6. Sınıf Ses Olayları Konu Anlatımı
Bu sayfada 6. sınıf ses olayları konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda ses, harf ve alfabe; ünlü düşmesi, ünlü daralması, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi, ünsüz ve ünlü türemesi ile yardımcı sesler öğrencilerin seviyesine uygun açıklama ve örneklerle ele alınmıştır.
Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise sözcüklerde meydana gelen ses değişikliklerini belirleme, ses olaylarını birbirinden ayırt etme ve kuralları doğru uygulama becerilerini etkileşimli etkinlikler ve test sorularıyla pekiştirebilir.
1. Ses, Harf ve Alfabe
Ses
Akciğerlerden çıkan havanın ses yolunda titreşim oluşturmasıyla meydana gelen işitilebilir birimlere ses denir.
Harf
Konuşma sırasında çıkardığımız seslerin yazıdaki işaretlerine harf denir.
Alfabe
Bir dilde kullanılan harflerin belli bir düzene göre sıralanmış bütününe alfabe denir.
Türk alfabesinde 8 ünlü, 21 ünsüz olmak üzere toplam 29 harf bulunur.
Ünlü harfler: a, e, ı, i, o, ö, u, ü
Ünsüz harfler: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z
2. Ses Olayları – Ünlü Düşmesi-1
Sözcükler ek aldıklarında, başka sözcüklerle birleştiğinde veya yeni bir sözcük türetilirken bazı ses değişiklikleri meydana gelebilir. Bu değişikliklere ses olayları denir.
1. Ünlü Düşmesi
İki heceli bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecelerindeki dar ünlülerden biri düşebilir. Bu ses olayına ünlü düşmesi ya da hece düşmesi denir.
Örnek:ağız + ı → ağzı alın + ı → alnı akıl + ım → aklım
burun + u → burnu boyun + um → boynum omuz + u → omzu
oğul + u → oğlu karın + ı → karnı beyin + i → beyni
Örnek:Soğuktan kardeşimin burnu kızarmıştı.
Çantanın ağırlığı yüzünden omzu ağrıyordu.
Bu sözleri duyunca aklım iyice karıştı.
Yarışmanın sonucunu öğrenince gönlüm rahatladı.
3. Ünlü Düşmesi-2
Bazı sözcüklerden yeni sözcükler türetilirken de ünlü düşmesi görülebilir.
Örnek:oyun + a → oyna- ayır + ıl → ayrıl-
Çocuklar bahçede uzun süre oynadı.
sıyır + ıl → sıyrıl- yoğur + ul → yoğrul-
Çocuklar bahçede uzun süre oynadı.
Otobüs duraktan hareket edince arkadaşlarımızdan ayrıldık.
Bazı sözcükler birleşirken içlerindeki ünlülerden biri düşebilir.
Örnek:kahve + altı → kahvaltı pazar + ertesi → pazartesi
kayın + ana → kaynana sabır + etmek → sabretmek
Sabah erkenden ailece kahvaltı yaptık.
Sabah erkenden ailece kahvaltı yaptık.
Toplantı gelecek pazartesi yapılacak.
4. Ünlü Düşmesi-3
Uyarı:İçeri, dışarı, ileri, şura, bura, ora, yukarı, aşağı gibi sözcükler ek aldığında sonlarındaki ünlüler düşmez.
Örnek:Doğru Yanlış Doğru Yanlış
yukarıda yukarda burada burda
yukarıda yukarda burada burda
ileride ilerde dışarıda dışarda
orada orda içeride içerde
Uyarı:Ünlü düşmesi, ikilemelerde yazıya yansıtılmaz. Sözcükler tam biçimleriyle yazılır.
Örnek:omuz omuza burun buruna
Takım arkadaşları omuz omuza mücadele etti.
nesilden nesile ağız ağıza
Takım arkadaşları omuz omuza mücadele etti.
İki araç kavşakta burun buruna geldi.
5. Ünlü Daralması
Sonu a veya e ünlüsüyle biten bazı fiiller, “-yor” ekini aldığında bu ünlüler daralarak ı, i, u, ü seslerinden birine dönüşür. Bu ses olayına ünlü daralması denir.
Örnek:bekle + yor → bekliyor başla + yor → başlıyor yaşa + yor → yaşıyor
Kardeşim beni okulun önünde bekliyor.
anla + yor → anlıyor izle + yor → izliyor sakla + yor → saklıyor
söyle + yor → söylüyor özle + yor → özlüyor bekleme + yor → beklemiyor
Kardeşim beni okulun önünde bekliyor.
Öğretmenimiz konuyu ayrıntılarıyla anlatıyor.
Çocuk, televizyondaki belgeseli dikkatle izliyor.
Uyarı:“Demek” ve “yemek” fiilleri, bazı ekleri aldığında araya giren “y” sesi nedeniyle daralmaya uğrar.
Örnek:de + y + ecek → diyecek de + y + en → diyen
ye + y + ecek → yiyecek ye + y + elim → yiyelim
Örnek:Babam toplantıda ne diyecek?
Akşam yemeğinde ne yiyeceğiz?
6. Ünsüz Yumuşaması-1
Sonu p, ç, t, k sert ünsüzlerinden biriyle biten bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında bu sesler yumuşar.
p → b ç → c t → d k → g veya ğ
p → b ç → c t → d k → g veya ğ
Bu ses olayına ünsüz yumuşaması denir.
Örnek:kitap + ı → kitabı dolap + ın → dolabın ağaç + ı → ağacı
Masanın üzerindeki kitabı çantasına koydu.
borç + um → borcum kanat + ı → kanadı kâğıt + ı → kâğıdı
Masanın üzerindeki kitabı çantasına koydu.
Bahçedeki ağacın dalları iyice uzamıştı.
Kuş, yaralı kanadını hareket ettiremiyordu.
Uyarı:Yabancı dillerden Türkçeye geçen bazı sözcüklerde ünsüz yumuşaması görülmez.
Örnek:hukuk + u → hukuku sanat + ı → sanatı ahlak + ı → ahlakı hakikat + i → hakikati
7. Ünsüz Yumuşaması-2
Uyarı:Özel adlarda meydana gelen yumuşama söyleyişte duyulabilir ancak yazıda gösterilmez.
Örnek:Söyleyiş Yazılış
Yaz tatilinde Zonguldak’a gideceğiz.
Bileciğe Bilecik’e
Zonguldağa Zonguldak’a
Burağa Burak’a
Gemliğe Gemlik’e
Yaz tatilinde Zonguldak’a gideceğiz.
Öğretmenimiz kitabı Burak’a verdi.
Gezi sırasında Bilecik’e de uğradık.
Uyarı:Bazı tek heceli sözcüklerde ünsüz yumuşaması gerçekleşmez.
Örnek:suç + u → suçu top + u → topu saç + ı → saçı
ok + u → oku kek + i → keki at + ı → atı
8. Ünsüz Benzeşmesi
Sonu f, s, t, k, ç, ş, h, p sert ünsüzlerinden biriyle biten bir sözcüğe c, d, g ünsüzleriyle başlayan bir ek getirildiğinde ekin başındaki ses sertleşir.
c → ç d → t g → k
Bu ses olayına ünsüz benzeşmesi veya ünsüz sertleşmesi denir.
Sert ünsüzler, “Fıstıkçı Şahap” sözüyle kolayca hatırlanabilir.
Örnek:kitap + cı → kitapçı aş + cı → aşçı çiçek + ci → çiçekçi
Mahallemizde yeni bir kitapçı açıldı.
yurt + da → yurtta sınıf + dan → sınıftan sokak + da → sokakta
Mahallemizde yeni bir kitapçı açıldı.
Çocuklar teneffüste sokakta oyun oynadı.
Öğrenciler gezi için sınıftan çıktı.
Bahçedeki ağaçtan birkaç elma topladık.
Uyarı:Ünsüz benzeşmesi; özel adlara, kısaltmalara ve rakamla yazılan sayılara getirilen eklerde de görülür.
Örnek:Ahmet + den → Ahmet’ten Tokat + da → Tokat’ta TÜBİTAK + da → TÜBİTAK’ta 2005 + de → 2005’te
9. Ünsüz Türemesi-1
Dilimize çoğunlukla Arapçadan geçmiş bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında veya yardımcı fiille birleştiğinde sonlarındaki ünsüz iki kez söylenir ve yazılır. Bu ses olayına ünsüz türemesi denir.
Örnek:hak + ı → hakkı his + i → hissi zan + ı → zannı
ret + etmek → reddetmek af + etmek → affetmek his + etmek → hissetmek
Örnek:Herkesin hakkını korumaya çalışmalıyız.
Yaşadığı hissi anlatmakta zorlandı.
Arkadaşının teklifini nazikçe reddetti.
Hatasını anlayınca bizden affetmemizi istedi.
Bu sorunu kısa sürede halledebiliriz.
10. Ünlü Türemesi-2
Bazı tek heceli sözcükler “-cık/-cik” ekini aldığında sözcüğün ortasında yeni bir ünlü ortaya çıkar. Bu ses olayına ünlü türemesi denir.
Örnek:bir + i + cik → biricik az + ı + cık → azıcık
dar + a + cık → daracık genç + e + cik → gencecik
Örnek:Annemin biricik hatırasını özenle saklıyorum.
Bardağa azıcık daha su ekledi.
Çocuklar daracık sokakta oyun oynuyordu.
Uyarı:Bazı sözcükler pekiştirilirken de ünlü türemesi görülebilir.
Örnek:güpgündüz → güpegündüz yapyalnız → yapayalnız sapasağlam → sapasağlam
Örnek:Olay güpegündüz meydana geldi.
Çocuk evde yapayalnız kalmıştı.
Köprü yıllara rağmen sapasağlam duruyordu.
11. Yardımcı Sesler
Türkçe sözcüklerde iki ünlü genellikle yan yana gelmez. Ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde araya y, ş, s, n seslerinden biri girer. Bu seslere yardımcı sesler ya da kaynaştırma ünsüzleri denir.
Kaynaştırma harfleri “YaŞaSıN” sözüyle kolayca hatırlanabilir: y, ş, s, n
Örnek:araba + ı → arabayı masa + a → masaya iki + er → ikişer altı + ar → altışar
çanta + ı → çantası oda + ı → odası kapı + ın → kapının masa + ın → masanın
çanta + ı → çantası oda + ı → odası kapı + ın → kapının masa + ın → masanın
Örnek:Görevli, arabayı otoparka çekti.
Öğrenciler sınıfa ikişer kişi girdi.
Kardeşimin çantası oldukça ağırdı.
Evin kapısının kolu kırılmıştı.
12. Ünlü Düşmesine Uğrayan Sözcükleri Bulma
?
1
Yoğun koşudan sonra alnındaki terleri havluyla sildi.
alnındaki
?
2
Kışın soğuk hava burnumu hemen kızartıyor.
burnumu
?
3
Düşüncelerini açıkça söylemek için ağzını açtı.
ağzını
?
4
Ağır çantayı uzun süre taşıyınca omzu ağrıdı.
omzu
?
5
Öğle yemeğini geciktirince karnım iyice acıktı.
karnım
?
6
Öğretmenin uyarısı birden aklıma geldi.
aklıma
?
7
Gezi boyunca şehrin tarihî sokaklarını dikkatle inceledik.
şehrin
?
8
Bu güzel haber hepimizin gönlünü ferahlattı.
gönlünü
?
9
Soğukta atkısını boynuna sıkıca sardı.
boynuna
?
10
Uzun bekleyiş sırasında sabrını korumayı başardı.
sabrını
?
11
Toplantıda kendi fikrini çekinmeden açıkladı.
fikrini
?
12
Babası, küçük oğlunu okul kapısında bekliyordu.
oğlunu
13. Ünlü Daralmasına Uğrayan Sözcükleri Bulma
?
1
Kardeşimi otobüs durağında sabırla bekliyorum.
bekliyorum
?
2
Soruyu dikkatle okuyunca ne istendiğini hemen anlıyor.
anlıyor
?
3
Küçük çocuk annesini görünce sevinçten ağlıyor.
ağlıyor
?
4
Babam akşam haberlerini dikkatle izliyor.
izliyor
?
5
Kardeşim oyuncaklarını büyük kutunun içinde saklıyor.
saklıyor
?
6
Başka şehre taşınan arkadaşımı çok özlüyorum.
özlüyorum
?
7
Müzik öğretmeni yeni şarkıyı bize söylüyor.
söylüyor
?
8
Annem yıkanan çamaşırları balkondaki ipe bağlıyor.
bağlıyor
?
9
Kuaför müşterisinin saçlarını dikkatlice tarıyor.
tarıyor
?
10
Görevli salonun zeminini her sabah yıkıyor.
yıkıyor
?
11
Okul müdürü başarılı öğrencileri törende kutluyor.
kutluyor
?
12
Araştırma ekibi eski belgeleri tek tek inceliyor.
inceliyor
14. Ünsüz Yumuşamasına Uğrayan Sözcükleri Bulma
?
1
Öğretmen masadaki kitabı dikkatle inceledi.
kitabı
?
2
Bahçıvan kuruyan ağacı özenle budadı.
ağacı
?
3
Yaralı kuşun kanadı veteriner tarafından sarıldı.
kanadı
?
4
Annesi küçük çocuğu kalabalıkta elinden tuttu.
çocuğu
?
5
Ressam gökyüzünün rengini açık mavi seçti.
rengini
?
6
Annem mutfaktaki dolabı ayrıntılı biçimde temizledi.
dolabı
?
7
Saksıdaki çiçeği pencerenin önüne koyduk.
çiçeği
?
8
Yağmurdan sonra sokağı ince bir sis kapladı.
sokağı
?
9
Takım son dakikaya kadar umudunu kaybetmedi.
umudunu
?
10
Gezgin uzun yıllar sonra yurduna geri döndü.
yurduna
?
11
Öğrenci boş kâğıdı renkli kalemlerle süsledi.
kâğıdı
?
12
Fırından aldığı sıcak ekmeği sofraya koydu.
aldığı – ekmeği
15. Ünsüz Benzeşmesine Uğrayan Sözcüğü Bulma
?
1
Görevli kapıyı yavaşça açıp bizi içeri aldı.
yavaşça
?
2
Annem dolaptan mavi örtüyü alıp masaya koydu.
dolaptan
?
3
Mahalledeki kitapçı yeni çocuk romanlarını vitrine dizdi.
kitapçı
?
4
Öğrenciler sınıfta sessizce öğretmenin gelmesini bekledi.
sınıfta
?
5
Sabah işten dönen babam biraz dinlendi.
işten
?
6
Bu yarışmada Türkçe sorularını dikkatle çözmelisin.
Türkçe
?
7
Bahçedeki ağaçta küçük bir kuş ötüyordu.
ağaçta
?
8
Sporcu bitiş çizgisine doğru büyük bir hızla koştu.
koştu
?
9
Görevli raftaki eski dosyayı masaya koydu.
raftaki
?
10
Kardeşim ödevini bitirince güzel bir resim yaptı.
yaptı
?
11
Balıkçı sabah erkenden ağlarını denize salıyor.
Balıkçı
?
12
Sokakta küçük bir çocuk annesini bekliyordu.
Sokakta
16. Ünsüz Türemesine Uğrayan Sözcükleri Bulma
?
1
Bu davranışın doğru olmadığını hemen hissetti.
hissetti
?
2
Öğretmen özrünü kabul edip öğrenciyi affetti.
affetti
?
3
Müdür eksik belgeler nedeniyle başvuruyu reddetti.
reddetti
?
4
Arkadaşım toplantının ertelendiğini zannetti.
zannetti
?
5
Başarıya ulaşmak için hakkını sonuna kadar aradı.
hakkını
?
6
Çocuk duyduğu sırrı kimseyle paylaşmadı.
sırrı
?
7
Maaşlara yapılan zammı akşam haberlerinden öğrendik.
zammı
?
8
Testte üçüncü şıkka dikkatlice yeniden baktı.
şıkka
?
9
Uyarılara rağmen haddini aşan sözler söyledi.
haddini
?
10
Modern tıbbın imkânları birçok hastalığa çare oluyor.
tıbbın
?
11
Kötü niyetli insanların şerrinden uzak durmalıyız.
şerrinden
?
12
Uzun süredir çözülemeyen sorun sonunda halloldu.
halloldu
17. Ünlü Türemesi Var mı, Yok mu?
?
1
Dedemin biricik saati hâlâ sorunsuz çalışıyor.
Ünlü Türemesi Var
?
2
Bahçenin köşesinde küçük bir kedicik uyuyordu.
Ünlü Türemesi Yok
?
3
Uzakta uzanan masmavi deniz herkesi büyüledi.
Ünlü Türemesi Yok
?
4
Azıcık sabredersen sıra birazdan bize gelecek.
Ünlü Türemesi Var
?
5
Daracık sokaktan iki araç yan yana geçemedi.
Ünlü Türemesi Var
?
6
Odayı kısa sürede tertemiz hâle getirdi.
Ünlü Türemesi Yok
?
7
Gencecik sporcu ilk yarışında madalya kazandı.
Ünlü Türemesi Var
?
8
Çocuklar küçük tepeciğe kadar birlikte yürüdü.
Ünlü Türemesi Yok
?
9
Kar yağınca dağların tepesi bembeyaz oldu.
Ünlü Türemesi Yok
?
10
Kazadan çıkan araç hâlâ sapasağlam duruyordu.
Ünlü Türemesi Var
?
11
İlkbaharda bütün vadi yemyeşil görünür.
Ünlü Türemesi Yok
?
12
Uzun yolculukta kendini yapayalnız hissetti.
Ünlü Türemesi Var
18. Altı Çizili Sözcükteki Ses Olayını Bulma
?
1
Öğretmen masadaki kitabı dikkatle inceledi.
Ünsüz Yumuşaması
?
2
Kardeşim beni okul kapısında sabırla bekliyor.
Ünlü Daralması
?
3
Mahalledeki kitapçı bugün vitrinini yeniledi.
Ünsüz Benzeşmesi
?
4
Çocuğun burnu bir süre sonra kızardı.
Ünlü Düşmesi
?
5
Öğretmen hatasını anlayan öğrenciyi affetti.
Ünsüz Türemesi
?
6
Gösteri birkaç dakika sonra başlıyor.
Ünlü Daralması
?
7
Bu küçük hediye benim için biricik bir hatıraydı.
Ünlü Türemesi
?
8
Bahçıvan kuruyan ağacı dikkatle budadı.
Ünsüz Yumuşaması
?
9
Doktor çocuğun ağzını dikkatle inceledi.
Ünlü Düşmesi
?
10
Öğrenciler sınıfta sessizce öğretmeni bekledi.
Ünsüz Benzeşmesi
?
11
Çocuk sırrı kimseyle paylaşmadı.
Ünsüz Türemesi
?
12
İki araç daracık yolda yan yana ilerledi.
Ünlü Türemesi
19. Test Sorusu-1
19
İki heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
Buna göre,
I. Soğukta çocuğun burnu kızarmıştı.
II. Bu konu hakkındaki fikrini açıkça söyledi.
III. Görevli salonun kapısını sessizce kapattı.
IV. Yaşlı adamın omzu yeniden ağrımaya başladı.
Numaralanmış cümlelerin hangilerinde altı çizili sözcükte ünlü düşmesi vardır?
Buna göre,
I. Soğukta çocuğun burnu kızarmıştı.
II. Bu konu hakkındaki fikrini açıkça söyledi.
III. Görevli salonun kapısını sessizce kapattı.
IV. Yaşlı adamın omzu yeniden ağrımaya başladı.
Numaralanmış cümlelerin hangilerinde altı çizili sözcükte ünlü düşmesi vardır?
AI ve II
BII ve III
CI, II ve IV
DI, III ve IV
Doğru cevap C. Çünkü “burun, fikir, omuz” sözcükleri ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecelerindeki dar ünlüyü kaybederek “burnu, fikrini, omzu” biçimine dönüşmüştür.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
20. Test Sorusu-2
20
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır?
AMahalledeki kitapçı yeni çocuk romanlarını vitrine dizdi.
BÖğretmen yeni kitabı masaya bıraktı.
CKardeşim beni kapıda bekliyor.
DÇocuğun burnu soğuktan kızarmıştı.
Doğru cevap A. Çünkü “kitapçı” sözcüğünde sert ünsüz “p”den sonra gelen “-cı” eki “-çı”ya dönüşmüş ve ünsüz benzeşmesi oluşmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
21. Test Sorusu-3
21
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ek alınırken yardımcı bir ünsüz kullanılmamıştır?
AÖğrenciler arabaya sırayla bindi.
BSporcular gruplara altışar kişi ayrıldı.
CÖğretmen annesine kısa bir not gönderdi.
DÇocuklar evde sessizce kitap okudu.
Doğru cevap D. Çünkü “evde” sözcüğü ek alırken herhangi bir yardımcı ünsüz kullanılmamıştır; diğer sözcüklerde sırasıyla “y, ş, n” yardımcı ünsüzleri vardır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
22. Test Sorusu-4
22
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük ünlü daralmasına uğramıştır?
ATop yokuştan aşağı yuvarlanıyor.
BAnnem beni kapıda bekliyor.
CÇocuk merdivenleri hızla çıkıyor.
DSporcular sahada koşuyor.
Doğru cevap B. Çünkü “bekle-” fiili “-yor” eki aldığında sonundaki “e” ünlüsü daralarak “i”ye dönüşmüş ve “bekliyor” sözcüğü oluşmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
23. Test Sorusu-5
23
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükle ilgili ayraç içinde verilen ses olayı yanlıştır?
AÖğretmen yeni kitabı masaya bıraktı. (Ünsüz yumuşaması)
BÇocuğun burnu soğuktan kızarmıştı. (Ünlü daralması)
CGörevli bizi sınıfta bekliyordu. (Ünsüz benzeşmesi)
DOnun söylediklerini hemen hissetti. (Ünsüz türemesi)
Doğru cevap B. Çünkü “burnu” sözcüğünde ünlü daralması değil, “burun” sözcüğünün ikinci hecesindeki “u” sesinin düşmesiyle ünlü düşmesi vardır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
24. Test Sorusu-6
24
Sabah şehrin (I) dar sokaklarında yürürken köşedeki kitapçıya (II) uğradım. Görevli yeni gelen kitabı (III) gösterdi. Eve dönünce kardeşimin beni kapıda beklediğini (IV) fark ettim.
Bu metindeki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Bu metindeki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
AI. sözcükte ünlü düşmesi vardır.
BII. sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır.
CIII. sözcükte ünsüz yumuşaması vardır.
DIV. sözcükte ünlü daralması vardır.
Doğru cevap D. Çünkü “beklediğini” sözcüğünde ünlü daralması yoktur; sözcük “-yor” eki almamıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
25. Test Sorusu-7
25
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünsüz türemesi vardır?
AArkadaşının üzgün olduğunu hemen hissetti.
BSoğukta atkısını boynuna sıkıca sardı.
CÇantasını masaya dikkatlice bıraktı.
DKöşedeki kitapçı sabah erkenden açıldı.
Doğru cevap A. Çünkü “his” sözcüğü “etmek” yardımcı fiiliyle birleşirken “s” ünsüzü türemiş ve “hissetti” biçimi oluşmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
26. Test Sorusu-8
26
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?
AÇocuğun burnu soğuktan kızarmıştı.
BToplantıda kendi fikrini açıkça söyledi.
CGörevli kapıyı sessizce kapattı.
DBu haber hepimizin gönlünü ferahlattı.
Doğru cevap C. Çünkü “kapıyı” sözcüğünde ünlü düşmesi yoktur; “kapı” sözcüğü belirtme hâli ekini yardımcı “y” ünsüzüyle almıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
27. Test Sorusu-9
27
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü türemesi vardır?
AKar yağınca bütün dağlar bembeyaz oldu.
BSıranın gelmesi için azıcık daha beklemelisin.
CMahalledeki kitapçı yeni açılmıştı.
DÖğretmen hatasını anlayan öğrenciyi affetti.
Doğru cevap B. Çünkü “azıcık” sözcüğü “az” sözcüğüne küçültme eki getirilirken araya “ı” ünlüsünün girmesiyle oluşmuştur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
28. Test Sorusu-10
28
Aşağıdaki eklerden hangisi “ağaç” sözcüğüne getirildiğinde ünsüz yumuşaması meydana gelir?
A-ı
B-ta
C-lar
D-sız
Doğru cevap A. Çünkü “ağaç” sözcüğü ünlüyle başlayan “-ı” ekini aldığında sonundaki “ç” ünsüzü “c”ye dönüşür ve “ağacı” sözcüğü oluşur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
29. Test Sorusu-11
29
I. Kuşlar ağaçta dinlenir.
II. Rüzgâr dalları usulca sallar.
III. Çocuk parkta neşeyle oynar.
IV. Güneş ufukta sessizce kaybolur.
Numaralanmış dizelerin hangilerinde altı çizili sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır?
II. Rüzgâr dalları usulca sallar.
III. Çocuk parkta neşeyle oynar.
IV. Güneş ufukta sessizce kaybolur.
Numaralanmış dizelerin hangilerinde altı çizili sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır?
AI ve II
BII ve III
CI, II ve IV
DI, III ve IV
Doğru cevap D. Çünkü “ağaçta, parkta, ufukta” sözcüklerinde sert ünsüzlerden sonra gelen “-da” eki “-ta”ya dönüşmüştür.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
30. Test Sorusu-12
30
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde herhangi bir ses olayı yoktur?
AÇocuk çantayı masaya bıraktı.
BAnnem dolaptan tabakları çıkardı.
CÖğrenciler bahçede kitap okudu.
DKardeşim beni kapıda bekliyor.
Doğru cevap C. Çünkü “Öğrenciler bahçede kitap okudu.” cümlesindeki sözcüklerde ünlü düşmesi, daralması, türemesi; ünsüz yumuşaması, benzeşmesi veya türemesi yoktur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
31. Test Sorusu-13
31
Aşağıdaki pekiştirilmiş sözcüklerin hangisinde ünlü türemesi vardır?
Ayapayalnız
Bbembeyaz
Cyemyeşil
Dtertemiz
Doğru cevap A. Çünkü “yapayalnız” sözcüğü oluşturulurken “yalnız” sözcüğüne pekiştirme sırasında “a” ünlüsü eklenmiştir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
32. Test Sorusu-14
32
I. “Affetti” sözcüğünde ünsüz türemesi vardır.
II. “Sınıfta” sözcüğünde ünsüz benzeşmesi vardır.
III. “Kitabı” sözcüğünde ünlü düşmesi vardır.
IV. “Bekliyor” sözcüğünde ünlü daralması vardır.
Numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?
II. “Sınıfta” sözcüğünde ünsüz benzeşmesi vardır.
III. “Kitabı” sözcüğünde ünlü düşmesi vardır.
IV. “Bekliyor” sözcüğünde ünlü daralması vardır.
Numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?
AI ve III
BI, II ve IV
CII ve III
DI, III ve IV
Doğru cevap B. Çünkü I, II ve IV. yargılar doğrudur; “kitabı” sözcüğünde ünlü düşmesi değil, ünsüz yumuşaması vardır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 32
i
Kullanım Bilgilendirmesi
✓
Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.
⛶
İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.
↻
Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.
✎
Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.
Bu Sunuda Hangi Konular Var?
Ses, Harf ve Alfabe
Ses ve harf kavramları açıklanır; Türk alfabesindeki 8 ünlü ve 21 ünsüz olmak üzere toplam 29 harf tanıtılır.
Ünlü Düşmesi
Sözcüklerin ek alması, türetilmesi veya birleşmesi sırasında bazı ünlülerin düşmesi ve bu olayla ilgili özel durumlar örneklerle açıklanır.
Ünlü Daralması
Sonu “a” veya “e” ile biten fiillerin “-yor” eki aldığında geçirdiği ünlü değişimi ile “demek” ve “yemek” fiillerindeki daralma ele alınır.
Ünsüz Yumuşaması
Sonu p, ç, t, k sert ünsüzleriyle biten bazı sözcüklerin ünlüyle başlayan ek aldığında uğradığı değişimler ve istisnalar açıklanır.
Ünsüz Benzeşmesi
“Fıstıkçı Şahap” ünsüzlerinden sonra c, d, g ile başlayan eklerin sertleşmesi ve bu kuralın özel ad, kısaltma ve sayılardaki kullanımı gösterilir.
Ünsüz ve Ünlü Türemesi
Sözcüklerde yeni bir ünsüz veya ünlünün ortaya çıkmasına yol açan ses olayları; “hissetmek, affetmek, biricik, daracık, yapayalnız” gibi örneklerle ele alınır.
Yardımcı Sesler
Ünlüyle biten sözcüklerle ünlüyle başlayan ekler arasında kullanılan y, ş, s, n yardımcı sesleri “YaŞaSıN” sözüyle açıklanır.
Etkileşimli Etkinlikler
Ünlü düşmesi, daralması, yumuşama, benzeşme ve türeme gibi ses olaylarını sözcükler üzerinde belirlemeye yönelik 7 etkileşimli etkinlik bulunur.
Değerlendirme Testleri
Ses olaylarını ayırt etme ve kuralları uygulama becerilerini ölçen 14 çoktan seçmeli soruyla öğrencilerin öğrenme düzeyi değerlendirilir.
İlk Yorumu Sen Yap
Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.