır.

“Ece neyi okudu?” → Kitabı.

Örnek:yaz-, taşı-, getir-, kaldır-, topla-, kır-, boya- gibi fiiller de iş fiillerine örnek verilebilir.

4. Fiillerin Anlam Özellikleri-2

2. Durum Fiilleri

Öznenin içinde bulunduğu durumu bildiren fiillere durum fiili denir.

Durum fiillerinin temel özellikleri şunlardır:

İşi yapan veya durumu yaşayan bir özne vardır.
Eylemden etkilenen bir nesne yoktur.
Genellikle eylemin başlayıp bitmesi öznenin isteğine bağlıdır.
Başına “onu” getirildiğinde anlamlı olmaz.
“Neyi?” ve “Kimi?” sorularına cevap vermez.

Örnek:Mert bankta oturdu.

Oturan kişi: Mert

“Onu oturdu.” → Anlamsızdır.

“Mert neyi oturdu?” → Sorulamaz.

Örnek:Çocuk uzun süre ağladı.

Dedem koltukta uyudu.

Sporcular biraz dinlendi.

5. Fiillerin Anlam Özellikleri-3

3. Oluş Fiilleri

Bir varlıkta kişinin isteği dışında, kendiliğinden ve genellikle zaman içinde meydana gelen değişimi anlatan fiillere oluş fiili denir.

Oluş fiillerinin temel özellikleri şunlardır:

Değişim kendiliğinden gerçekleşir.
Genellikle belirli bir zaman gerektirir.
Fiilden etkilenen bir nesne bulunmaz.
Başına “onu” getirildiğinde anlamlı olmaz.
“Neyi?” ve “Kimi?” sorularına cevap vermez.

Örnek:Bahçedeki elmalar olgunlaştı.
“Olgunlaşma” bir kişinin isteğiyle gerçekleşmemiştir. Meyvede zamanla oluşan doğal bir değişimdir.

Örnek:Yapraklar sarardı.

Çocuk zamanla büyüdü.

Ekmek birkaç günde bayatladı.

Meyveler çürüdü.

6. Fiillerin Anlam Özellikleri-4

Uyarı:Aynı fiil, cümledeki anlamına göre farklı özellik gösterebilir.

Örnek:Çocuk pencereyi açtı. → İş fiili

Bahçedeki güller açtı. → Oluş fiili

Birinci cümlede “pencere” yapılan işten etkilenmiştir. İkinci cümlede ise çiçeklerin açması kendiliğinden gerçekleşmiştir.

7. İş Fiili – Durum Fiili Ayırt Etme

Bahçıvan, kuruyan dalları dikkatlice budadı.

İş Fiili

Çocuklar teneffüste koridorda sessizce bekledi.

Durum Fiili

Yorgun yolcu, istasyondaki bankta bir süre dinlendi.

Durum Fiili

Annem, eski fotoğrafları büyük bir albüme yerleştirdi.

İş Fiili

Görevli, toplantıdan önce salonun pencerelerini açtı.

İş Fiili

Küçük kedi sobanın yanında saatlerce uyudu.

Durum Fiili

Yaşlı adam, pencerenin önünde uzun süre oturdu.

Durum Fiili

Öğrenciler, deney sonuçlarını defterlerine dikkatlice yazdı.

İş Fiili

Sporcular maçtan sonra soyunma odasında dinlendi.

Durum Fiili

Elif, çalışma masasındaki dağınık kâğıtları topladı.

İş Fiili

Usta, kırılan sandalye ayağını kısa sürede onardı.

İş Fiili

Kardeşim, akşam boyunca odasında sessizce kaldı.

Durum Fiili

8. Fiillerin Anlam Özelliğini Belirleme

Sonbahar ilerledikçe bahçedeki yapraklar sarardı.

Oluş Fiili

Görevli, koridordaki eski panoyu kaldırdı.

İş Fiili

Çocuk, otobüs gelene kadar durakta bekledi.

Durum Fiili

Mert, proje için hazırladığı grafiği sınıfa gösterdi.

İş Fiili

Yağmurdan sonra gökyüzü yavaş yavaş karardı.

Oluş Fiili

Yolcular, mola yerinde bir süre dinlendi.

Durum Fiili

Kedi, pencerenin önünde saatlerce uyudu.

Durum Fiili

Usta, kırılan masa ayağını dikkatlice onardı.

İş Fiili

Güneşte kalan kumaşın rengi zamanla soldu.

Oluş Fiili

Öğrenciler, deney sonuçlarını defterlerine yazdı.

İş Fiili

Yaşlı adam, kapının önünde sessizce oturdu.

Durum Fiili

Bahçedeki erikler birkaç hafta içinde olgunlaştı.

Oluş Fiili

9. Test Sorusu-1

İş (kılış) fiilleri, öznenin yaptığı işten etkilenen bir varlığın bulunduğu fiillerdir. Durum fiilleri ise öznenin içinde bulunduğu durumu bildirir ve genellikle nesne almaz.
Aşağıdaki dizelerde geçen fiillerle ilgili yargılardan hangisi yanlıştır?
Geceleri masamı siliyorum
Sonra koltuğumda dinleniyorum
Pencereden yıldızları seyrediyorum
Sabaha doğru sessizce uyuyorum

A“siliyorum” iş fiilidir.

B“dinleniyorum” durum fiilidir.

C“seyrediyorum” iş fiilidir.

D“uyuyorum” iş fiilidir.

Doğru cevap D. Çünkü “uyumak” nesne almayan ve öznenin durumunu bildiren bir durum fiilidir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

10. Test Sorusu-2

Aşağıdaki tabloda numaralanmış cümlelerdeki fiillerin anlam özellikleri belirtilmiştir.

I. Usta, tahtayı dikkatlice zımparaladı. → Oluş
II. Yapraklar sonbaharda sarardı. → Oluş
III. Çocuk koltukta uyudu. → Durum
IV. Rüzgâr açık pencereyi kapattı. → Durum

Buna göre tabloda hangi numaralı cümlelerin karşısındaki bilgi yanlıştır?

AI ve IV

BI ve II

CII ve III

DIII ve IV

Doğru cevap A. Çünkü I. cümlede “zımparaladı” iş, IV. cümlede “kapattı” iş fiilidir; tabloda bu ikisi yanlış sınıflandırılmıştır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

11. Test Sorusu-3

I. Bebek bütün gece ağladı.
II. Aşçı sebzeleri küçük küçük doğradı.
III. Hava akşama doğru karardı.
IV. Yolcular salonda sessizce bekledi.

Numaralanmış cümlelerdeki fiillerin anlam özellikleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Aİş – Durum – Oluş – İş

BDurum – Oluş – İş – Durum

CDurum – İş – Oluş – Durum

DOluş – İş – Durum – Oluş

Doğru cevap C. Çünkü “ağladı” ve “bekledi” durum, “doğradı” iş, “karardı” ise oluş fiilidir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

12. Test Sorusu-4

SAĞLIKLI YAŞAM İÇİN
• Gün boyunca yeterli miktarda su için.
• Her gece düzenli olarak uyuyun.
• Kesilen bazı meyveler bekledikçe kararır.
• Kısa mesafelerde mümkün olduğunca yürüyün.

Bu metindeki altı çizili fiillerin anlam özellikleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

ADurum – İş – Oluş – İş

Bİş – Durum – Oluş – Durum

Cİş – Oluş – Durum – İş

DOluş – Durum – İş – Oluş

Doğru cevap B. Çünkü “için” iş, “uyuyun” durum, “kararır” oluş, “yürüyün” durum fiilidir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

13. Test Sorusu-5

İş (kılış) fiillerinde yapılan işten etkilenen bir varlık vardır ve fiil çoğunlukla “neyi, kimi?” sorularına cevap verir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde iş bildiren bir fiil vardır?

AÖğrenciler koridorda sessizce bekledi.

BMerve çalışma masasını topladı.

CBahçedeki erikler birkaç günde olgunlaştı.

DKüçük çocuk erkenden uyudu.

Doğru cevap B. Çünkü “topladı” fiili “neyi?” sorusuna “çalışma masasını” cevabını verir ve nesne alır.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

14. Test Sorusu-6

Bir fiilin anlam özelliğini belirlerken şu iki ipucundan yararlanılabilir:
• Fiilin önüne “onu” getirildiğinde anlamlı oluyorsa genellikle iş fiilidir.
• Nesne almıyor ve zaman içinde kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi bildiriyorsa oluş fiilidir.

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde sırasıyla iş, oluş ve durum fiiline örnek vardır?

AÇocuk güldü, yaprak sarardı, öğretmen soruyu çözdü.

BMeyve olgunlaştı, annem perdeyi yıkadı, bebek uyudu.

CÖğrenci bekledi, kumaş soldu, usta masayı onardı.

DBahçıvan gülleri suladı, tomurcuklar büyüdü, sonra gölgede dinlendi.

Doğru cevap D. Çünkü “suladı” iş, “büyüdü” oluş, “dinlendi” durum fiilidir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

15. Test Sorusu-7

I. Duvarları dün akşam boyadım.
II. Bahçedeki fidanlar hızla büyüdü.
III. Otobüs gelene kadar durakta bekledim.
IV. Masadaki kâğıtları tek tek topladım.

Numaralanmış cümlelerdeki altı çizili fiillerden hangisi durum fiilidir?

BII

CIII

DIV

Doğru cevap C. Çünkü “beklemek” nesne almayan ve öznenin bulunduğu durumu bildiren bir durum fiilidir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-8

Oluş fiilleri, öznenin kendi iradesi dışında ve zaman içinde meydana gelen değişimleri bildirir.

Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu açıklamayla uyuşmaz?

AÇocuk, açık kalan kapıyı yavaşça kapattı.

BDemir, nemli havada zamanla paslandı.

CÜzümler birkaç hafta içinde olgunlaştı.

DSaçları yıllar geçtikçe beyazladı.

Doğru cevap A. Çünkü “kapattı” öznenin isteğiyle yapılan ve nesne alan bir iş fiilidir; oluş fiili değildir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

17. Test Sorusu-9

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili fiil durum bildirmemektedir?

AYolcular peronda uzun süre bekledi.

BBebek ninniyi dinlerken uyudu.

CÇocuk duyduğu şakaya uzun uzun güldü.

DGörevli eski afişleri duvardan indirdi.

Doğru cevap D. Çünkü “indirdi” fiili nesne alan bir iş fiilidir; diğerleri durum fiilidir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-10

Öğretmen, öğrencilerinden “Öznenin kendi iradesi dışında gerçekleşen ve zaman içinde değişim bildiren bir fiil” örneği istemiştir.

Aşağıdakilerden hangisi bu tanıma uygun bir cevaptır?

AÇocuk arkadaşına seslendi.

BAnnem pencereyi kapattı.

CAğacın yaprakları sonbaharda sarardı.

DSporcular sahada uzun süre koştu.

Doğru cevap C. Çünkü “sarardı” fiili öznenin iradesi dışında, zaman içinde gerçekleşen bir değişimi bildirir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-11

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin türü diğerlerinden farklıdır?

AMasadaki eski yazı güçlükle okunuyordu.

BBu sabah bahçedeki çiçekleri suladım.

CÇocuklar teneffüste uzun süre koştu.

DGökyüzü akşama doğru karardı.

Doğru cevap A. Çünkü “yazı” isimdir; diğer altı çizili sözcükler fiildir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-12

Bir sözcüğün isim mi fiil mi olduğunu anlamak için sözcüğe “-mak/-mek” eki getirilebilir. Sözcük bu eki aldığında anlamlı bir fiil oluşturuyorsa fiildir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük fiildir?

AMasadaki kalem kardeşiminmiş.

BKardeşim sabah erkenden uyandı.

CBu bakış herkesi şaşırttı.

DBahçedeki çiçekler yeni açmış.

Doğru cevap B. Çünkü “uyandı” sözcüğünün mastar biçimi “uyanmak”tır ve bu sözcük fiildir.

Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

SLAYT LİSTESİ

i Kullanım Bilgilendirmesi

✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Fiil (Eylem) Tanımı ve Ayırt Etme Yolları

İş, oluş veya durum bildiren sözcüklerin özellikleri ve “-mak/-mek” mastar ekiyle isimlerden nasıl ayırt edildiği açıklanır.

Mastar Hâlindeki Fiiller

Fiil kök ve gövdelerinin mastar eki almış biçimleri ile fiil kökü arasındaki temel farklar örneklerle ele alınır.

İş (Kılış) Fiilleri

Öznenin isteğiyle gerçekleşen, nesne alabilen ve “neyi, kimi?” sorularına cevap veren iş fiilleri ayrıntılı olarak incelenir.

Durum Fiilleri

Öznenin içinde bulunduğu durumu bildiren, nesne almayan ve “onu” sözcüğü getirildiğinde anlamsız olan fiiller açıklanır.

Oluş Fiilleri

Öznenin iradesi dışında, kendiliğinden ve zaman içinde meydana gelen değişimleri anlatan eylemlerin özellikleri gösterilir.

Cümle Bağlamında Anlam Özelliği Değişimi

Aynı fiil kökünün kullanıldığı cümleye ve üstlendiği anlama göre iş ya da oluş fiili özelliği gösterebilmesi incelenir.

İş ve Durum Fiillerini Ayırt Etme

Cümlelerdeki fiillerin nesne alıp almama durumuna göre iş mi yoksa durum mu olduğunu belirleyen 12 alıştırma yer alır.

Fiillerin Anlam Özelliğini Belirleme

Verilen cümlelerdeki altı çizili eylemleri iş, durum ve oluş olarak sınıflandırmaya yönelik 12 etkileşimli uygulama sunulur.

Görsel ve Metin İçi Uygulamalar

Örnek metin ve maddeler üzerinden eylemlerin anlam özelliklerini pekiştiren yönlendirici ipuçları ve etkinlikler yer alır.

Değerlendirme Testleri

İş, durum ve oluş fiillerini ayırt etme kazanımlarını ölçen ayrıntılı çözümlere sahip 12 çoktan seçmeli test sorusu bulunur.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Türkçe Dersinin En Kapsamlı Kaynağı!

7. Sınıf Fiillerin Anlam Özellikleri Konu Anlatım Sunusu