DİL YAPILARI: İSİMLER (ADLAR)
Evrendeki canlı ve cansız tüm varlıkları, duygu ve düşünceleri karşılayan sözcüklere isim (ad) denir. İsimleri özelliklerine göre üç ana başlıkta inceleriz.
İSİM (AD) VE FİİL (EYLEM) FARKI
İsim (Ad): Varlıkları ve kavramları tanıtan sözcüklerdir.
Fiil (Eylem): İş, oluş, hareket ve durum bildiren sözcüklerdir.
Bir sözcüğün isim mi yoksa fiil mi olduğunu anlamak için sonuna “-mak / -mek” mastar eki getirilir.
Eğer sözcük anlamlı oluyorsa fiil, anlamsız oluyorsa isimdir.
Örnekler:
Bilgisayar ➔ Bilgisayarmak (Anlamsız) ➔ İsim
Koş ➔ Koşmak (Anlamlı) ➔ Fiil
Silgi ➔ Silgimek (Anlamsız) ➔ İsim
Oku ➔ Okumak (Anlamlı) ➔ Fiil
1. VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER
a. Özel İsim: Kainatta eşi ve benzeri bulunmayan, tek bir varlığı karşılayan isimlerdir. Kişi adları, ülke, şehir, dil, din, gezegen isimleri özel isimdir ve büyük harfle başlar.
- Mustafa Kemal Atatürk (Kişi adı)
- Türkiye (Ülke adı)
- Karabaş (Hayvanlara verilen özel ad)
- Mars (Gezegen adı)
b. Cins (Tür) İsim: Aynı türden olan varlıkların ortak adıdır. Bu varlıklardan dünyada birden fazla bulunur.
- Telefon
- Ağaç
- Öğrenci
- Nehir
2. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER
a. Tekil İsim: Sayıca tek bir varlığı karşılayan, çoğul eki (-lar/-ler) almamış isimlerdir.
- Balık
- Sıra
- Düşünce
- Çanta
b. Çoğul İsim: Aynı türden birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir. İsimlere “-lar / -ler” eki getirilerek yapılır.
- Balıklar
- Sıralar
- Düşünceler
- Çantalar
c. Topluluk İsmi: Biçim olarak tekil görünen (çoğul eki almayan) ancak anlamca birden çok varlığı, bir grubu ifade eden isimlerdir.
- Ordu (Askerlerden oluşur)
- Deste (On tane nesneden oluşur)
- Sürü (Hayvanlardan oluşur)
- Meclis (İnsanlardan oluşur)
Topluluk isimleri de “-lar / -ler” eki alarak çoğul olabilir.
Örnek: Ordular, sürüler, ormanlar.
3. VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER
a. Somut İsim: Beş duyu organımızdan (göz, kulak, burun, dil, deri) en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlerdir.
- Rüzgâr (Hissedilir)
- Işık (Görülür)
- Ses (Duyulur)
- Ekşi (Tadılır)
b. Soyut İsim: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, varlığını ancak akıl, his ve inanç yoluyla bildiğimiz kavramlardır.
- Sevgi
- Cesaret
- Rüya
- Akıl