Paylaş

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Yazılı anlatımda okumayı kolaylaştırmak, sözün vurgusunu ve tonunu belirtmek, anlam karışıklığını gidermek için kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir.

1. NOKTA (.)

Tamamlanmış, yargı bildiren cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Kitap okumak insanın ufkunu genişletir.

Bazı kısaltmaların sonuna konur.
Örnek:

Alb. (albay), Dr. (doktor), Prof. (profesör), Mah. (mahalle)

Sayılardan sonra sıra bildirmek için (-inci eki yerine) konur.
Örnek:

7. (yedinci), 11. (on birinci), IV. Murat, 5. Cadde

Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur.
Örnek:

1, 5 ve 9. sorular

XIV – XV. yüzyıllar arasında

Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.
Örnek:

I. 1. A. a.

Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

23.04.1920

17.XII.1990

KONUVAKTİ DİYORKİ…

Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz.

Örnek: 18 Mart 1915, 23 Nisan 1920

Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

Ders 08.15’te başladı.

Buluşma 19.45’te olacak.

Kitap, dergi vb.nin künyelerinin sonuna konur.
Örnek:

Halide Edip Adıvar, Ateşten Gömlek, Can Yayınları, İstanbul, 2009.

Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur.
Örnek:

7.500

2.366.920

Genel ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek:

https://www.meb.gov.tr

Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır.
Örnek:

4 . 6 = 24

2. VİRGÜL (,)

Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.
Örnek:

Pazardan elma, armut, kiraz ve erik aldık.

Birbiri ardınca sıralanan cümleleri (sıralı cümleleri) birbirinden ayırmak için konur.
Örnek:

Sabah erkenden kalktı, odasını topladı ve kahvaltısını yaptı.

Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur.
Örnek:

Ayşe, sınavda en yüksek notu alarak sınıf birincisi oldu.

Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur.
Örnek:

Bu iş, siz de bilirsiniz, hiç kolay değil.

Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur.
Örnek:

Düşün, düşün, düşün bir çare bulamadım.

Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur.
Örnek:

Yarın sabah erkenden çıkalım, diye ekledi.

Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur.
Örnek:

— Kitapları almayı unuttun mu, diye sordu.

Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek:

Biraz düşündü. Arkadaşına,

— Bunu sanırım biz yapabiliriz.

Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak “ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette” gibi kelimelerden sonra konur.
Örnek:

Evet, seninle aynı fikirdeyim.

Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek:

Bu, beğendiğim çantaya çok benziyor.

Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur.
Örnek:

Arkadaşlar, bugün derse biraz geç başlayacağız.

Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.
Örnek:

3,75 (üç tam, yüzde yetmiş beş)

Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra konur.
Örnek:

Bu, hayatımda aldığım en güzel haberdi.

Kitap, dergi künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur.
Örnek:

Tarık Buğra, Küçük Ağa, İletişim Yayınları, İstanbul, 2014.

3. İKİ NOKTA (:)

Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek:

Bahçemizde birçok farklı çiçek açtı: gül, menekşe, lale, papatya…

Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
Örnek:

Şunu bilmeni isterim: Sana her zaman güveniyorum.

Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur.
Örnek:

Ali: Bu ödevi ne zaman teslim etmemiz gerekiyor?

Öğretmen: Yarın sabaha kadar tamamlamalısınız.

Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek:

Dede söze başlar:

— Kahraman, sonunda tüm engelleri aşar.

Genel ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek:

Anasayfa

Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
Örnek:

90 : 10 = 9

4. SORU İŞARETİ (?)

Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur.
Örnek:

Bu yaz tatilde nereye gideceksiniz?

Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Görevli sorar:

— Adın?

Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır.
Örnek:

Yunus Emre (1240? – 1320) Anadolu tasavvuf edebiyatının öncülerindendir.

5. ÜÇ NOKTA (…)

Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
Örnek:

Hayalini kurduğum o an nihayet…

Kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten dolayı açıkça yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
Örnek:

Dün K… Bey, beni öyle bir azarladı ki.

Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.
Örnek:

… bazen zor, bazen de çok güzeldir.

Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur.
Örnek:

Eğer bir gün beni unutursan…

Karşılıklı konuşmalarda yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır.
Örnek:

— Kimi görmüştün?

— …

6. ÜNLEM İŞARETİ (!)

Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur.
Örnek:

Eyvah! Olanlara inanamıyorum.

Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
Örnek:

Dikkat! Yol çalışması var.

KONUVAKTİ DİYORKİ…

Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konabilir.

Örnek: Arkadaşlar, hadi vakit kaybetmeden başlayalım!

Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır.
Örnek:

Ne kadar yardımsever (!) bir insanmış.

7. KISA ÇİZGİ (-)

Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
Örnek:

…gidece-

ğim.

Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur (bitişik yazılır).
Örnek:

Hızlı koşan sporcu -yarışın favorisi- birinci oldu.

Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek:

göz-lük-çü

Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır (sonuna konur).
Örnek:

sev- , koş-

İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur.
Örnek:

-lık, -cı, -le-

Heceleri göstermek için kullanılır.
Örnek:

kır-mı-zı

Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır.
Örnek:

Ankara-İstanbul hızlı tren seferi başladı.

Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
Örnek:

30 – 8 = 22

Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır.
Örnek:

-5 °C

8. UZUN ÇİZGİ (—)

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna “konuşma çizgisi” de denir.
Örnek:

Öğretmen sordu:

— Bugün derse kim gelmedi?

Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir.
Örnek:

Ayla — Beni neden hiç dinlemiyorsun?

9. KESME İŞARETİ (‘)

Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Örnek:

Mustafa Kemal Atatürk’ten, Ankara’ya

Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır.
Örnek:

Boğaz’dan geçtik. (İstanbul Boğazı kastediliyor)

Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır.
Örnek:

Bu Yönetmelik’in 5. maddesi değişti.

KONUVAKTİ DİYORKİ…

Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.

Örnek: Millî Eğitim Bakanlığına (Ayrılmaz)

KONUVAKTİ DİYORKİ…

Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz.

Örnek: Ankaralı, Türkçenin, Ahmetler

Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur.
Örnek:

Melek Hanım’ın, Mehmet Bey’e

Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur.
Örnek:

TDK’nin, NATO’ya

Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur.
Örnek:

23’üncü maddeyi oku.

Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur.
Örnek:

29 Ekim’de tören var.

Bunlara da Göz Atın

Tarihe Yön Verenler Konuşma Sınavı indir

İncele

5.Sınıf MEB Yayınları 2.Ders Kitabı

İncele

5.Sınıf Sözel Mantık ve Muhakeme Konu Anlatımı

İncele