Paylaş

7. Sınıf Fiillerde Yapı Konu Anlatımı

Bu sayfada 7. sınıf fiillerde yapı konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda basit fiiller, türemiş fiiller ve birleşik fiiller; kurallı birleşik fiiller (yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma), yardımcı eylemle kurulan birleşik fiiller ve anlamca kaynaşmış (deyimleşmiş) birleşik fiiller öğrencilerin seviyesine uygun açıklamalar ve örnek cümlelerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise fiillerin kök ve eklerini ayırt etme, yapım eklerini belirleme ve birleşik fiil türlerini sınıflandırma becerilerini etkileşimli etkinlikler ve çözümlü test sorularıyla pekiştirebilir.

Fiillerde Yap

1. Basit Fiiller

Herhangi bir yapım eki almamış fiillere basit fiil denir.

Basit fiiller çekim eki alabilir. Çünkü kip ve kişi ekleri gibi çekim ekleri sözcüğün anlamını ve yapısını değiştirmez.
Örnek:Çocuklar bahçede neşeyle oynadılar.

oyna-dı-lar → “oyna-” yapım eki almamıştır, bu yüzden basit fiildir.

Babam akşam erkenden eve gelecek.
gel-ecek → “gel-” yapım eki almamıştır, bu yüzden basit fiildir.
Öğrenciler öğretmeni dikkatlice dinlediler.
dinle-di-ler → “dinle-” yapım eki almamıştır, bu yüzden basit fiildir.

Kardeşim sabah erkenden uyandı.
uyan-dı → “uyan-” yapım eki almamıştır, bu yüzden basit fiildir.

2. Türemiş Fiiller

İsim veya fiil kök ve gövdelerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillere türemiş fiil denir.

Türemiş fiiller çekim eki alabilir. Sözcüğün türemiş olup olmadığını belirleyen unsur, en az bir yapım eki almış olmasıdır.

1. İsimden Türemiş Fiiller

Bir isim köküne fiil yapan bir yapım eki getirilerek oluşturulur.
Örnek:Çocuklar güneşte bronzlaştı.         “Bronz” isimken “-laş” yapım ekiyle bronzlaş- fiiline dönüşmüştür.
Bahçedeki ağaçlar yeşillendi.       “Yeşil” sözcüğü yapım eki alarak yeşillen- fiiline dönüşmüştür.

2. Fiilden Türemiş Fiiller

Bir fiil kök veya gövdesine yeni bir fiil oluşturan yapım eki getirilmesiyle oluşur.
Örnek:Öğretmen metni öğrencilere okuttu.       “Okumak” fiiline gelen “-t” eki fiilin anlamını değiştirdiği için yapım ekidir.
Görevli çocukları salona yerleştirdi.         “Yerleşmek” fiiline gelen “-tir” eki fiilin anlamını değiştirdiği için yapım ekidir.

3. Birleşik Fiiller-1

1. Kurallı Birleşik Fiiller

a. Yeterlik Fiili
Fiil kök veya gövdesine “-ebil/-abil” getirilerek oluşturulur.

Cümleye gücü yetme, olasılık veya izin gibi anlamlar katabilir.
Örnek:Ece bu soruyu tek başına çözebilir.     →   Gücü yetme anlamı
Akşam kar yağabilir.                            →   Olasılık anlamı
Ödevini bitirince dışarı çıkabilirsin.      →   İzin anlamı
Uyarı:Yeterlik fiilinin olumsuzunda “-bil” bölümü genellikle kullanılmaz.Olumsuz biçimde fiil ile olumsuzluk eki arasında “-a/-e” sesi bulunur.
Örnek:yapabilirim → yapamam

gelebilirim  → gelemem
alabilirim    → alamam
giyebilirim  → giyemem

4. Birleşik Fiiller-2

b. Tezlik Fiili
Fiil kök veya gövdesine “-iver” getirilerek oluşturulur.

Eylemin çabucak, kolayca veya beklenmedik biçimde gerçekleştiğini bildirir.
Örnek:Şu paketi kapıya bırakıver.                             →  Çabukluk anlamı
Bütün soruları birkaç dakikada çözüverdi.    → Kolaylık anlamı
Kapıyı açınca karşıma çıkıverdi.                     → Beklenmezlik anlamı
Uyarı:Tezlik fiili iki şekilde olumsuz yapılabilir.
Örnek:gelivermedi    gelmeyiverdi
c. Sürerlik Fiili
Fiil kök veya gövdelerine “-egel, -ekal, -edur” yapıları getirilerek oluşturulur.

Eylemin bir süre devam ettiğini veya eskiden beri sürdüğünü bildirir.
Sürerlik fiillerinin olumsuz biçimi kullanılmaz.
Örnek:Siz burada bekleyedurun, ben hemen dönerim.
Manzarayı görünce hepimiz bakakaldık.
Bu gelenek yıllardır süregeliyor.

5. Birleşik Fiiller-3

d. Yaklaşma Fiili
Fiil kök veya gövdesine “-eyaz/-ayaz” getirilerek oluşturulur.

Bir eylemin gerçekleşmesine çok az kaldığını fakat eylemin gerçekleşmediğini bildirir.
Cümleye genellikle “az kalsın, neredeyse” anlamı katar.
Örnek:Islak zeminde yürürken düşeyazdım.
Çocuk dikkatsizce koşarken duvara çarpayazdı.
Otobüsü görünce aceleyle karşıya geçerken ezileyazdı.

6. Birleşik Fiiller-4

2. Yardımcı Eylemle Kurulan Birleşik Fiiller

Bir isim veya isim soylu sözcüğün “etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak” yardımcı fiillerinden biriyle birleşmesi sonucu oluşan fiillerdir.
Örnek:Arkadaşım bana yardım etti.
Kardeşim birkaç gündür hasta oldu.
Dedem her sabah namaz kılar.
Allah ona rahmet eylesin.
Komutan askerlere emir buyurdu.
Uyarı:Yardımcı fiille birleşme sırasında herhangi bir ses olayı meydana gelmezse sözcükler ayrı yazılır.
Örnek:yardım etmek   hasta olmak    namaz kılmak
Uyarı:Birleşme sırasında ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi gibi bir ses olayı meydana gelirse birleşik fiil bitişik yazılır.
Örnek:sabır + et- → sabretmek           kayıt + ol- → kaydolmak
his + et- → hissetmek                af + et- → affetmek

7. Birleşik Fiiller-5

3. Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller

Bir isim veya isim soylu sözcüğün bir fiille birleşerek kendi gerçek anlamından uzaklaşması ve kalıplaşmış yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan fiillere anlamca kaynaşmış birleşik fiil denir.
Deyimlerin önemli bir bölümü bu gruba girer.
Örnek:Haberi duyunca etekleri zil çaldı.
Öğretmen konuşurken herkes kulak kesildi.
Yaptığı hatadan sonra gözden düştü.
Zorluklar karşısında asla pes etmedi.
Sınav yaklaşınca işi sıkı tuttu.

8. Basit Fiilleri Belirleme

?
1
Kardeşim sabah erkenden okula gitti.
Basit Fiil
?
2
Bahçıvan, kuruyan çiçekleri dikkatlice suladı.
Basit Fiil Değil
?
3
Yaşlı adam birkaç yıl içinde iyice yaşlandı.
Basit Fiil Değil
?
4
Çocuklar teneffüste bahçede uzun süre koştu.
Basit Fiil
?
5
Görevli, toplantıdan önce salonu temizledi.
Basit Fiil Değil
?
6
Misafirler gelene kadar salonda bekledik.
Basit Fiil
?
7
Küçük kedi koltuğun üzerinde sessizce uyuyor.
Basit Fiil
?
8
Yeni yapılan yol zamanla daha da genişledi.
Basit Fiil Değil
?
9
Çocuk, arkadaşına uzaktan seslendi.
Basit Fiil Değil
?
10
Dün akşam gökyüzünde parlak bir yıldız gördüm.
Basit Fiil
?
11
Babam birazdan işten eve dönecek.
Basit Fiil
?
12
Yağmurdan sonra bahçedeki hava iyice serinledi.
Basit Fiil Değil

9. Basit ve Türemiş Fiilleri Ayırt Etme

?
1
Güneş açınca bahçedeki hava birden ısındı.
Türemiş
?
2
Kardeşim dün akşam ödevini erkenden bitirdi.
Basit
?
3
Çocuklar teneffüste bahçede neşeyle koşuyor.
Basit
?
4
Belediye ekipleri parkın çevresini temizledi.
Türemiş
?
5
Yağmurdan sonra toprak iyice çamurlaştı.
Türemiş
?
6
Babam marketten taze ekmek aldı.
Basit
?
7
Usta, eski sandalyenin yüzeyini dikkatlice zımparaladı.
Türemiş
?
8
Öğretmen soruyu tahtaya büyük harflerle yazdı.
Basit
?
9
Kış yaklaşınca dağın tepeleri beyazladı.
Türemiş
?
10
Misafirler biraz önce eve geldi.
Basit
?
11
Çocuk duyduğu komik hikâyeye uzun süre güldü.
Basit
?
12
Bahçıvan, kurumaya başlayan fideleri suladı.
Türemiş

10. Kurallı Birleşik Fiilleri Belirleme

?
1
Yoğun sise rağmen karşı kıyıyı güçlükle görebildik.
Var
?
2
Öğretmen, yarışmanın sonucunu tahtaya yazdı.
Yok
?
3
Çocuk haberi alınca sevinçten havalara uçtu.
Yok
?
4
Kapı açılınca kedi bir anda dışarı kaçıverdi.
Var
?
5
Yağmur başlayınca herkes yakındaki dükkâna sığındı.
Yok
?
6
Dalgın sürücü virajda kaldırıma çarpayazdı.
Var
?
7
Komşumuz taşınırken bizden yardım istedi.
Yok
?
8
Dedem çocukluk anılarını uzun uzun anlattı.
Yok
?
9
Olanları duyunca bir süre olduğu yerde bakakaldı.
Var
?
10
Sporcular maçtan sonra soyunma odasında dinlendi.
Yok
?
11
Bu gelenek köyümüzde yıllardır süregeliyor.
Var
?
12
Müdür, toplantıyı gelecek haftaya erteledi.
Yok

11. Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiilleri Belirleme

?
1
Öğrenciler, yaşlı adama yolu bulması için yardım etti.
Var
?
2
Kardeşim çantasını masanın üzerine bıraktı.
Yok
?
3
Müdür, kulübün hazırladığı öneriyi kabul etti.
Var
?
4
Haberi duyunca hepimiz çok mutlu olduk.
Var
?
5
Çocuk, yağmur başlayınca hızla eve koştu.
Yok
?
6
Araştırmacı, ölçümlerdeki küçük hatayı fark etti.
Var
?
7
Babam, bozulan musluğu kısa sürede onardı.
Yok
?
8
Sporcular maçtan sonra soyunma odasında dinlendi.
Yok
?
9
Komisyon, eksik belgeler nedeniyle başvuruyu reddetti.
Var
?
10
Öğretmen, anlaşılmayan bölümü yeniden anlattı.
Yok
?
11
Takım kaptanı, maçtan sonra rakibini tebrik etti.
Var
?
12
Doktor, hastanın birkaç gün dinlenmesi gerektiğini ifade etti.
Var

12. Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiilleri Belirleme

?
1
Öğretmen, hazırladığım projeye kısa bir göz attı.
Var
?
2
Kardeşim akşam odasında sessizce kitap okudu.
Yok
?
3
Çocuklar, anlatılan masala büyük bir dikkatle kulak verdi.
Var
?
4
Yoğun sise rağmen uzaktaki ışıkları görebildik.
Yok
?
5
Sabah erkenden çantalarımızı alıp yola koyulduk.
Var
?
6
Bu mesleğe yıllar önce baş koymuştu.
Var
?
7
Görevli, toplantıdan sonra salonu temizledi.
Yok
?
8
Yeni açılan sergiyi görmek için adeta can atıyordu.
Var
?
9
Söylediği sözlerden sonra arkadaşlarının gözünden düştü.
Var
?
10
Komşumuz taşınırken bize yardım etti.
Yok
?
11
Sırrı kimseye söylemeyecekti ama sonunda ağzından kaçırdı.
Var
?
12
Bebek biraz önce koltuğun üzerinde uyudu.
Yok

13. Fiilleri Yapılarına Göre Belirleme

?
1
Kardeşim dün okuldan erkenden eve geldi.
Basit Fiil
?
2
Müdür bugün yeni öneriyi kabul etti.
Birleşik Fiil
?
3
Koridordaki duvarlar zamanla iyice beyazladı.
Türemiş Fiil
?
4
Öğrenciler sabah bahçede sessizce bekledi.
Basit Fiil
?
5
Bahçıvan öğleden sonra bütün çiçekleri suladı.
Türemiş Fiil
?
6
Öğrenci dün sınıftaki projeye göz attı.
Birleşik Fiil
?
7
Takım kaptanı arkadaşlarına dikkatle kulak verdi.
Birleşik Fiil
?
8
Babam akşam masada uzun süre oturdu.
Basit Fiil
?
9
Eski kumaş güneşte zamanla iyice sarardı.
Türemiş Fiil
?
10
Küçük kedi pencerenin önünde sessizce uyudu.
Basit Fiil
?
11
Komisyon bugün bütün başvuruları reddetti.
Birleşik Fiil
?
12
Dağın tepeleri kışın tamamen beyazlaştı.
Türemiş Fiil

14. Test Sorusu-1

14
Bir ya da birden fazla yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan fiillere türemiş fiil denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerde altı çizili fiillerden hangisi türemiş fiildir?

AÇocuklar teneffüste bahçede uzun süre koştu.
BHava akşama doğru iyice serinledi.
CBabam dün işten erkenden geldi.
DKüçük kedi koltuğun üzerinde uyudu.

Doğru cevap B. Çünkü “serinledi” fiili “serin” sözcüğüne yapım eki getirilerek oluşturulmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

15. Test Sorusu-2

15
Geceleri pencereden yıldızlara bakarım. (I)
Sabaha doğru bütün sokaklar sessizleşir. (II)

Bu dizelerdeki numaralanmış fiillerin yapısı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

ATüremiş – Basit
BBirleşik – Türemiş
CTüremiş – Birleşik
DBasit – Türemiş

Doğru cevap D. Çünkü “bakarım” basit, “sessizleşir” ise yapım eki aldığı için türemiş fiildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-3

16
Kapı açılınca çocuk dışarı koşuverdi. (I)
İlkbaharla birlikte bütün tepeler yeşillendi. (II)

Numaralanmış fiillerin yapısı sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

ABirleşik – Türemiş
BBasit – Türemiş
CBirleşik – Basit
DTüremiş – Birleşik

Doğru cevap A. Çünkü “koşuverdi” tezlik bildiren kurallı birleşik fiil, “yeşillendi” ise yapım eki almış türemiş fiildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

17. Test Sorusu-4

17
I. Beklediler
II. Gördüm
III. Fark etti
IV. Uyuyacak

Numaralanmış fiillerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

AI
BII
CIII
DIV

Doğru cevap C. Çünkü “fark etti” yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiildir; diğerleri basit fiildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-5

18
Aşağıdaki cümlelerde kullanılan fiillerden hangisinin yapısı ayraç içinde yanlış verilmiştir?
AÇocuk akşam erkenden uyudu. (Basit)
BHava akşama doğru serinleşti. (Türemiş)
CMüdür öğrencilerin önerisini kabul etti. (Basit)
DGörevli toplantıdan sonra salonu temizledi. (Türemiş)

Doğru cevap C. Çünkü “kabul etti” yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiildir; basit fiil değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-6

19
Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki birleşik fiil diğerlerinden farklı bir yolla oluşturulmuştur?
AÇocuk haberi duyunca birden gülüverdi.
BKomisyon yeni öneriyi kabul etti.
CÖğrenci yaptığı hatayı fark etti.
DTakım final maçında rakibini mağlup etti.

Doğru cevap A. Çünkü “gülüverdi” kurallı birleşik fiildir; diğerleri yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiillerdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-7

20
“Bu kadar uzaktan tabeladaki yazıyı okuyabildim.” cümlesindeki altı çizili fiille aynı yolla oluşturulmuş birleşik fiil aşağıdakilerin hangisinde vardır?
AMüdür öğrencilerin isteğini kabul etti.
BÇocuk yeni oyuncağa göz attı.
CGörevli salonu temizledi.
DSporcu son turu da kolayca tamamlayabildi.

Doğru cevap D. Çünkü “okuyabildim” ve “tamamlayabildi” yeterlilik bildiren kurallı birleşik fiillerdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

21. Test Sorusu-8

21
“Akşam olunca hava birden serinledi.” cümlesindeki altı çizili fiille aynı yapı özelliğine sahip fiil aşağıdakilerin hangisinde kullanılmıştır?
AKardeşim dün eve erken geldi.
BSokaklar gece yarısına doğru sessizleşti.
CKomisyon başvuruyu kabul etti.
DÇocuk haberi duyunca gülüverdi.

Doğru cevap B. Çünkü “serinledi” ve “sessizleşti” yapım eki almış türemiş fiillerdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

22. Test Sorusu-9

22
Sabah erkenden kalktım. Hava kısa sürede serinleşti. Arkadaşım bana yardım etti. Yağmur başlamasa dışarı çıkacaktık.

Bu metindeki fiillerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A“kalktım” türemiş fiildir.
B“serinleşti” türemiş fiildir.
C“yardım etti” yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiildir.
D“başlamasa” fiili şart kipiyle çekimlenmiştir.

Doğru cevap A. Çünkü “kalktım” herhangi bir yapım eki almamış basit fiildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

23. Test Sorusu-10

23
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılan birleşik fiil diğerlerinden farklı bir yolla oluşturulmuştur?
AÖğrenciler öğretmenin sözlerine kulak verdi.
BMüdür hazırlanan projeye göz attı.
CKomisyon yeni öneriyi kabul etti.
DBaşarısız sonuçlardan sonra takım gözden düştü.

Doğru cevap C. Çünkü “kabul etti” yardımcı fiille kurulmuştur; diğerleri anlamca kaynaşmış birleşik fiillerdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

24. Test Sorusu-11

24
Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisi farklı bir yolla oluşturulmuştur?
AFark etmek
BGöz atmak
CKabul etmek
DYardım etmek

Doğru cevap B. Çünkü “göz atmak” anlamca kaynaşmış birleşik fiildir; diğerleri yardımcı fiille kurulmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

25. Test Sorusu-12

25
Akşamları sessiz sokaklarda yürürdüm. (I)
Uzakta yanan ışıklara göz atardım. (II)

Bu dizelerdeki numaralanmış fiillerin yapısı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

ATüremiş – Basit
BBirleşik – Türemiş
CTüremiş – Birleşik
DBasit – Birleşik

Doğru cevap D. Çünkü “yürürdüm” basit fiil, “göz atardım” ise anlamca kaynaşmış birleşik fiildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 25

i Kullanım Bilgilendirmesi
✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Basit Fiiller

Yapım eki almamış kök durumundaki fiiller ile kip ve kişi eki gibi çekim eklerini alan basit yapılı eylemler açıklanır.

Türemiş Fiiller

İsimden ve fiilden yapım ekleri alarak yeni anlamlar kazanan isimden türemiş ve fiilden türemiş fiiller incelenir.

Kurallı Birleşik Fiiller

Yeterlik (-ebilmek), tezlik (-ivermek), sürerlik (-egelmek, -ekalmak, -edurmak) ve yaklaşma (-eyazmak) fiilleri ele alınır.

Yardımcı Eylemle Kurulan Birleşik Fiiller

İsim soylu sözcüklerin etmek, olmak, kılmak, eylemek ve buyurmak fiilleriyle birleşmesi ve ses olaylarına göre yazımları gösterilir.

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller

Sözcüklerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak kalıplaşmasıyla oluşan deyimler ve anlamca kaynaşmış fiil grupları açıklanır.

Basit Fiilleri Belirleme Etkinliği

Cümlelerde geçen fiillerin basit yapılı olup olmadığını tespit etmeye yönelik 12 etkileşimli uygulama sunulur.

Basit ve Türemiş Fiilleri Ayırt Etme

Cümle içindeki eylemlerin yapım eki alıp almadığını inceleyerek basit ve türemiş ayrımı yaptıran 12 alıştırma yer alır.

Kurallı ve Yardımcı Fiilleri Belirleme

Cümlelerdeki kurallı birleşik fiilleri ve yardımcı eylemle oluşan fiilleri bulmaya yönelik iki ayrı etkileşimli etkinlik sunulur.

Anlamca Kaynaşmış Fiilleri Ayırt Etme

Deyimleşmiş ve anlamca kaynaşmış fiil kullanımlarını belirleyerek yapı analizini pekiştiren 12 uygulama bulunur.

Değerlendirme Testleri

Fiillerde yapı konusunun tüm alt başlıklarını kapsayan çözümlü ve açıklamalı 12 çoktan seçmeli test sorusu yer alır.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

7.Sınıf 2.Dönem 2.Yazılı Sınav Örneği MEB 4.Senaryo

İncele

7.Sınıf 2.Dönem 1.Yazılı Sınav Örneği Özgün Yayınları 4.Senaryo

İncele

7. Sınıf Söz Gruplarında Anlam Konu Anlatım Sunusu

İncele