İŞLEV TEMELLİ DİL YAPILARI
Duygu ve düşüncelerimizi ifade ederken anlamı güçlendirmek, kıyaslamak veya toparlamak için kullandığımız özel sözcük yapıları vardır. Bunları üç ana başlıkta inceleyelim.
1. KARŞILAŞTIRMA İŞLEVLİ DİL YAPILARI
İki farklı varlık, durum, kavram veya olay arasındaki farklılıkları, üstünlükleri ya da eşitlikleri ortaya koymaya yarayan ifadelerdir. Cümlede kıyaslama anlamı kurarlar.
Bu anlamı sağlamak için genellikle “ama, fakat, daha, en, kadar, -dan çok, -dan az” gibi ifadeler kullanılır.
- Kardeşim benden daha hızlı koşuyor.
- Sınıfın en düzenli öğrencisi Zeynep’tir.
- Senin kadar inatçı birini görmedim.
- Matematik dersini seviyorum fakat ödevleri biraz zorluyor.
- Muz, çilekten daha tatlı bir meyvedir.
2. BENZERLİK İŞLEVLİ DİL YAPILARI
Aralarında çeşitli yönlerden ilgi bulunan iki varlık veya durum arasında benzerlik kurmaya yarayan ifadelerdir. Zayıf olan unsur, güçlü olan unsura benzetilir.
Bu ilgiyi kurmak için “gibi, tıpkı, sanki, aynen” gibi ifadeler kullanılır.
- Bulaşıklar dağ gibi yığıldı.
- Elleri pamuk gibi yumuşacıktı.
- Ali, tıpkı babası gibi gülüyor.
- Sanki gök delinmişçesine yağmur yağıyordu.
- Öğretmenin anlattıklarını deftere aynen geçirdi.
3. ÖZETLEME İŞLEVLİ DİL YAPILARI
Konuşurken veya yazarken uzun uzadıya anlattığımız duygu ve düşünceleri bir sonuca bağlamak, toparlamak ve ana fikri vurgulamak için kullandığımız ifadelerdir.
Genellikle “açıkçası, yani, özetle, kısacası, özet olarak, uzun lafın kısası, sonuç olarak” gibi ifadelerle sağlanır.
- Çok yoruldum, uykusuz kaldım; kısacası tükendim.
- Herkes fikrini söyledi, sonuç olarak geziye gitmeye karar verdik.
- Malzemeleri karıştırdı, fırına verdi; özetle harika bir kek yaptı.
- Seni kırmak istemedim, yani yanlış anladın.
- Para biriktiremedik, uzun lafın kısası o telefonu alamadık.
Bu ifadeler genellikle paragraf sorularında ana düşünceyi veya sonuç bölümünü bulmamıza yardımcı olan ipuçlarıdır. “Kısacası” veya “Özetle” denilen yerden sonraki kısım genellikle metnin en önemli mesajıdır.