6. Sınıf Metinde Yapı Konu Anlatımı
Bu sayfada 6. sınıf metinde yapı konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda bilgilendirici metinler, öyküleyici metinler, şiir ve hece ölçüsü öğrencilerin seviyesine uygun açıklamalar ve örneklerle ele alınmıştır.
Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar ve sınıf içi uygulama amacıyla kullanabilir. Öğrenciler ise bilgilendirici ve öyküleyici metinleri ayırt etme etkinlikleri ile test soruları sayesinde metinlerin yapı özelliklerini daha kolay kavrayabilir.
1. Bilgilendirici Metinler
Bir konu hakkında bilgi vermek, açıklama yapmak; bir yeri, kişiyi, varlığı ya da ürünü tanıtmak amacıyla yazılan metinlere bilgilendirici metin denir.
Bilgilendirici Metinlerin Özellikleri
- Temel amaç, okuyucuya bilgi vermek ve öğretmektir.
- Verilen bilgiler gözlem, araştırma ve çeşitli kaynaklardan elde edilen verilere dayanabilir.
- Anlatımın kolay anlaşılması için açık, sade ve anlaşılır bir dil kullanılır.
- Kişisel duygu ve yorumlardan çok nesnel bilgiler ön plandadır.
- Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma ve sayısal verilerden yararlanma gibi yöntemler kullanılabilir.
- Ders kitapları, ansiklopediler, bilimsel yazılar, gezi ve tanıtım yazılarında bu metin türüne sıkça rastlanır.
Örnek:Kapadokya, milyonlarca yıl boyunca volkanik faaliyetler ve doğal aşınma sonucunda oluşmuş dikkat çekici bir bölgedir. Bölgedeki yumuşak kaya tabakalarının yağmur ve rüzgâr tarafından aşındırılmasıyla “peri bacası” adı verilen farklı şekiller ortaya çıkmıştır. İnsanlar geçmiş dönemlerde bu kayaları oyarak evler, depolar, ibadethaneler ve yer altı şehirleri oluşturmuştur. Günümüzde Kapadokya; doğal oluşumları, tarihî yapıları ve sıcak hava balonlarıyla çok sayıda ziyaretçinin ilgisini çekmektedir.
2. Öyküleyici Metinler
Yaşanmış ya da yaşanması mümkün bir olayın kişiler, yer ve zaman unsurlarına bağlı olarak anlatıldığı metinlere öyküleyici metin denir.
Öyküleyici Metinlerin Özellikleri
- Metnin merkezinde bir olay veya olaylar zinciri bulunur.
- Olayı yaşayan ya da olaya katılan kişiler veya varlıklar vardır.
- Olayın gerçekleştiği yer ve zaman hakkında bilgi verilir.
- Hareket bildiren fiillere sıkça yer verilir.
- Olaylar çoğunlukla oluş sırasına göre anlatılır.
- Öyküleyici metinler genellikle serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur.
- Hikâye, roman, masal, fabl ve anı gibi olay yazılarında sıkça kullanılır.
Örnek:Mert, sabah erkenden bisikletine binip köyün dışındaki dereye doğru yola çıktı. Hava henüz serindi ve yol boyunca kuşların sesi duyuluyordu. Köprüye yaklaştığında yol kenarında hareketsiz duran küçük bir köpek fark etti. Bisikletinden inip dikkatlice yanına gitti. Köpeğin ayağının yaralandığını görünce onu sepetine yerleştirip köydeki veterinere götürdü. Veteriner, yaranın ciddi olmadığını söyleyince Mert rahat bir nefes aldı. O gün dereye gidememişti ama eve dönerken yaptığı iyiliğin verdiği mutluluk bütün gün yüzünden silinmedi.
3. Şiir
Duygu, düşünce, hayal ve izlenimlerin etkileyici, ahenkli ve yoğun bir anlatımla dizeler hâlinde ifade edildiği metin türüne şiir denir.
Şiirin Özellikleri
- Şiirin her satırına dize denir.
- Dizelerin bir araya gelmesiyle şiirin bölümleri oluşur.
- Şiirlerde sözcüklerin anlamının yanı sıra ses ve söyleyiş güzelliği de önemlidir.
- Dize sonlarında bulunan ses benzerlikleri şiirde ahenk oluşturabilir.
- Şiirin bütününde işlenen temel duygu veya düşünceye tema denir.
- Şairler duygularını daha etkili anlatmak için benzetme, kişileştirme ve abartma gibi söz sanatlarından yararlanabilir.
- Sadece cümleleri alt alta yazmak şiir oluşturmaz. Şiirde duygu, çağrışım ve estetik bir anlatım bulunmalıdır.
Örnek:Sabah iner sessizce dağlara, Yollar uzansa da önümde,
Güneş dokunur yeşil bağlara. Bir ışık taşırım hep gönlümde.
Bir kuş kanat çırpar uzaklarda,
Umut yeniden doğar içimde.
4. Hece Ölçüsü
Bir şiirin dizelerindeki hece sayılarının eşit olması esasına dayanan ölçüye hece ölçüsü denir.
Türk şiirinde özellikle 7’li, 8’li ve 11’li hece ölçüsü yaygın olarak kullanılmıştır.
Örnek:Gün doğar sessiz dağlara → 8
Serçeler konar dallara → 8
Rüzgâr eser ince ince → 8
Umut dolar yarınlara → 8
Hece ölçüsünün kullanıldığı şiirlerde dizelerdeki hece sayılarının belirli bir düzene göre eşit olması gerekir.
5. Bilgilendirici ve Öyküleyici Metinleri Ayırt Etme-1
?
1
Mert, sabah erkenden dedesiyle birlikte göl kıyısına gitti. Hava serindi ve suyun üzerinde ince bir sis vardı. Olta hazırlarken birden çalılıkların arasından gelen sesi duydu. Sesin kaynağını merak edip yaklaştığında ayağı dala takılmış küçük bir kuş gördü. Dedesiyle birlikte kuşu dikkatlice kurtarıp güvenli bir yere bıraktılar.
Öyküleyici Metin
?
2
Geri dönüşüm, kullanılmayan maddelerin çeşitli işlemlerden geçirilerek yeniden üretime kazandırılmasıdır. Kâğıt, cam, plastik ve metal gibi atıkların ayrı kutularda toplanması geri dönüşümü kolaylaştırır. Bu uygulama doğal kaynakların daha az tüketilmesine ve çevre kirliliğinin azalmasına katkı sağlar.
Bilgilendirici Metin
?
3
Arılar, bitkilerin çoğalmasında önemli görev üstlenen canlılardır. Çiçeklerden topladıkları polenleri başka çiçeklere taşıyarak tozlaşmaya yardımcı olurlar. Pek çok meyve ve sebzenin oluşmasında arıların payı vardır. Bu nedenle arıların azalması doğal dengeyi de olumsuz etkileyebilir.
Bilgilendirici Metin
?
4
Ece, okuldan dönerken parkta yerde duran bir cüzdan fark etti. Cüzdanı açmadan önce çevresine bakındı ama sahibini göremedi. Yakındaki güvenlik görevlisine gidip bulduğu cüzdanı teslim etti. Bir süre sonra cüzdanın sahibinin gelip teşekkür ettiğini görünce çok sevindi.
Öyküleyici Metin
?
5
Kutup ayıları, Kuzey Kutbu çevresinde yaşayan büyük memelilerdir. Kalın yağ tabakaları ve sık tüyleri onları soğuktan korur. İyi yüzücü olan bu hayvanlar, besin bulmak için buzullar arasında uzun mesafeler kat edebilir. Yaşam alanlarının büyük bölümü deniz buzlarıyla ilişkilidir.
Bilgilendirici Metin
?
6
Yağmur aniden bastırınca Zeynep ile kardeşi koşarak bir dükkânın saçağına sığındı. Tam o sırada yaşlı bir adamın poşetlerini taşımakta zorlandığını gördüler. Yağmura aldırmadan yanına gidip poşetleri evine kadar götürmesine yardım ettiler. Eve vardıklarında ikisinin de üstü ıslanmıştı ama yüzleri gülüyordu.
Öyküleyici Metin
6. Bilgilendirici ve Öyküleyici Metinleri Ayırt Etme-2
?
1
Sabah erkenden yola çıkan Defne, dedesiyle birlikte köyün üzerindeki tepeye yürüdü. Yolun yarısında sis bastırınca patikayı bulmakta zorlandılar. Dedesi eski bir taş duvarı işaret ederek doğru yolu gösterdi. Tepeye vardıklarında sis dağılmış, bütün vadi ayaklarının altında kalmıştı.
Öyküleyici Metin
?
2
Bukalemunlar, çevre koşullarına göre deri renklerinde değişiklik görülebilen sürüngenlerdir. Bu değişim yalnızca saklanmak için değil, vücut sıcaklığını ayarlamak ve diğer bukalemunlarla iletişim kurmak için de gerçekleşebilir. Gözlerini birbirinden bağımsız hareket ettirebilmeleri de dikkat çekici özelliklerinden biridir.
Bilgilendirici Metin
?
3
Mikroplastikler, çapı beş milimetreden küçük plastik parçacıklarıdır. Denizlerde, toprakta ve hatta bazı besinlerde bulunabilirler. Bu parçacıkların çevrede uzun süre kalabilmesi, canlılar üzerindeki etkilerinin araştırılmasını önemli hâle getirmiştir.
Bilgilendirici Metin
?
4
Emir, okul çıkışında otobüsü kaçırınca eve yürümeye karar verdi. Kestirme olsun diye daha önce hiç kullanmadığı bir sokağa girdi. Bir süre sonra yolunu kaybettiğini anlayınca yakındaki fırıncıdan yardım istedi. Tarif edilen yolu izleyerek biraz gecikmeli de olsa evine ulaştı.
Öyküleyici Metin
?
5
Selin, sınıf kitaplığını düzenlerken rafların arkasına düşmüş eski bir zarf buldu. Zarfın içinden yıllar önce mezun olmuş öğrencilerin yazdığı kısa notlar çıktı. Notları öğretmenine gösterince bunların okulun eski bir etkinliğinden kaldığını öğrendi. Sınıfça bu notları korumaya karar verdiler.
Öyküleyici Metin
?
6
Mercan resifleri, çok sayıda deniz canlısına barınma ve beslenme alanı sağlayan önemli ekosistemlerdir. Genellikle sıcak ve sığ denizlerde gelişirler. Deniz suyu sıcaklığındaki uzun süreli artışlar mercanların zarar görmesine ve resiflerin canlılığını kaybetmesine neden olabilir.
Bilgilendirici Metin
7. Test Sorusu-1
7
Kutup ışıkları, Güneş’ten gelen yüklü parçacıkların Dünya’nın manyetik alanıyla etkileşmesi sonucu oluşur. Bu olay genellikle kutup bölgelerine yakın yerlerde görülür. Gökyüzünde yeşil, mor ve kırmızı tonlarında ışıklar oluşabilir.
Bu metnin yapısıyla ilgili,
I. Bir olayın kişi, yer ve zamana bağlı gelişimi anlatılmıştır.
II. Nesnel anlatımdan yararlanılmıştır.
III. Okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?
Bu metnin yapısıyla ilgili,
I. Bir olayın kişi, yer ve zamana bağlı gelişimi anlatılmıştır.
II. Nesnel anlatımdan yararlanılmıştır.
III. Okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?
AYalnız I
BYalnız II
CI ve III
DII ve III
Doğru cevap D. Çünkü metin, kutup ışıkları hakkında nesnel bilgiler vermektedir; olay örgüsüne dayalı bir anlatım yoktur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
8. Test Sorusu-2
8
Aşağıdaki metinlerden hangisi yapısı yönüyle diğerlerinden farklıdır?
ABukalemunların gözleri birbirinden bağımsız hareket edebilir. Bu özellik, çevrelerini geniş bir açıyla görmelerini sağlar. Dilleri ise avlarını yakalayabilecek kadar hızlı hareket eder.
BEfe, akşam üzeri bisikletiyle parka gitti. Dönüş yolunda zinciri çıkınca bir süre uğraştı ancak düzeltemedi. Yakındaki tamirci ona yardım edince yoluna devam etti.
CMercan resifleri, birçok deniz canlısına yaşam alanı sağlar. Sıcak ve sığ sularda daha çok gelişirler. Deniz suyu sıcaklığındaki artış mercanlara zarar verebilir.
DGüneş panelleri, güneş ışığını elektrik enerjisine dönüştürür. Çalışırken doğrudan zararlı gaz üretmedikleri için çevre dostu enerji kaynakları arasında gösterilir.
Doğru cevap B. Çünkü B seçeneğinde kişi ve olay çevresinde gelişen öyküleyici bir anlatım vardır; diğerleri bilgilendirici metin yapısındadır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
9. Test Sorusu-3
9
Aşağıdaki metinlerin hangisinin yapısı yay ayraç içinde yanlış verilmiştir?
AKâğıt, geri dönüştürülebilen maddelerden biridir. Kullanılmış kâğıtların yeniden işlenmesi ağaç kesiminin azalmasına katkı sağlar. (Öyküleyici metin)
BVolkanlar, yerin derinliklerindeki sıcak ve erimiş maddelerin yeryüzüne çıkmasıyla oluşur. Bazıları uzun süre etkinlik göstermeyebilir. (Bilgilendirici metin)
CSena, okul çıkışında yerde bir anahtarlık buldu. Sahibine ulaşmak için okulun danışmasına teslim etti. Bir süre sonra anahtarlığını arayan bir öğrenci gelince çok sevindi. (Öyküleyici metin)
DPenguenler uçamayan kuşlardır. Kalın yağ tabakaları ve sık tüyleri onları soğuktan korur. (Bilgilendirici metin)
Doğru cevap A. Çünkü A seçeneğindeki metin kâğıdın geri dönüşümü hakkında bilgi vermektedir; bu nedenle bilgilendirici metindir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
10. Test Sorusu-4
10
Sabah erkenden çıktım yola,
Sis çökmüştü bütün ovaya.
Bir kuş sesi duydum uzaktan,
Yolumu buldum onun ardından.
Bu metnin yapısıyla ilgili,
I. Yaşanmış ya da yaşanabilir bir olay anlatılmaktadır.
II. Okuyucuya nesnel bilgi vermek temel amaçtır.
III. Olay, birinci kişi ağzından aktarılmıştır.
yargılarından hangileri söylenebilir?
Sis çökmüştü bütün ovaya.
Bir kuş sesi duydum uzaktan,
Yolumu buldum onun ardından.
Bu metnin yapısıyla ilgili,
I. Yaşanmış ya da yaşanabilir bir olay anlatılmaktadır.
II. Okuyucuya nesnel bilgi vermek temel amaçtır.
III. Olay, birinci kişi ağzından aktarılmıştır.
yargılarından hangileri söylenebilir?
AYalnız II
BII ve III
CI ve III
DI, II ve III
Doğru cevap C. Çünkü metinde yaşanabilir bir olay birinci kişi ağzından anlatılmaktadır; temel amaç bilgi vermek değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
11. Test Sorusu-5
11
I. Metin
Denizatları, başları atı andıran küçük deniz canlılarıdır. Genellikle sığ ve bitkilerin yoğun olduğu sularda yaşarlar. Kuyruklarını bitkilere tutunmak için kullanabilirler.
II. Metin
Akşam yemeğine az kala zil çaldı. Ece kapıyı açınca karşısında yıllardır görmediği kuzenini buldu. Şaşkınlığını üzerinden atınca onu sevinçle içeri davet etti.
Bu metinlerin yapı özellikleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Denizatları, başları atı andıran küçük deniz canlılarıdır. Genellikle sığ ve bitkilerin yoğun olduğu sularda yaşarlar. Kuyruklarını bitkilere tutunmak için kullanabilirler.
II. Metin
Akşam yemeğine az kala zil çaldı. Ece kapıyı açınca karşısında yıllardır görmediği kuzenini buldu. Şaşkınlığını üzerinden atınca onu sevinçle içeri davet etti.
Bu metinlerin yapı özellikleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
AI: Öyküleyici — II: Bilgilendirici
BI: Bilgilendirici — II: Öyküleyici
CI: Bilgilendirici — II: Bilgilendirici
DI: Öyküleyici — II: Öyküleyici
Doğru cevap B. Çünkü I. metin denizatları hakkında bilgi verirken II. metinde kişi ve olay çevresinde gelişen bir anlatım vardır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
12. Test Sorusu-6
12
Günlerden bir gün, köyün kenarındaki eski değirmene giden Arda içeriden tuhaf bir ses duydu. Kapıyı yavaşça araladığında yerde kanadı incinmiş bir baykuş gördü.
Aşağıdaki metinlerden hangisi bu metinle aynı yapıda yazılmıştır?
Aşağıdaki metinlerden hangisi bu metinle aynı yapıda yazılmıştır?
ABaykuşlar geceleri etkin olan yırtıcı kuşlardır. Keskin görme ve işitme duyuları sayesinde karanlıkta avlanabilirler.
BDünya’nın yaklaşık yüzde 71’i sularla kaplıdır. Okyanuslar iklim üzerinde önemli etkiye sahiptir.
CGeri dönüşüm, atıkların yeniden kullanılabilir maddelere dönüştürülmesini sağlayan bir süreçtir.
DArda, baykuşu dikkatlice bir kutuya yerleştirdi. Babasını çağırıp birlikte veterinere götürdüler. Ertesi gün onun iyi olduğunu öğrenince rahatladı.
Doğru cevap D. Çünkü verilen metin öyküleyici yapıdadır ve D seçeneğinde de olaylar kişi ve zaman akışı içinde sürdürülmektedir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
13. Test Sorusu-7
13
• Nesnel anlatım hâkimdir.
• Okuyucuya bir konu hakkında bilgi vermek amacıyla yazılmıştır.
Aşağıdaki metinlerden hangisi bu özelliklere uygundur?
• Okuyucuya bir konu hakkında bilgi vermek amacıyla yazılmıştır.
Aşağıdaki metinlerden hangisi bu özelliklere uygundur?
AAkşamüstü başlayan yağmur yüzünden piknik alanından aceleyle ayrıldık. Koşarken çantamın fermuarı açıldı ve eşyalarım yere saçıldı.
BSokağın köşesinde bekleyen küçük köpek, beni görünce kuyruğunu salladı. Yanına yaklaşınca başını dizime yasladı.
CAhtapotların üç kalbi vardır. İki kalp solungaçlara, biri ise vücudun diğer bölümlerine kan pompalar. Ayrıca bazı türleri renk değiştirebilir.
DSabah erkenden yola çıkan Elif, otobüsü kaçırınca okula kadar yürümek zorunda kaldı.
Doğru cevap C. Çünkü ahtapotlarla ilgili nesnel bilgiler verildiği için bu metin bilgilendirici yapıdadır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
14. Test Sorusu-8
14
Son birkaç gündür odamın lambası sürekli sönüp yanıyordu. Dün akşam ders çalışırken tamamen kapandı. Babam sigortaları kontrol etti ancak sorun orada değildi. Ertesi gün elektrikçi geldi ve gevşeyen kabloyu onardı. Akşam lambanın yeniden düzgün çalıştığını görünce rahatladım.
Bu metnin yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bu metnin yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
AOkuyucuya bir konu hakkında nesnel bilgi vermek amacıyla yazılmıştır.
BKişi ve zaman unsurlarına yer verilmiştir.
COlay çevresinde gelişen bir anlatım vardır.
DYaşanabilir bir olay anlatılmıştır.
Doğru cevap A. Çünkü metin bir olayın gelişimini anlatan öyküleyici yapıdadır; temel amacı nesnel bilgi vermek değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 14
i
Kullanım Bilgilendirmesi
✓
Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.
⛶
İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.
↻
Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.
✎
Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.
Bu Sunuda Hangi Konular Var?
Bilgilendirici Metinler
Bir konu hakkında bilgi vermek, açıklama yapmak veya bir varlığı tanıtmak amacıyla yazılan bilgilendirici metinlerin temel özellikleri açıklanır.
Öyküleyici Metinler
Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayların kişi, yer ve zaman unsurlarına bağlı olarak anlatıldığı öyküleyici metinlerin özellikleri ele alınır.
Şiir
Duygu, düşünce, hayal ve izlenimlerin dizeler hâlinde etkileyici ve ahenkli bir anlatımla ifade edildiği şiirin temel özellikleri açıklanır.
Hece Ölçüsü
Şiir dizelerindeki hece sayılarının eşitliğine dayanan hece ölçüsü ile 7’li, 8’li ve 11’li hece ölçüleri örnekler üzerinden tanıtılır.
Bilgilendirici ve Öyküleyici Metinleri Ayırt Etme
Metinlerin amacı, anlatım biçimi ve yapı özellikleri incelenerek bilgilendirici ve öyküleyici metinlerin birbirinden ayrılması sağlanır.
Etkileşimli Etkinlikler
Farklı metin örneklerinin bilgilendirici veya öyküleyici olduğunu belirlemeye yönelik 2 etkileşimli çalışma yer alır.
Değerlendirme Testleri
Metinlerin yapı özelliklerini ve türlerini ayırt etme becerisini ölçen 8 çoktan seçmeli soruyla öğrencilerin öğrenme düzeyi değerlendirilir.
İlk Yorumu Sen Yap
Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.