DİLEK (TASARLAMA) KİPLERİ
Zaman anlamı taşımayan kiplerdir. Bir dileği, bir isteği, bir emri, yapılması gereken bir durumu ifade eden kiplerdir. Kip ve kişi ekleriyle eylemlerin olumlu, olumsuz, olumlu soru ya da olumsuz soru biçiminde çekimleri yapılır. Dört ana başlıkta incelenir.
1. ŞART KİPİ
Erken kalkarsak işe yetişiriz. (Koşul/Şart anlamı)
Keşke o da bizimle gelse. (Dilek anlamı)
Çekim Tablosu (“Gezmek” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Gezsem | Gezsek | Gezmesem | Gezmesek |
| Gezsen | Gezseniz | Gezmesen | Gezmeseniz |
| Gezse | Gezseler | Gezmese | Gezmeseler |
2. İSTEK KİPİ
Bu akşam size geleyim.
Hadi, hep birlikte parka gidelim!
Günlük yaşantımızda istek kipinin birinci tekil (geleyim) ve birinci çoğul (gidelim) hâllerini sıkça kullanırız. Diğer çekimlerini ise fazla kullanmadığımız için kulağınıza biraz tuhaf gelebilir.
Örnek: Yemeğini yiyesin (2. tekil kişi) – Odayı toplayalar (3. çoğul kişi)
Çekim Tablosu (“Gülmek” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Güleyim | Gülelim | Gülmeyeyim | Gülmeyelim |
| Gülesin | Gülesiniz | Gülmeyesin | Gülmeyesiniz |
| Güle | Güleler | Gülmeye | Gülmeyeler |
3. GEREKLİLİK KİPİ
Bu ödevi yarına bitirmeliyim. (Gereklilik anlamı)
Babam şimdi eve varmış olmalı. (İhtimal anlamı)
Çekim Tablosu (“Yazmak” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Yazmalıyım | Yazmalıyız | Yazmamalıyım | Yazmamalıyız |
| Yazmalısın | Yazmalısınız | Yazmamalısın | Yazmamalısınız |
| Yazmalı | Yazmalılar | Yazmamalı | Yazmamalılar |
4. EMİR KİPİ
Emir kipinin 1. tekil (ben) ve 1. çoğul (biz) şahıslarda çekimi yoktur. Çünkü insan kendine emir veremez. Ayrıca soru çekiminde sadece 3. tekil ve 3. çoğul şahısta çekimi yapılabilir.
Hemen odanı topla.
Söyleyin onlara, buraya gelsinler!
Çekim Tablosu (“Okumak” Fiili)
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| – (Yok) | – (Yok) | – (Yok) | – (Yok) |
| Oku | Okuyun(uz) | Okuma | Okumayın(ız) |
| Okusun | Okusunlar | Okumasın | Okumasınlar |
FİİLLERDE ANLAM (KİP/ZAMAN) KAYMASI
▪ Her sabah güneş doğuyor. (Kullanılan: Şimdiki zaman / Kastedilen: Geniş zaman – Doğar)
▪ Nasrettin Hoca bir gün pazara gider. (Kullanılan: Geniş zaman / Kastedilen: Geçmiş zaman – Gitmiş)
▪ Yarın Ankara’ya gidiyorum. (Kullanılan: Şimdiki zaman / Kastedilen: Gelecek zaman – Gideceğim)
İlk Yorumu Sen Yap
Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.