Paylaş

Ek Fiil (Ek Eylem) Konu Anlatımı

Bu sayfada ek fiil (ek eylem) konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda ek fiilin isim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapma görevi ile basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma işlevi; hikâye, rivayet ve şart çekimleriyle birlikte öğrencilerin seviyesine uygun açıklamalar ve örnek cümlelerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise cümlelerdeki ek fiilleri bulma, görevlerini belirleme ve cümleye kattığı anlam özelliklerini ayırt etme becerilerini etkileşimli etkinlikler ve çoktan seçmeli test sorularıyla pekiştirebilir.

Ek Fiil (Ek Eylem)

1. Ek Fiil (Ek Eylem)

İsim ve isim soylu sözcüklerin yüklem olarak kullanılmasını sağlayan veya basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı hâle getiren “imek” fiiline ek fiil denir.

Ek fiilin iki temel görevi vardır:

1. İsim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmak

2. Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak

2. İsimleri ve İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak-1

İsimler tek başlarına kip anlamı taşımaz. Ek fiil aldıklarında cümlede yüklem görevinde kullanılabilirler.

1. Ek Fiilin Görülen (Bilinen) Geçmiş Zamanı

Bu çekimin eki “idi”dir.

Kişinin yaşadığı ya da gördüğü bir durumu anlatır.
Örnek:Geçen yıl sınıfın en başarılı öğrencisi bendim.        ben + idim → bendim
Dün hava oldukça soğuktu.
Çocukken en sevdiğim oyuncak bu arabaydı.
Uyarı: İsim veya isim soylu sözcüklerin yüklem olduğu cümlelerin olumsuzu “değil” edatı ile yapılır.
Örnek: Son zamanlarda işlerin yolunda değildi. (yolunda değil idi)
Uyarı: İsim veya isim soylu sözcüklerin yüklem olduğu cümlelerin sorusu “mi” edatı ile yapılır.
Örnek: Arkadaşınız öğrenci miydi. (öğrenci mi idi)

3. İsimleri ve İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak-2

2. Ek Fiilin Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zamanı

Örnek:Bu çekimin eki “imiş”tir.

Konuşanın başkasından duyduğu, öğrendiği veya sonradan fark ettiği bir durumu bildirir.

Yeni öğretmenimiz Ankara’danmış.       Ankara’dan + imiş → Ankara’danmış
Meğer bu çanta seninmiş.
Dünkü yarışmada kardeşi de varmış.

3. Ek Fiilin Şart Çekimi

Bu çekimin eki “ise”dir.

Ek fiilin şart biçimi diğerlerinden farklı olarak ismi doğrudan yüklem yapmak yerine cümleye koşul (şart) anlamı katar.
Örnek:Bu çocuk gerçekten çalışkansa sınavı kolayca geçer.    çalışkan + ise → çalışkansa
Vaktin varsa birlikte kütüphaneye gidelim.
Bu yol tehlikeliyse başka bir yolu kullanalım.

4. İsimleri ve İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak-3

4. Ek Fiilin Geniş Zamanı

Örnek:Ek fiilin geniş zaman çekiminde “-dir” kullanılır.

Bu yapı bir durumun geçerli olduğunu, genel bir yargıyı veya sürekliliği ifade edebilir.

Örnek:Ankara, Türkiye’nin başkentidir.        başkent + dir → başkenttir
Ece sınıfın en düzenli öğrencisidir.
Bu yol oldukça uzundur.
Uyarı:Ek fiilin geniş zamanında “-dir” eki bazı cümlelerde kullanılmadan da yüklem oluşturulabilir. Böyle durumlarda ek söylenmemiş olsa bile varlığı kabul edilir.
Örnek:Mert derslerinde çok başarılı. (başarılıdır)
Sen bugün çok neşelisin. (neşelisindir)

5. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak-1

Bir fiil yalnızca bir kip eki taşıyorsa basit zamanlı fiil olarak adlandırılır.

Fiile ikinci bir kip anlamı kazandıran ek fiil getirildiğinde fiil birleşik zamanlı olur.
Örnek:Gel-se-m → Basit zamanlı                 Gel-miş-sin → Basit zamanlı

Gel-se-y-dim → Birleşik zamanlı       Gel-miş-tin → Birleşik zamanlı

1. Ek Fiilin Hikâye Birleşik Zamanı

Ek fiilin hikâye birleşik zamanının eki “idi”dir.

Bir fiilin aldığı kip ekinden sonra “idi” ek fiilinin getirilmesiyle oluşturulur.
Örnek:Her akşam parkta yürürdük.                               yürü-r idi-k → yürürdük

Geçen yıl her sabah erkenden kalkıyordum.      kalk-ıyor idi-m → kalkıyordum
Bizi de geziye götürecekti.                                   götür-ecek idi → götürecekti

Hikâye Birleşik Zamanının Cümleye Kattığı Anlamlar

Bu yapı bazı cümlelerde terk edilmiş alışkanlık veya gerçekleşmemiş beklenti gibi anlamlar oluşturabilir.
Örnek:Eskiden her sabah koşuya çıkardım. → Terk edilmiş alışkanlık
Akşam bizi arayacaktı.                        → Gerçekleşmemiş beklenti

6. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak-2

Uyarı:Birleşik zamanlı sözcüklerin olumsuzu “-ma,-me; -mı, -mi, -mu, -mü” ekleriyle yapılır.
Örnek: Notlarını seninle paylaşmayacaktı.
Uyarı: Birleşik zamanlı sözcüklerin sorusu “mi” edatı ile yapılır.
Örnek:Bizi de geziye götürecek miydi?

2. Ek Fiilin Rivayet Birleşik Zamanı

Ek fiilin rivayet birleşik zamanının eki “imiş”tir.

Bir kip eki almış fiilden sonra “imiş” ek fiili getirilerek oluşturulur.
Örnek:Meğer her sabah erkenden kalkarmış.
Yeni okuluna yarın başlayacakmış.
Bütün soruları tek başına çözebilirmiş.
Uyarı:Bazı cümlelerde küçümseme, şaşırma veya sonradan fark etme gibi anlamlar da ortaya çıkabilir.
Örnek:O da bizi yarışmada yenecekmiş!   →  Cümlede küçümseme anlamı vardır.

7. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak-3

3. Ek Fiilin Şart Birleşik Zamanı

Ek fiilin şart birleşik zamanının eki “ise”dir.

Fiilin aldığı kipten sonra “ise” getirilerek cümleye koşul anlamı kazandırılır.
Örnek:Dersi dikkatlice dinlersen konuyu anlarsın.
Çalışmaya başladıysan yarıda bırakma.
Yarın gelecekse ona da haber verelim.
Uyarı:“-dir” eki bir fiile getirildiğinde fiile tahmin, olasılık veya kesinlik gibi anlamlar katabilir.

Ancak fiili birleşik zamanlı hâle getirmez.

Örnek:Babam şimdiye kadar eve gelmiştir.
Misafirler çoktan yola çıkmıştır.

8. Ek-Fiilin Görevlerini Belirleme

?
1
Mert geçen yıl sınıfımızın en çalışkan öğrencisiydi.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
2
Bu eski köprü geçmişte oldukça sağlamdı.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
3
Akşamları dedem bize uzun uzun masallar anlatırdı.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
4
Yeni komşumuz herkese karşı oldukça güler yüzlüymüş.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
5
Kardeşim dün akşam odasında sessizce çalışıyordu.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
6
Öğretmenimiz her sabah sınıfa erkenden gelirmiş.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
7
Bu mahalle çocukluğumun en güzel yeriydi.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
8
Yağmurdan sonra herkes aceleyle eve dönmüştü.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
9
Dünkü toplantı normalden biraz daha uzundu.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
10
Bu odanın manzarası gerçekten çok etkileyiciydi.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
11
Babam gençken bu parkta sık sık koşarmış.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
12
Çocukken yaz tatillerini köyde geçirirdik.
Birleşik Zaman Yapma Görevi

9. Ek-Fiilin Görevlerini Belirleme

?
1
Dün akşam salon beklediğimizden daha kalabalıktı.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
2
Çocukken her yaz bu sahilde yüzerdim.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
3
Biz gelmeden önce misafirler çoktan ayrılmıştı.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
4
Yeni açılan kütüphane gerçekten çok ferahmış.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
5
O gün sınıftaki herkes oldukça heyecanlıydı.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
6
Dedem eskiden bu yoldan yürüyerek gidermiş.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
7
Kardeşim dün akşam saatlerce kitap okuyordu.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
8
Bu eski ev yıllar önce çok bakımlıydı.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
9
Babam gençliğinde hafta sonları balığa çıkarmış.
Birleşik Zaman Yapma Görevi
?
10
Toplantının en önemli konusu yeni projeymiş.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
11
Geçen yılki sınav bizim için oldukça zordu.
İsmi Yüklem Yapma Görevi
?
12
Arkadaşım sabahları okul yolunda beni beklermiş.
Birleşik Zaman Yapma Görevi

10. Ek-Fiilin Cümleye Kattığı Anlamı Belirleme

Kesinlik
Gerçekleşmemiş niyet
Başkasından duyma
Terk edilmiş alışkanlık
İhtimal
Küçümseme
Cümleler
Duygular
?1
Bu kadar sessizlik varsa toplantı çoktan bitmiştir.
Kesinlik
?2
Geçen yaz ailece Karadeniz turuna çıkacaktık.
Gerçekleşmemiş niyet
?3
Yeni müdürümüz gelecek hafta göreve başlayacakmış.
Başkasından duyma
?4
Eskiden dedem her akşam bize masal anlatırdı.
Terk edilmiş alışkanlık
?5
Anahtarını okulda unutmuş olabilir.
İhtimal
?6
O da sözde bütün soruları tek başına çözmüşmüş.
Küçümseme
?7
Işıklar tamamen kapalıysa herkes eve gitmiştir.
Kesinlik
?8
Çocukken yaz tatillerinde sabahları erkenden yüzerdik.
Terk edilmiş alışkanlık
?9
Kuzenim önümüzdeki ay başka bir şehre taşınacakmış.
Başkasından duyma
?10
Hafta sonu hep birlikte pikniğe gidecektik.
Gerçekleşmemiş niyet
?11
Bu saatte hâlâ gelmediyse otobüsü kaçırmış olabilir.
İhtimal
?12
Sözde yarışmaya herkesten daha iyi hazırlanmışmış.
Küçümseme

11. Test Sorusu-1

11
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim, ek-fiil alarak yüklem olmuştur?
AÖğrenciler teneffüste bahçede uzun süre bekledi.
BBabam dün akşam eve oldukça geç geldi.
CBu kasabanın en eski yapısı taş köprüydü.
DKardeşim sabah erkenden odasını topladı.

Doğru cevap C. Çünkü “taş köprüydü” sözünde isim soylu bir yapı, ek-fiilin görülen geçmiş zaman ekiyle yüklem olmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

12. Test Sorusu-2

12
“İnsan için en değerli sermaye zamandır.”

Bu cümlenin yükleminde kullanılan ek-fiil hangi kiple çekimlenmiştir?

AGeniş zaman
BŞart
CGörülen geçmiş zaman
DDuyulan geçmiş zaman

Doğru cevap A. Çünkü “zamandır” yüklemindeki “-dır” eki ek-fiilin geniş zaman çekimidir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

13. Test Sorusu-3

13
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek-fiilin olumsuz biçimi kullanılmıştır?
AKardeşim dün akşam beni hiç aramadı.
BOtobüs yoğun trafik yüzünden zamanında gelmedi.
CÖğrenciler verilen ödevi henüz bitirmedi.
DBu sokak dün akşam hiç kalabalık değildi.

Doğru cevap D. Çünkü isim soylu yüklemlerin ek-fiille kurulan olumsuzu “değil” sözcüğüyle yapılır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

14. Test Sorusu-4

14
I. O gün deniz oldukça sakindi.
II. Çocuk bahçede uzun süre koşuyordu.
III. Bu karar hepimiz için önemliydi.
IV. Kuşlar sabah erkenden uçmuştu.

Numaralanmış cümlelerdeki altı çizili sözcüklerden hangileri ek-fiille çekimlenmiş bir isim ya da isim soylu sözcüktür?

AI ve II
BI ve III
CII ve IV
DIII ve IV

Doğru cevap B. Çünkü “sakindi” ve “önemliydi” isim soylu sözcüklerin ek-fiille yüklem yapılmış biçimleridir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

15. Test Sorusu-5

15
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek-fiilin geniş zamanıyla çekimlenmiş bir isim yoktur?
ABu oda günün her saatinde oldukça ferahtır.
BDün akşam hava beklediğimizden çok daha soğuktu.
CSabır, insanın en önemli güçlerinden biridir.
DBu bölge kış aylarında oldukça sakindir.

Doğru cevap B. Çünkü “soğuktu” yüklemi ek-fiilin görülen geçmiş zamanıyla çekimlenmiştir; diğerlerinde geniş zaman vardır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-6

16
I. Dün hava oldukça sıcaktı. → Görülen geçmiş zaman
II. Meğer bu ev onlarınmış. → Duyulan geçmiş zaman
III. Hazırsan hemen başlayabiliriz. → Geniş zaman
IV. En büyük servet sağlıktır. → Geniş zaman

Numaralanmış cümlelerde ek-fiille ilgili verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

AI
BII
CIII
DIV

Doğru cevap C. Çünkü “hazırsan” sözcüğündeki “-sa” ek-fiilin şart çekimidir; geniş zaman değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

17. Test Sorusu-7

17
I. Müzenin en dikkat çekici bölümü giriş salonuydu.
II. Ziyaretçiler eserleri sessizce inceliyordu.
III. Rehber bazı ayrıntıları daha önce anlatmıştı.
IV. Görevliler salonu her sabah erkenden açardı.

Bu metinde numaralanmış cümlelerin hangisinde ek-fiil diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

AI
BII
CIII
DIV

Doğru cevap A. Çünkü I. cümlede ek-fiil isim soylu bir sözcüğü yüklem yapmış, diğerlerinde ise basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-8

18
I. O akşam gökyüzü maviydi.
II. Çevredeki bütün sokaklar sessizdi.
III. Beklediğimiz yolculuk oldukça zormuş.
IV. Rüzgâr gece boyunca sertçe esti.

Numaralanmış altı çizili sözcüklerden hangisinde ek-fiil kullanılmamıştır?

AI
BII
CIII
DIV

Doğru cevap D. Çünkü “esti” çekimli bir fiildir ve bu kullanımda ek-fiil yoktur; diğerleri isim soylu sözcüklerin ek-fiille çekimlenmiş biçimleridir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-9

19
Birleşik zamanlı fiillerde ek-fiil, cümleye farklı anlam özellikleri katabilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayraç içinde verilen anlam yanlıştır?

ASözde herkesin yardımına koşarmış. (Küçümseme)
BHafta sonu birlikte pikniğe gidecektik ama yağmur başladı. (Gerçekleşmemiş niyet)
CYeni müdürümüz gelecek hafta göreve başlayacakmış. (Kesinlik)
DEskiden her akşam sahilde yürürdük. (Terk edilmiş alışkanlık)

Doğru cevap C. Çünkü “başlayacakmış” sözü kesinlik değil, başkasından duyma anlamı taşır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-10

20
“Bu park, mahallemizin en önemli nefes alanıdır.”

Bu cümledeki ek-fiille ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

AGeniş zamanla çekimlenmiştir.
BBasit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapmıştır.
Cİsim soylu bir sözcüğü yüklem yapmıştır.
DÜçüncü tekil kişiyle çekimlenmiştir.

Doğru cevap B. Çünkü “nefes alanıdır” isim soylu bir yüklemdir; ek-fiil burada fiili birleşik zamanlı yapmamış, ismi yüklem yapmıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

21. Test Sorusu-11

21
I. Çocuklar her sabah bahçede güler.
II. Kardeşim o sırada odasında çalışıyordu.
III. Kuzenim yarın bize gelecek.
IV. Öğretmen konuyu daha önce anlatmıştı.

Numaralanmış fiillerden hangileri birleşik zamanlıdır?

AI ve II
BI ve III
CII ve III
DII ve IV

Doğru cevap D. Çünkü “çalışıyordu” şimdiki zamanın hikâyesi, “anlatmıştı” ise öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesidir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

22. Test Sorusu-12

22
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek-fiilin şart çekimi kullanılmıştır?
ABu kitap seninse çantana koyabilirsin.
BDünkü sınav beklediğimizden daha zordu.
CYeni komşumuz aslında öğretmenmiş.
DSabır insanın en büyük gücüdür.

Doğru cevap A. Çünkü “seninse” sözcüğündeki “-se” eki ek-fiilin şart çekimidir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 22

i Kullanım Bilgilendirmesi
✓

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

⛶

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

↻

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

✎

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Ek Fiilin Tanımı ve Temel Görevleri

“İmek” fiilinin isim soylu sözcükleri yüklem yapma ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı hâle getirme işlevleri açıklanır.

İsimleri Yüklem Yapma (Görülen Geçmiş Zaman)

İsimlerin “idi” ek fiiliyle çekimlenmesi, olumsuzunun “değil” ve sorusunun “mi” ile yapılışı örneklerle gösterilir.

Duyulan Geçmiş Zaman ve Şart Çekimi

İsim soylu sözcüklerde başkasından duyulma bildiren “imiş” ve koşul anlamı katan “ise” ek fiil kullanımları incelenir.

Ek Fiilin Geniş Zamanı (-dir)

Genel yargı ve kesinlik bildiren “-dir” eki ile ek fiilin yazılmadığı durumlarda varlığının kabul edilişi açıklanır.

Hikâye Birleşik Zamanı (-idi)

Kip eki almış fiillere “idi” getirilmesi; terk edilmiş alışkanlık ve gerçekleşmemiş niyet gibi anlam ilgileri ele alınır.

Rivayet Birleşik Zamanı (-imiş)

Fiillerin “imiş” ile çekimlenmesi ve cümleye kattığı sonradan fark etme ya da küçümseme gibi anlamlar incelenir.

Şart Birleşik Zamanı ve “-dir” Ekinin Durumu

Fiillere gelen “ise” koşul eki ile “-dir” bildirme ekinin fiilleri birleşik zamanlı yapmadığı kuralı vurgulanır.

Ek Fiilin Cümleye Kattığı Anlamlar

Ek fiilin kesinlik, ihtimal, gerçekleşmemiş beklenti, terk edilmiş alışkanlık ve küçümseme anlamları ayırt edilir.

Etkileşimli Uygulama Etkinlikleri

Ek fiilin görevlerini belirlemeye ve cümleye kattığı anlamları eşleştirmeye yönelik 3 etkileşimli alıştırma yer alır.

Değerlendirme Testleri

Ek fiilin tüm görevlerini, zaman çekimlerini ve kattığı anlamları ölçen çözümlü 12 çoktan seçmeli soru bulunur.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

7. Sınıf Metinde Anlam-01 PDF Etkinlik indir

İncele

7.Sınıf 1.Dönem 2.Yazılı Sınav Örneği Özgün Yayınları 3.Senaryo

İncele

Deyimlerin Dili Konuşma Sınavı indir

İncele