5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı
Bu sayfada 5. sınıf sözcükler arası anlam ilişkileri konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda eş anlamlı sözcükler, zıt anlamlı sözcükler, eş sesli sözcükler ve yakın anlamlı sözcükler öğrencilerin seviyesine uygun örneklerle açıklanmıştır.
Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar etkinliği ve sınıf içi soru-cevap çalışması olarak kullanabilir. Öğrenciler ise sunudaki örnekler, etkileşimli etkinlikler ve test soruları sayesinde sözcükler arasındaki anlam ilişkilerini pekiştirebilir.
1. EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER
Yazılış ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşıyan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler denir.
Örnek:Kara = Siyah Yıl = Sene
Kırmızı = Al Konuk = Misafir
Doktor = Hekim Görev = Vazife
Elbise = Giysi Uyarı = İkaz
Yüz = Surat Dil = Lisan
Ayakkabı = Pabuç Millet = Ulus
Örnek:Zaman ne de çabuk akıp gidiyor, farkına bite varamıyoruz. ( vakit)
Hiçbir usta bozulan kulaklığımın tamirini yapamamış. (onarım)
Uyarı:Eş anlamlı sözcükler birbirinin yerine kullanıldığında cümlelerin anlamlarında değişiklik olmaz.
Örnek:Misafirler için güzel bir hediye aldık.
Konuklar için güzel bir armağan aldık.
2. ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER
Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelere zıt (karşıt) anlamlı sözcükler denir.
Örnek:Uzak – Yakın Hızlı – Yavaş Erken – Geç İç – Dış İleri – Geri
Güzel – Çirkin Artı – Eksi Soğuk – Sıcak Doğal – Yapay Batı – Doğu
Örnek:Sınıfta bazı öğrenciler erken geldi, bazıları geç kaldı.
Hava sabah soğuk, öğleden sonra ise oldukça sıcak oldu.
Hava sabah soğuk, öğleden sonra ise oldukça sıcak oldu.
Uyarı:Bir sözcüğün olumsuzu ile zıt anlamı birbirine karıştırılmamalıdır.
Örnek:gülmek – gülmemek – ağlamak
olumsuzu zıddı
Uyarı:Sözcüklerin zıt anlamlı olabilmesi için her ikisinin de gerçek ya da mecaz anlamlı olması gerekir.
Örnek:Arkadaşım bugün bize gelecek. Gerçek Anlam Sana bu renk hiç gitmedi. Mecaz Anlam
Biri gerçek, biri mecaz anlamda olduğu için “gelecek” ve “gitmedi” sözcükleri zıt anlamlı değildir.
3. EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER
Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler denir.
Örnek:Ankara – Eskişehir yolu bugün trafiğe kapatılacak
Buğdayların içindeki yabani otları yolduk.
Örnek:Müstakil evimize iki kaz daha aldık.
Ağaç dikmek için toprağı epeyce kazdım.
Uyarı:Sözcüklerin sesteş (eş sesli) anlam özelliği kazanabilmesi için farklı temel (gerçek) anlamlara sahip olmaları gerekmektedir.
Örnek:Dayım, bahçedeki odunları kırdı. (Gerçek anlam)
Bu sözlerin beni çok kırdı. (Mecaz anlam)
“Kır(mak)” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede mecaz anlamıyla kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.
4. YAKIN ANLAMLI SÖZCÜKLER
Anlamları birbirini andıran ancak birbirinin yerine kullanılamayan, kullanıldığında cümlenin anlamını değiştiren sözcüklere yakın anlamlı sözcükler denir.
Örnek:Çocukluğumdan beri karanlıktan korkarım.
Onunla göz göze gelmekten çekinirdim.
Bu sözcükler aynı anlamı ifade etmez ama anlam yönünden birbirlerini hatırlatır. Bu yüzden eş anlamlı değil, yakın anlamlıdır.
5. ALTI ÇİZİLİ KELİMLERİN EŞ ANLAMLARINI BUL
?
1
Öğretmenimiz sınıfta yeni konuyu ayrıntılı biçimde anlattı.
taze
?
2
Çocuk, yaşlı adamın poşetlerini kapıya kadar taşıdı.
ihtiyar
?
3
Sınavdan önce bütün soruları kolay bulduğunu söyledi.
basit
?
4
Kardeşim, piknik için büyük bir çanta hazırladı.
iri
?
5
Yazar, romanda mutlu bir ailenin yaşamını anlatmış.
mesut
?
6
Bahçedeki kırmızı güller sabah güneşinde parlıyordu.
al
?
7
Takımımız, maçın sonunda galip gelerek herkesi sevindirdi.
muzaffer
?
8
Annem, misafirler için lezzetli yemekler hazırladı.
tatlı / nefis
?
9
Bu olaydan sonra arkadaşına karşı çok dürüst davrandı.
doğru
?
10
Köyün yanındaki ırmak yaz aylarında oldukça azalır.
nehir
6. ALTI ÇİZİLİ KELİMLERİN ZIT ANLAMLARINI BUL
?
1
Sıcak çorbayı dikkatlice içince biraz rahatladı.
soğuk
?
2
Yaşlı adam ağır adımlarla merdivenleri çıktı.
hafif
?
3
Kardeşim bu sabah okula erken gitmek istedi.
geç
?
4
Dar sokaktan geçerken arabalar oldukça yavaşladı.
geniş
?
5
Yeni aldığımız çanta beklediğimden çok büyük çıktı.
küçük
?
6
Öğretmenimizin sorduğu kolay soruyu herkes cevapladı.
zor
?
7
Karanlık odada kitabın sayfalarını okumakta zorlandı.
aydınlık
?
8
Bahçedeki kuru dalları toplayıp kenara bıraktık.
yaş
?
9
Uzun yolculuktan sonra evimize yorgun döndük.
kısa
?
10
Temiz havada yürüyüş yapmak insana iyi gelir.
kirli
7. ALTI ÇİZİLİ SÖZCÜKLERDEN EŞ SESLİ OLANLARI BELİRLE
?
1
Çocuk, sabah bahçedeki gülü annesine götürdü.
✓
?
2
Yağmurdan sonra okul yolunda küçük bir su birikintisi oluştu.
X
?
3
Dedem, köydeki dereden akan çayın çok soğuk olduğunu söyledi.
✓
?
4
Öğretmenimiz, defterimize kısa bir mektup yazmamızı istedi.
✓
?
5
Kardeşim, oyunda her zaman kırmızı kalem kullanmayı seviyor.
X
?
6
Ahırdaki at, sahibini görünce sevinçle kişnedi.
✓
?
7
Annem, kahvaltı için sıcak ekmek ve peynir hazırladı.
X
?
8
Tarlanın kenarında dolaşan kazlar birden gölete yöneldi.
✓
?
9
Eski ceketin rengi güneşte beklemekten iyice solmuştu.
✓
?
10
Babam, akşam yemeğinden sonra balkonda çay içti.
✓
8. TEST SORUSU 1
8
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin eş anlamlısı yanlış verilmiştir?
ADedem, bana uzun uzun öğüt verdi.
(Nasihat)
BKardeşim, bozulan oyuncağını tamir etti.
(Onarmak)
COkulun yakınında büyük bir park vardır.
(Uzağında)
DMisafirler gelmeden önce evi iyice düzenledik.
(Toparladık)
Doğru cevap C. “Yakınında” sözcüğünün eş anlamlısı “uzağında” değil, “civarında”dır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
9. TEST SORUSU 2
9
Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcükler arasında sesteşlik ilişkisi yoktur?
ABu yaz köye gideceğiz, geçen yaz da orada kalmıştık.
BAnnem çayın demlenmesini beklerken dağdan akan çayı izliyordu.
CBahçedeki gülleri koparma, sen de biraz gül artık.
DBahçedeki kazlar çok bağırıyordu, dedem de toprağı biraz kaz dedi.
Doğru cevap A. “Yaz” sözcüğü iki yerde de mevsim anlamında kullanılmıştır. Bu nedenle aralarında sesteşlik ilişkisi yoktur.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
10. TEST SORUSU 3
10
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükler yakın anlamlıdır?
AÇocuklar sınav için gece gündüz çalışıyordu.
BToplantıda ileri geri konuşunca herkes rahatsız oldu.
CEvin içi uzun süredir sessiz sakin görünüyordu.
DPazarda eski yeni birçok eşya satılıyordu.
Doğru cevap C. “Sessiz” ve “sakin” sözcükleri anlamca birbirine yakın olduğu için yakın anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
11. TEST SORUSU 4
11
Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir.
“Bu oda oldukça dar.” cümlesindeki “dar” sözcüğünün zıt anlamlısı “geniş”tir.
Buna göre “Yeni taşındıkları evin salonu çok genişti.” cümlesindeki altı çizili sözcüğün zıt anlamlısı hangi cümlede kullanılmıştır?
ABahçedeki çiçekler sabah güneşiyle iyice canlandı.
BBu elbiseyi dolaba kaldır, bugün giymeyeceğim.
CEski evimizin mutfağı oldukça dar olduğu için rahat edemiyorduk.
DPencereden içeri giren ışık odayı aydınlattı.
Doğru cevap C. “Geniş” sözcüğünün zıt anlamlısı “dar”dır. C seçeneğinde “dar” sözcüğü kullanıldığı için doğru cevap C’dir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
12. TEST SORUSU 5
12
Eş anlamlı sözcükler, cümlede birbirlerinin yerine kullanılabilen ve anlamı değiştirmeyen sözcüklerdir.
“Öğretmenimiz bize güzel bir öykü anlattı.” cümlesinde “öykü” sözcüğünün eş anlamlısı “hikâye”dir.
Buna göre aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi eş anlamlı değildir?
Acevap – yanıt
Bkonuk – misafir
Camaç – gaye
Dfayda – zarar
Doğru cevap D. “Fayda” ve “zarar” sözcükleri eş anlamlı değil, zıt anlamlıdır. Bu nedenle doğru cevap D’dir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
13. TEST SORUSU 6
13
Hasret ile gün saydım uzak şehirlerde
Kavuşma umudu kaldı içimde
Bu dizelerde altı çizili sözcükler arasında nasıl bir anlam ilişkisi vardır?
AA) Eş anlamlıdır.
BZıt anlamlıdır.
CYakın anlamlıdır.
DSesteştir.
Doğru cevap B. “Hasret” kavuşamama, özlem duyma anlamı taşırken “kavuşma” ayrılığın sona ermesi anlamındadır. Bu nedenle bu sözcükler zıt anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
14. TEST SORUSU 7
14
I. Pazarda eski ve yeni birçok eşya birlikte satılıyordu.
II. Sabah erkenden kalkıp okula hazırlanmış.
III. Soruyu çözerken doğru ve yanlışları tek tek işaretledi.
IV. Küçük kardeşim oyuncaklarını odasına taşıdı.
Bu numaralanmış cümlelerin hangilerinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
AI ve II
BI ve III
CII ve IV
DIII ve IV
Doğru cevap B. I. cümlede “eski-yeni”, III. cümlede “doğru-yanlış” sözcükleri zıt anlamlıdır. Bu nedenle doğru cevap B’dir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
15. TEST SORUSU 8
15
Ben senin en çok gülüşünü sevdim
Sessiz bir akşamda, aydınlık bir düş gibi
Uzak yollardan gelen ince bir umut
Bana her zaman dost, her zaman sıcak
Aşağıdakilerden hangisi bu dizelerdeki altı çizili sözcüklerden herhangi birinin zıt anlamlısı değildir?
ASevmedim
BKaranlık
CYakın
DDüşman
Doğru cevap A. “Sevmedim” sözcüğü “sevdim” sözcüğünün olumsuzudur; zıt anlamlısı değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
16. TEST SORUSU 9
16
Anlamları birebir aynı olmayan ancak birbirine yakın anlamlar taşıyan sözcüklere yakın anlamlı sözcükler denir. Bu sözcükler cümlede çoğu zaman benzer duyguları, durumları ya da davranışları anlatır. “Kırılmak-darılmak, sessiz-sakin, üzgün-kederli” gibi sözcükler yakın anlamlıdır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yakın anlamlı sözcükler bir arada kullanılmamıştır?
ASöylediklerine çok kırıldım, doğrusu sana biraz darıldım.
BBahçede sessiz sakin bir köşe bulup kitabını okudu.
CHaberi duyunca üzülmüş, bütün gün kederlenmişti.
DOdasında eski yeni birçok oyuncak kutusu vardı.
Doğru cevap D. “Eski” ve “yeni” sözcükleri anlamca birbirine yakın değil, zıt anlamlıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
17. TEST SORUSU 10
17
I. Yaz günü köy yolunda yüz lira buldum.
II. Dedem öğleden sonra bahçede sıcak çay içti.
III. Gül dalında açarken kaz göle doğru yürüdü.
IV. Sokakta beyaz bir at gördük bugün.
Numaralanmış dizelerin hangilerinde birden fazla sesteş sözcük bulunmaktadır?
AI ve II
BI ve III
CII ve IV
DIII ve IV
Doğru cevap B. I. dizede “yaz, yol, yüz”; III. dizede “gül, dal, kaz” sözcükleri sesteş anlamlara gelebildiği için bu dizelerde birden fazla sesteş sözcük vardır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 17
Bu Sunuda Hangi Konular Var?
Eş Anlamlı Sözcükler
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcükler örneklerle açıklanır.
Zıt Anlamlı Sözcükler
Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcükler cümle içinde gösterilir.
Eş Sesli Sözcükler
Yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcükler örneklerle pekiştirilir.
Yakın Anlamlı Sözcükler
Anlamca birbirine benzeyen ancak tam olarak aynı olmayan sözcükler ele alınır.
i
Kullanım Bilgilendirmesi
✓
Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.
⛶
İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.
↻
Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.
✎
Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.
İlk Yorumu Sen Yap
Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.