EK FİİL (EK EYLEM)
İsim veya isim soylu sözcüklerin yüklem olmasını sağlayan ya da basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapan ek hâlindeki “imek” fiiline ek fiil (ek eylem) denir. Ek fiilin iki temel görevi vardır.
A. İSİMLERİ VE İSİM SOYLU SÖZCÜKLERİ YÜKLEM YAPMAK
1. Ek Fiilin Görülen (Bilinen) Geçmiş Zamanı
➔ Dün akşam hava oldukça soğuktu. (soğuk idi)
➔ Eskiden çok yaramazmışım. (yaramaz imişim)
“Hazır” sözcüğünün ek fiil görülen geçmiş zamana göre çekimi:
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Hazırdım | Hazırdık | Hazır değildim | Hazır değildik |
| Hazırdın | Hazırdınız | Hazır değildin | Hazır değildiniz |
| Hazırdı | Hazırdılar | Hazır değildi | Hazır değillerdi |
2. Ek Fiilin Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zamanı
➔ Bebekken çok tatlıymışım. (Annemden duydum – tatlı imişim)
➔ Meğer o da bizimle aynı yaştaymış.
“Zeki” sözcüğünün ek fiil duyulan geçmiş zamana göre çekimi:
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Zekiymişim | Zekiymişiz | Zeki değilmişim | Zeki değilmişiz |
| Zekiymişsin | Zekiymişsiniz | Zeki değilmişsin | Zeki değilmişsiniz |
| Zekiymiş | Zekiymişler | Zeki değilmiş | Zeki değillermiş |
3. Ek Fiilin Şartı
➔ Hava güzelse pikniğe gidelim. (güzel ise)
➔ Konular kolaysa çabuk bitiririz. (kolay ise)
“Hasta” sözcüğünün ek fiil şartına göre çekimi:
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Hastaysam | Hastaysak | Hasta değilsem | Hasta değilsek |
| Hastaysan | Hastaysanız | Hasta değilsen | Hasta değilseniz |
| Hastaysa | Hastaysalar | Hasta değilse | Hasta değillerse |
4. Ek Fiilin Geniş Zamanı
➔ En sevdiğim mevsim yazdır. (Yaz mevsimi)
➔ Bu çocuk çok akıllı. (Akıllıdır – düşmüş)
“Doktor” sözcüğünün ek fiil geniş zamanına göre çekimi:
| Olumlu Çekim | Olumsuz Çekim | ||
|---|---|---|---|
| Doktorum | Doktoruz | Doktor değilim | Doktor değiliz |
| Doktorsun | Doktorsunuz | Doktor değilsin | Doktor değilsiniz |
| Doktor(dur) | Doktorlar(dır) | Doktor değildir | Doktor değillerdir |
B. BASİT ZAMANLI FİİLLERİ BİRLEŞİK ZAMANLI YAPMAK
1. Hikâye Birleşik Zamanı
➔ Her gün spor yapardı. (Yapar idi → Geniş zamanın hikâyesi)
➔ Dün bize gelecektin. (Gelecek idin → Gelecek zamanın hikâyesi)
“Bilmek” fiilinin geniş zaman hikâye birleşik zaman çekimi:
| Olumlu (Bilirdim) | Olumsuz (Bilmezdim) |
|---|---|
| Bilirdim (Bilir idim) | Bilmezdim |
| Bilirdin | Bilmezdin |
| Bilirdi | Bilmezdi |
2. Rivayet Birleşik Zamanı
➔ Eskiden çok güzel şiir yazarmış. (Yazar imiş → Geniş zamanın rivayeti)
➔ Yarın tatile gidecekmiş. (Gelecek zamanın rivayeti)
3. Şart Birleşik Zamanı
➔ Beni duyuyorsan cevap ver. (Duyuyor isen → Şimdiki zamanın şartı)
➔ Ders bittiyse çıkabiliriz. (Geçmiş zamanın şartı)
“-dir” eki, fiillere gelirse fiili birleşik zamanlı yapmaz. Fiillere getirilen bu ek; cümleye tahmin, olasılık, kesinlik gibi anlamlar katar.
Örnek: Toplantı bitmiştir, çıkabilirsiniz. (Kesinlik/Tahmin)