Paylaş

6. Sınıf Söz Gruplarında Anlam Konu Anlatımı

Bu sayfada 6. sınıf söz gruplarında anlam konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda söz gruplarında anlam, kalıp sözler, deyimler, atasözleri ve özdeyişler öğrencilerin seviyesine uygun açıklamalar ve örneklerle ele alınmıştır.

Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise deyim ve atasözlerini anlamlandırma, kalıp sözleri kullanım durumlarına göre ayırt etme, eşleştirme etkinlikleri ve test soruları sayesinde konuyu pekiştirebilir.

Söz Gruplarında Anlam

1. Söz Gruplarında Anlam

İki ya da daha fazla sözcüğün bir araya gelerek özel bir anlam oluşturmasına söz gruplarında anlam denir. 
Bu söz grupları çoğu zaman mecazlı, kalıplaşmış veya toplum tarafından ortak bir anlamda kullanılan ifadelerdir.
Örnek:“Dedem, karşılaştığı her olaya gönül gözüyle bakardı. cümlesindeki “gönül gözüyle bakmak” sözü, olayları yalnızca akılla değil; sevgi, anlayış ve duyarlılıkla değerlendirmek anlamında kullanılmıştır.

“Öğretmenimizin anlattıkları zihnimizde yeni ufuklar açtı. cümlesindeki “yeni ufuklar açmak” sözü ise kişinin farklı düşünceler kazanmasını sağlamak anlamındadır.

2. Kalıp Sözler

Toplumda yaygın olarak kullanılan, belli durumlarda söylenen ve biçimi çoğunlukla değiştirilemeyen sözlere kalıp sözler denir.
Kalıp sözler; selamlaşma, vedalaşma, kutlama, teşekkür etme, özür dileme ve iyi dilekte bulunma gibi durumlarda kullanılır.
Örnek:Güle güle kullanın.
Yeni alınan bir eşya için söylenen iyi dilek sözüdür.

Geçmiş olsun.
Hastalanan veya kötü bir olay yaşayan kişiye söylenir.

Yolun açık olsun.
Yolculuğa çıkan kişiye iyi dilekte bulunmak amacıyla kullanılır.

Ellerine sağlık.
Güzel bir yemek veya çalışma hazırlayan kişiye teşekkür etmek için söylenir.

3. Deyimler-1

Genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak özel bir anlam kazanan, en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir.

Deyimlerin Özellikleri

a. Deyimler anonimdir
Deyimlerin ilk kez kim tarafından söylendiği belli değildir. Toplumun ortak ürünü hâline gelmişlerdir.
Örnek:Etekleri zil çalmak: Çok sevinmek
Göze girmek: Beğeni ve güven kazanmak
Pabucu dama atılmak: Önceki değerini ve önemini kaybetmek
Dört gözle beklemek: Büyük bir istekle beklemek
b. Deyimler kalıplaşmış sözlerdir
Deyimlerdeki sözcüklerin yerine eş veya yakın anlamlı başka sözcükler getirilemez. Sözcüklerin sırası da değiştirilemez.
Örnek:Pabucu dama atılmak → Doğru            Ayakkabısı dama atılmak → Yanlış
Kulak kabartmak → Doğru                    Kulağı büyütmek → Yanlış
Gözden düşmek → Doğru                      Bakıştan düşmek → Yanlış
Burnundan solumak → Doğru               Burnundan nefes almak → Yanlış

4. Deyimler-2

c. Deyimler çekimlenebilir
Deyimler sözlükte genellikle mastar hâlinde bulunur. Ancak cümle içinde kişiye ve zamana göre çekimlenebilir.
Örnek:Gözden düşmek
Anlamı: Bir kişinin değerini ve güvenini kaybetmek
Cümle: Yalan söylediği anlaşılınca arkadaşlarının gözünden düştü.

Etekleri zil çalmak
Anlamı: Çok sevinmek
Cümle: Yarışmayı kazandığını öğrenince etekleri zil çaldı.

Kulağına küpe olmak
Anlamı: Yaşanan olaydan ders çıkarmak
Cümle: Bu yaşadıkların sana kulağına küpe olsun.

5. Deyimler-3

ç. Deyimler öğüt vermez, durum bildirir
Deyimler genellikle bir kişinin yaşadığı durumu, davranışı veya duyguyu anlatır. Atasözleri gibi genel bir öğüt verme amacı taşımaz.
Örnek:Burnu havada olmak: Kendini başkalarından üstün görmek
Ağzı kulaklarına varmak: Çok sevinmek
Gözdağı vermek: Korkutmak, tehdit etmek
Dili tutulmak: Şaşkınlıktan veya korkudan konuşamamak
d. Deyimler söz öbeği veya cümle biçiminde olabilir
Söz Öbeği Biçimindeki Deyimler             Cümle Biçimindeki Deyimler
göz kulak olmak                                        Ayıkla pirincin taşını!
burun kıvırmak                                           Dostlar alışverişte görsün.
içi içine sığmamak                                     İğne atsan yere düşmez.
Yeni metin yazın.

6. Deyimler-4

e. Deyimler mecaz veya gerçek anlamlı olabilir

Mecaz Anlamlı Deyimler
Sözcüklerden biri veya birkaçı gerçek anlamının dışında kullanılır.
Örnek:Burnundan getirmek: Bir kişiyi yaptığına pişman etmek
İğneyle kuyu kazmak: Çok zor ve yavaş ilerleyen bir işle uğraşmak
Yelkenleri suya indirmek: Direnmekten vazgeçmek
Kılı kırk yarmak: Çok ayrıntılı ve titiz davranmak
Gerçek Anlamlı Deyimler
Deyimi oluşturan sözcükler temel anlamlarını büyük ölçüde korur.
Örnek:Göz göze gelmek
Kimi kimsesi olmamak
İyi gün dostu olmak
Ad koymak
Yükte hafif, pahada ağır

7. Atasözleri-1

Uzun yıllar boyunca edinilen deneyim ve gözlemlere dayanan, halka mal olmuş, öğüt veya genel bir yargı bildiren kalıplaşmış sözlere atasözü denir.

Atasözlerinin Özellikleri

a. Atasözleri anonimdir
Atasözlerinin ilk söyleyeninin kim olduğu bilinmez. Toplumun ortak düşüncesini ve deneyimini yansıtır.
Örnek:Ayağını yorganına göre uzat.
Harcamalarını gelirine göre yapmalısın.
İşleyen demir ışıldar.
Çalışan kişi gücünü ve yeteneğini korur.
Sakla samanı, gelir zamanı.
Önemsiz görünen şeyler ileride gerekli olabilir.
Ağaç yaşken eğilir.
İnsanlar küçük yaşta daha kolay eğitilir.
Dost kara günde belli olur.
Gerçek dost, zor zamanlarda insanın yanında olur.

8. Atasözleri-2

b. Atasözleri kalıplaşmıştır
Atasözlerindeki sözcüklerin yeri değiştirilemez. Sözcüklerin yerine eş veya yakın anlamlı başka sözcükler getirilemez.
Örnek:Damlaya damlaya göl olur. → Doğru
Damlaya damlaya deniz olur. → Yanlış
Bugünün işini yarına bırakma. → Doğru
Şimdiki işini sonraki güne bırakma. → Yanlış
c. Atasözleri yargı bildirir
Atasözleri tamamlanmış bir düşünce taşır. Bu nedenle cümle niteliğindedir.
Örnek:Öfkeyle kalkan zararla oturur.
Öfke ile hareket eden kişi sonunda zarar görür.
Ne ekersen onu biçersin.
İnsan davranışlarının sonucunu yine kendisi yaşar.
Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
Birlikte yapılan işlerde daha başarılı olunur.

9. Atasözleri-3

ç. Bazı atasözleri aynı veya yakın anlamlıdır
Örnek:Birlikten kuvvet doğar.                        Üzüm üzüme baka baka kararır. 
Bir elin nesi var, iki elin sesi var.          Körle yatan şaşı kalkar.

Terzi kendi söküğünü dikemez.          Ak akçe kara gün içindir.
Mum dibine ışık vermez.                     Sakla samanı, gelir zamanı.

d. Bazı atasözleri birbiriyle çelişen düşünceler bildirebilir
Atasözleri farklı durumlarda edinilmiş deneyimlere dayandığı için bazı atasözleri karşıt düşünceler bildirebilir.
Örnek:İyilik eden iyilik bulur.                                          Fazla mal göz çıkarmaz.
İyilikten maraz doğar.                                         Azıcık aşım, kaygısız başım.

Söz gümüşse sükût altındır.                                Her koyun kendi bacağından asılır.
Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar.         Kurunun yanında yaş da yanar.

10. Atasözleri-4

Atasözlerinin Anlam Özellikleri

a. Gerçek Anlamlı Atasözleri
Bütün sözcüklerin gerçek anlamda kullanıldığı atasözleridir.
Örnek:Az söyle, çok dinle.
Dost ile ye, iç; alışveriş etme.
Bugünün işini yarına bırakma.
Bin bilsen de bir bilene danış.
Aç ne yemez, tok ne demez.
b. Mecaz Anlamlı Atasözleri
Sözcüklerden en az birinin gerçek anlamı dışında kullanıldığı atasözleridir.
Örnek:Ateş olmayan yerden duman çıkmaz.
Ortada bir söylenti varsa onun bir nedeni olabilir.
Minareyi çalan kılıfını hazırlar.
Büyük bir yanlış yapan kişi, önceden bahanesini de düşünür.
Meyveli ağacı taşlarlar.
Başarılı ve yararlı insanlar daha çok eleştirilir.

11. Atasözleri-5

c. Hem Gerçek Hem Mecaz Anlamlı Atasözleri
Hem gerçek bir olayı hem de bu olaydan çıkarılabilecek genel bir düşünceyi anlatan atasözleridir.
Örnek:Ayağını yorganına göre uzat.
Gerçek anlamı: İnsan, ayağını yorganının uzunluğuna göre uzatmalıdır.
Mecaz anlamı: Harcamalarını gelirine göre yapmalıdır.

Ağaç yaşken eğilir.
Gerçek anlamı: Yaş ve ince bir ağaç daha kolay biçimlendirilir.
Mecaz anlamı: İnsanlar küçük yaşta daha kolay eğitilir.

Atılan ok geri dönmez.
Gerçek anlamı: Yaydan çıkan bir ok geri getirilemez.
Mecaz anlamı: Söylenen söz veya yapılan davranış geri alınamaz.

Demir tavında dövülür.
Gerçek anlamı: Isınan demir, sıcak durumdayken kolayca biçimlendirilir.
Mecaz anlamı: Bir iş, en uygun zamanda yapılmalıdır.

12. Özdeyişler

Bir duygu veya düşünceyi kısa, etkili ve özlü biçimde anlatan, söyleyeni belli olan sözlere özdeyiş denir.
Özdeyişlerin atasözlerinden en önemli farkı, kimin tarafından söylendiğinin bilinmesidir.
Örnek:“Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.”
                                            Mustafa Kemal Atatürk
“Bir okul açan, bir hapishane kapatır.”
                                               Victor Hugo
“Bilgi bir hazine, uygulama ise onun anahtarıdır.”
                                                                    Thomas Fuller
“Eğitimin kökleri acı, meyveleri tatlıdır.”
                                                      Aristoteles
“İnsan ancak çalıştığını kazanır.”
                                           Mevlânâ
“Başarı, cesaretin çocuğudur.”
                                        Benjamin Disraeli

13. Deyimlerle Cümleleri Tamamlayalım

kulak kabartmak
gözden düşmek
elini taşın altına koymak
dört gözle beklemek
ipe un sermek
burun kıvırmak
etekleri zil çalmak
dili tutulmak
can kulağıyla dinlemek
kılı kırk yarmak
Cümleler
Duygular
?1
Yan masada konuşulanları merak eden çocuk bir süre ……………………. .
kulak kabartmak
?2
Verdiği sözü tutmayınca arkadaşlarının ……………………. .
gözden düşmek
?3
Sınıf kitaplığını yenileme işinde herkes ……………………. .
elini taşın altına koymak
?4
Yurt dışından gelecek ablasını günlerdir ……………………. .
dört gözle beklemek
?5
Odasıyla ilgilenmemek için her seferinde ……………………. .
ipe un sermek
?6
Sunulan bütün önerilere hiç düşünmeden ……………………. .
burun kıvırmak
?7
Doğum günü sürprizini görünce ……………………. .
etekleri zil çalmak
?8
Sahneye çıkınca heyecandan bir anda ……………………. .
dili tutulmak
?9
Öğretmeninin verdiği önemli uyarıları ……………………. .
can kulağıyla dinlemek
?10
Projedeki en küçük ayrıntıları bile kontrol ederek ……………………. .
kılı kırk yarmak

14. Atasözleri ve Anlamları Eşleştirme

Atasözleri
1
Bir deli kuyuya taş atmış, kırk akıllı çıkaramamış.
2
Dağ başı dumansız olmaz.
3
Gülü seven dikenine katlanır.
4
Kaçan balık büyük olur.
5
Su testisi su yolunda kırılır.
6
Abanın kadri yağmurda bilinir.
7
Acemi katır kapı önünde yük indirir.
8
Büyük balık küçük balığı yutar.
Anlamlar
a
Bir şeyin gerçek değeri, ona gerçekten ihtiyaç duyulduğu zaman ortaya çıkar.
b
Bir kişi amaç edindiği işte kazaya uğrar.
c
İnsan sevdiği kimse veya sevdiği iş yüzünden gelecek sıkıntılara katlanır.
d
Beceriksiz ve anlayışsız kişi kendisine yaptırılan işi en önemli yerinde bırakır.
e
Toplumda yüksek mevkilere, makamlara çıkan ve sorumluluk alan kimselerin başından da dert eksik olmaz.
f
Güçlü olan kendinden güçsüzü ya ezer ya da kendisine bağlı kılar.
g
Bir insan öyle delice bir iş yapar ve zarara yol açar ki pek çok akıllı kimse bir araya gelir ama bu zararı gideremez.
h
Elden kaçırılan fırsat gözde büyütülür.
?1
?2
?3
?4
?5
?6
?7
?8

15. Test Sorusu-1

15
Okul kütüphanesindeki bazı eski dergiler artık kimsenin eline geçmiyor, raflarda tozlanmaya yüz tutuyor
Bu metindeki altı çizili söz grubuyla anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
AYeniden düzenlenmek
Bİlgi görmeye başlamak
CEskiyip kullanılmadan kalmak
DSık sık el değiştirmek
Doğru cevap C. Çünkü “tozlanmaya yüz tutmak” ifadesi kullanılmadan, ilgisiz biçimde kalmak anlamında kullanılmıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

16. Test Sorusu-2

16
Genç yazar, ilk romanıyla kısa sürede edebiyat çevrelerinde adından söz ettirdi
Bu cümlede altı çizili söz grubuyla anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
ADikkat çekip tanınır olmak
BSürekli konuşmak
CEleştirilmekten kurtulmak
DGeçici bir başarı elde etmek
Doğru cevap A. Çünkü “adından söz ettirmek” başarılı olup çevrede dikkat çekmek demektir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

17. Test Sorusu-3

17
Ressamın tablolarına bakan herkes, onun eserlerine yüreğini koyduğunu hemen anlıyordu. 
Bu cümlede altı çizili söz grubuyla anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
AMaddi kazancı düşünmek
BToplumun sorunlarını ele almak
CÇok hızlı çalışmak
DDuygularını içtenlikle katmak
Doğru cevap D. Çünkü “yüreğini koymak” bir işi içtenlikle, duygu katarak yapmak anlamındadır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

18. Test Sorusu-4

18
Aşağıdakilerin hangisinde deyim açıklamasıyla birlikte doğru verilmiştir?
AKulak ardı etmek: Dikkatle dinlemek
Bİpe un sermek: Bir işi yapmamak için bahane üretmek
CEtekleri tutuşmak: Sakin kalmak
DGöze girmek: Gözden kaybolmak
Doğru cevap B. Çünkü “ipe un sermek” bir işi yapmamak için çeşitli bahaneler ileri sürmek anlamına gelir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

19. Test Sorusu-5

19
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “çok sevinmek” anlamında bir deyim kullanılmıştır?
AYeni okuluna alışmakta zorlanınca bir süre dara düştü.
BSöylenenleri iyice anlamak için bir süre kulak kabarttı.
CToplantıda herkesin önünde onu eleştirince buz kesti.
DBurs kazandığını öğrenince ağzı kulaklarına vardı.
Doğru cevap D. Çünkü “ağzı kulaklarına varmak” çok sevinmek anlamında kullanılan bir deyimdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

20. Test Sorusu-6

20
Alarm sesi aniden duyulunca çocuklar bir an neye uğradığını şaşırdı
Bu cümledeki altı çizili deyimin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
AÇok şaşırmak
BBirini beklemek
CKarar verememek
DYorgun düşmek
Doğru cevap A. Çünkü “neye uğradığını şaşırmak” beklenmedik bir durum karşısında çok şaşırmak demektir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

21. Test Sorusu-7

21
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim anlamına uygun kullanılmamıştır?
ASonuçları öğrenince Elif’in etekleri zil çaldı.
BSoru sorulunca yine ipe un serip konuyu değiştirdi.
CSınavdan tam not alınca küplere bindi.
DProjede herkes elini taşın altına koydu.
Doğru cevap C. Çünkü “küplere binmek” çok öfkelenmek demektir; tam not alan birinin sevinmesi beklenir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

22. Test Sorusu-8

22
Aşağıdaki atasözlerinden hangisi “Çalışmadan başarılı olunmaz.” düşüncesini vurgular?
AGülü seven dikenine katlanır.
BEmek olmadan yemek olmaz.
CEvdeki hesap çarşıya uymaz.
DDamlaya damlaya göl olur.
Doğru cevap B. Çünkü bu atasözü, emek verilmeden sonuca ulaşılamayacağını anlatır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

23. Test Sorusu-9

23
Mert, her hafta harçlığından az da olsa bir miktar para ayırıyor. Aradan aylar geçince biriktirdiği parayla istediği kitabı satın alabiliyor. 
Bu duruma en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
AAğaç yaşken eğilir.
BAyağını yorganına göre uzat.
CAk akçe kara gün içindir.
DDamlaya damlaya göl olur.
Doğru cevap D. Çünkü küçük miktarların zamanla birikerek büyük sonuca ulaşmasını bu atasözü anlatır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

24. Test Sorusu-10

24
Aşağıdaki atasözü çiftlerinden hangisi anlamca birbirine en yakındır?
AAk akçe kara gün içindir. — Sakla samanı, gelir zamanı.
BBugünün işini yarına bırakma. — Gülü seven dikenine katlanır.
CKomşu komşunun külüne muhtaçtır. — Ağaç yaşken eğilir.
DBir elin nesi var, iki elin sesi var. — Evdeki hesap çarşıya uymaz.
Doğru cevap A. Çünkü iki atasözü de elde bulunanı ileride gerekli olur düşüncesiyle saklamayı öğütler.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.

25. Test Sorusu-11

25
Aşağıdaki atasözleri ve açıklamalarından hangisi yanlıştır?
AKomşu komşunun külüne muhtaçtır. → İnsan zaman zaman başkalarının yardımına ihtiyaç duyar.
BBugünün işini yarına bırakma. → Yapılması gereken işi ertelememek gerekir.
CBal tutan parmağını yalar. → Çalışan insan mutlaka başarılı olur.
DAyağını yorganına göre uzat. → Harcamalarını imkânına göre yap.
Doğru cevap C. Çünkü “Bal tutan parmağını yalar.” atasözü, kişinin bulunduğu işten ya da imkândan kendine pay çıkarmasını anlatır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
i Kullanım Bilgilendirmesi

Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.

İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.

Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.

Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.

Bu Sunuda Hangi Konular Var?

Söz Gruplarında Anlam

İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu özel anlamlar ve bu söz gruplarının cümle içinde kazandığı anlamlar açıklanır.

Kalıp Sözler

Selamlaşma, vedalaşma, kutlama, teşekkür, özür ve iyi dilek gibi belirli durumlarda kullanılan kalıplaşmış sözler örneklerle ele alınır.

Deyimler

Deyimlerin kalıplaşmış ve anonim olması, çekimlenebilmesi, durum bildirmesi ile gerçek ve mecaz anlamlı kullanımları açıklanır.

Atasözleri

Atasözlerinin anonim, kalıplaşmış ve yargı bildiren yapıları ile gerçek, mecaz ve hem gerçek hem mecaz anlamlı kullanımları incelenir.

Atasözlerinde Anlam İlişkileri

Aynı veya yakın anlam taşıyan atasözleri ile farklı durumlarda birbiriyle çelişen düşünceler bildiren atasözleri örneklerle karşılaştırılır.

Özdeyişler

Bir duygu veya düşünceyi kısa ve etkili biçimde anlatan, söyleyeni belli olan özdeyişler ve atasözlerinden farkları açıklanır.

Etkileşimli Etkinlikler

Deyimlerle cümleleri tamamlama ve atasözlerini anlamlarıyla eşleştirmeye yönelik 2 etkileşimli çalışma yer alır.

Değerlendirme Testleri

Söz gruplarında anlam, kalıp sözler, deyimler, atasözleri ve özdeyişlerle ilgili kazanımları ölçen 11 çoktan seçmeli soru yer alır.

İlk Yorumu Sen Yap

Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.