5. Sınıf İsimler Konu Anlatımı
Bu sayfada 5. sınıf isimler konusu için hazırlanmış etkileşimli konu anlatım sunusu yer almaktadır. Sunuda isim-fiil ayrımı, özel ve cins isimler, tekil-çoğul-topluluk isimleri ile somut ve soyut isimler öğrencilerin seviyesine uygun örneklerle açıklanmıştır.
Öğretmenler bu çalışmayı akıllı tahtada konu anlatımı, tekrar etkinliği ve sınıf içi soru-cevap çalışması olarak kullanabilir. Öğrenciler ise sunudaki örnekler, etkileşimli etkinlikler ve test soruları sayesinde isimler konusunu pekiştirebilir.
1. İSİM – FİİL AYRIMI
Varlıkları, kavramları, duyguları, düşünceleri ve nesneleri karşılayan sözcüklere isim (ad) denir.
Örnek:kitap, okul, çiçek, öğretmen, bahçe, çanta, şehir, deniz
İş, oluş ya da hareket bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.
Örnek:geldim, koştu, yazdınız, okuyor, güldüler, bekledik, anlatmış, çizelim
Uyarı:Bir sözcüğün isim mi fiil mi olduğunu anlamak için sözcüğe “-mak / -mek” mastar eklerinden birini getirebiliriz. Sözcük bu eki aldığında anlamlı oluyorsa fiil, anlamsız oluyorsa isim olur
Örnek:Defter + mek → deftermek anlamsız olduğu için isimdir.
Oku + mak → okumak anlamlı olduğu için fiildir.
Bazı sözcükler kullanıldıkları cümleye göre isim ya da fiil olabilir. Bu nedenle sözcüğün cümlede kazandığı anlama dikkat edilmelidir.
Örnek:Bahçedeki güller sabah güneşiyle açmış. → “güller” çiçek adı olduğu için isimdir.
Kardeşim komik olayı duyunca uzun süre güldü. → “güldü” gülme eylemini bildirdiği için fiildir.
Kardeşim komik olayı duyunca uzun süre güldü. → “güldü” gülme eylemini bildirdiği için fiildir.
2. VARLIKLARA VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER-1
1. Özel İsimler
Evrende tek ve benzersiz olan varlıkları karşılayan adlara özel isim denir.
Kişi adları ve soyadları; ülke, şehir, ilçe, mahalle, cadde, kurum, kuruluş, eser, gazete, dergi, dil, din, millet, dağ, deniz, göl, gezegen adları özel isimdir.
Örnek:Ahmet Yiğit Güngör, Türkiye, Adana, Kozan, Toros Dağları, Marmara Denizi, Kızılırmak, İslamiyet, Müslüman
Uyarı:Özel isimler büyük harfle başlar. Özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Örnek:Ankara’ya, Türkiye’de, Ahmet’in, Atatürk’ü, Karadeniz’e, İzmir’den,, Türkçe’nin, Mehmet Akif Ersoy’dan.
Uyarı:Özel isimlere getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek:
Adanalı, Türkler, İngilizceyi, Müslümanlık, Atatürkçülük, Kozanlıyım, Ahmetler.
3. VARLIKLARA VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER-2
2. Cins İsimler
Aynı türden varlıkları, nesneleri, canlıları ya da kavramları karşılayan sözcüklere cins isim denir.
Cins isimler tek bir varlığı değil, aynı türden olan bütün varlıkları genel olarak karşılar.
Örnek:kitap, masa, kalem, çiçek, araba, şehir, köpek, kuş, çocuk, okul, bahçe, pencere.
Uyarı:Bazı cins isimler, cümledeki kullanımına göre özel isim olarak da kullanılabilir. Bu durumda sözcüğün anlamına ve cümlede hangi varlığı karşıladığına dikkat edilmelidir.
Örnek:Annem vazoya kırmızı bir gül koydu. (Cins isim)
Arkadaşım Gül bugün bizimle kütüphaneye geldi. (Özel isim)
Bahçedeki deniz manzarası herkesi etkiledi. (Cins isim)
Deniz yarın okul gezisine katılacakmış. (Özel isim)
4. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER-1
1. Tekil İsimler
Aynı türden varlıklardan yalnızca bir tanesini karşılayan isimlere tekil isim denir.
Örnek:kitap, kalem, öğrenci, masa, çiçek, bardak
2. Çoğul İsimler
Aynı türden varlıklardan birden fazlasını karşılayan isimlere çoğul isim denir.
Örnek:kitaplar, kalemler, öğrenciler, masalar, çiçekler, bardaklar
Uyarı:Çoğul eki olan “-lar / -ler”, bazı cümlelerde yalnızca çokluk anlamı vermez. Cümleye benzerlik, aile, abartma, saygı veya yaklaşık sayı gibi farklı anlamlar da katabilir.
Örnek:Bu millet daha nice Fatihler yetiştirir. (Benzerlik)
Akşam yemeğine Mehmetler de gelecekmiş. (Aile)
Seni saatlerce kapının önünde bekledim. (Abartma)
Öğretmenimiz Ayşe Hanımların evine ziyarete gitmiş. (Saygı)
5. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER-2
3. Topluluk İsimleri
Çoğul eki almadığı hâlde birden fazla varlıktan oluşan bir grubu karşılayan isimlere topluluk ismi denir.
Topluluk isimleri tekil görünür; ancak anlam bakımından çokluk bildirir.
Örnek:sınıf, ordu, takım, aile, sürü, millet, halk, heyet, komisyon, ekip, kafile, alay, demet, deste, koro, meclis.
Uyarı:Topluluk isimleri de “-lar / -ler” çoğul ekini alabilir. Bu durumda birden fazla topluluk anlatılmış olur.
Örnek:sınıflar, ordular, takımlar, aileler,sürüler, milletler, heyetler.
6. VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER
1. Somut İsimler
Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları ve kavramları karşılayan isimlere somut isim denir.
Somut isimler; görebildiğimiz, duyabildiğimiz, koklayabildiğimiz, tadabildiğimiz ya da dokunabildiğimiz varlıkları karşılar.
Örnek:taş, çiçek, kalem, masa, yağmur, rüzgâr, koku, ses, ışık, sıcaklık.
2. Soyut İsimler
Beş duyu organımızla algılayamadığımız; zihnimizde, düşüncelerimizde ya da duygularımızda var olan kavramları karşılayan isimlere soyut isim denir.
Soyut isimler görülemez, dokunulamaz, koklanamaz, tadılamaz ya da işitilemez; ancak anlam olarak hissedilir veya düşünülür.
Örnek:sevgi, saygı, umut, korku, mutluluk, üzüntü, özlem, heyecan.
7. İSİM Mİ, FİİL Mİ?
?
1
Sabah erkenden sınıfın pencerelerini görevli öğrenci açtı.
Fiil
?
2
Köyün girişindeki eski çeşme yıllardır aynı yerde duruyor.
İsim
?
3
Kardeşim, okul yarışmasına büyük bir heyecanla hazırlandı.
İsim
?
4
Masanın üzerindeki defter, rüzgâr esince yere düştü.
Fiil
?
5
Mahalledeki öğretmen, çocuklara kitap okumayı sevdirdi.
İsim
?
6
Takım kaptanı, maçı kazanan arkadaşlarını içtenlikle kutladı.
Fiil
?
7
Yağmur dinince çocuklar bahçeye çıkıp neşeyle koştu.
Fiil
?
8
Dedemin anlattığı hikâye hepimizi uzun süre düşündürdü.
İsim
?
9
Annem, misafirler gelmeden önce salonu güzelce süsledi.
Fiil
?
10
Denizin kıyısındaki kayalık, martıların uğrak yeriydi.
İsim
?
11
Arkadaşım, kaybolan anahtarını çantasının içinde buldu.
İsim
?
12
Bahçedeki laleler sabah güneşiyle rengârenk görünüyordu.
Fiil
8. ÖZEL İSİM Mİ, CİNS İSİM Mİ?
?
1
Dedemin eski evindeki saat yıllardır aynı köşede duruyor.
Cins İsim
?
2
Bursa, tarihî yapılarıyla her yıl birçok turisti ağırlar.
Özel İsim
?
3
Köy meydanındaki çınar, yazın herkese serinlik verir.
Cins İsim
?
4
Mevlana’nın sözleri birçok insana hoşgörüyü hatırlatır.
Özel İsim
?
5
Türkçe, eklemeli yapısıyla zengin anlatım olanakları sunar.
Özel İsim
?
6
Kütüphanedeki kitaplar düzenli biçimde raflara yerleştirildi.
Cins İsim
?
7
Öğrenciler okulun bahçesinde tören için sıra oldular.
Cins İsim
?
8
Safahat, Mehmet Akif Ersoy’un önemli eserlerinden biridir.
Özel İsim
?
9
Fırtına başlayınca limandaki gemiler, güvenli bölgeye çekildi.
Cins İsim
?
10
Akdeniz, yaz aylarında birçok tatilciyi kendine çeker.
Özel İsim
?
11
İzmir’de düzenlenen fuara birçok yayınevi katıldı.
Özel İsim
?
12
Pencerenin önündeki saksı, rüzgâr esince yere düştü.
Cins İsim
9. SOMUT İSİM Mİ, SOYUT İSİM Mİ?
?
1
Yeni sınıfa başlayınca içimde büyük bir sevinç oluştu.
Soyut İsim
?
2
Sabah yağmurundan sonra bahçedeki toprak mis gibi kokuyordu.
Somut İsim
?
3
Annem piknik için sepete taze ekmek koydu.
Somut İsim
?
4
Uzaktaki arkadaşını görünce çocuğun özlemi hemen belli oldu.
Soyut İsim
?
5
Kütüphanedeki eski kitaplar raflara özenle dizilmişti.
Somut İsim
?
6
Takımın maçı kazanacağına dair güçlü bir umut taşıyordu.
Soyut İsim
?
7
Haksızlık karşısında duyduğu öfke yüzünden konuşmakta zorlandı.
Soyut İsim
?
8
Kıyıdaki büyük kayalar dalgalara rağmen yerinden kıpırdamadı.
Somut İsim
?
9
Konser alanından yükselen sesler bütün mahalleden duyuldu.
Somut İsim
?
10
Masaldaki kahramanın gösterdiği cesaret herkesi etkiledi.
Soyut İsim
?
11
Kardeşim okul gezisine yeni aldığı çantasını götürdü.
Somut İsim
?
12
Yaşlı adamın yüzündeki huzur hepimize güven verdi.
Soyut İsim
10. TEKİL, ÇOĞUL VE TOPLULUK İSİMLERİ
?
1
Okul bahçesindeki ağaçlar sonbaharda sararmaya başladı.
Çoğul
?
2
Kardeşim yeni aldığı kalemi dikkatle çantasına yerleştirdi.
Tekil
?
3
Yaz kampındaki takım finale çıkmak için çok çalıştı.
Topluluk
?
4
Müzede sergilenen vazolar ziyaretçilerin ilgisini çekti.
Çoğul
?
5
Bahçenin köşesindeki kedi bütün gün güneşte uyudu.
Tekil
?
6
Araştırma için seçilen heyet raporu yarın açıklayacak.
Topluluk
?
7
Rüzgâr çıkınca masadaki peçeteler bir anda yere saçıldı.
Çoğul
?
8
Dedem eski radyoyu yıllar sonra yeniden çalıştırdı.
Tekil
?
9
Göç eden sürü, akşama doğru vadiyi geçti.
Topluluk
?
10
Sahildeki çocuklar uçurtmalarını akşama kadar uçurdu.
Çoğul
?
11
Kütüphanedeki kitabı sessizce rafına geri koydum.
Tekil
?
12
Ormanda yürüyen izci grubu patikayı takip etti.
Topluluk
11. Test Sorusu-1
11
Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili ismin sayısına göre türü ayraç içinde yanlış verilmiştir?
AOkulun bahçesine yeni fidanlar dikildi. (Tekil isim)
BÖğrenciler, tören için bahçede sıraya girdi. (Çoğul isim)
COrdu, sabah erken saatlerde harekete geçti. (Çoğul isim)
DAile, akşam yemeğinde bir araya geldi. (Topluluk ismi)
Doğru cevap C. Çünkü “ordu” sözcüğü çoğul eki almadığı hâlde birden fazla kişiden oluşan bir grubu karşıladığı için topluluk ismidir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
12. Test Sorusu-2
12
I. Yaz tatilinde Antalya’ya gideceğiz.
II. Sabah erkenden kitabımı çantama koydum.
III. Mehmet, yarışmada okulunu temsil etti.
IV. Bahçedeki çiçekler bahar gelince açtı.
Numaralanmış cümlelerin hangilerinde özel isim kullanılmıştır?
AI ve II.
BI ve III.
CII ve IV.
DIII ve IV.
Doğru cevap B. Çünkü I. cümlede “Antalya”, III. cümlede “Mehmet” özel isimdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
13. Test Sorusu-3
13
Cins isim, aynı türden varlıkları genel olarak karşılayan isimdir. Örneğin “kalem, masa, kuş, şehir” sözcükleri cins isimdir.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcük cins isim değildir?
ADefter, çantamın içinde kalmış.
BÇocuk, parkta arkadaşlarıyla oynuyordu.
Cİzmir, Ege Bölgesi’nde yer alan bir şehirdir.
DKedi, pencerenin önünde uyuyordu.
Doğru cevap C. Çünkü “İzmir” tek bir şehrin adı olduğu için özel isimdir, cins isim değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
14. Test Sorusu-4
14
Çoğul isim, birden fazla varlığı karşılayan ve genellikle “-lar / -ler” eki alan isimdir.
I. Bahçedeki ağaçlar rüzgârda sallanıyordu.
II. Masanın üzerinde eski bir saat duruyordu.
III. Çocuklar oyuncaklarını kutuya yerleştirdi.
IV. Köydeki sürü yavaşça ovaya indi.
Numaralanmış cümlelerin hangilerinde çoğul isim kullanılmıştır?
AI ve II.
BI ve III.
CII ve IV.
DIII ve IV.
Doğru cevap B. Çünkü I. cümlede “ağaçlar”, III. cümlede “oyuncaklarını” sözcükleri çoğul anlam taşımaktadır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
15. Test Sorusu-5
15
Tekil isim, aynı türden varlıklardan yalnızca birini karşılayan isimdir.
Buna göre aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi tekil isim değildir?
AKardeşim yeni aldığı kalemi çantasına koydu.
BKuşlar, sabah erkenden pencerenin önünde öttü.
CÖğretmen, tahtaya güzel bir cümle yazdı.
DDedem bahçedeki ağacı suladı.
Doğru cevap B. Çünkü “kuşlar” sözcüğü “-lar” çoğul ekini aldığı için tekil değil, çoğul isimdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
16. Test Sorusu-6
16
Özel isim; kişi, yer, kurum, ülke, şehir, eser gibi tek bir varlığı karşılayan isimdir.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde özel isim kullanılmamıştır?
AZeynep, bugün okula biraz geç geldi.
BTürkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir.
CKitap, masanın üzerinde açık kalmış.
DKaradeniz, yılın büyük bölümünde yağış alır.
Doğru cevap C. Çünkü “kitap” sözcüğü tek bir varlığın özel adı değil, aynı türden varlıkların genel adıdır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
17. Test Sorusu-7
17
Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlere somut isim denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük somut anlamda kullanılmamıştır?
AFırından yeni çıkan ekmeğin kokusu sokağa yayıldı.
BKardeşim, yere düşen taşı alıp kenara koydu.
CBu davranışıyla kalbimde derin bir kırgınlık bıraktı.
DYağmurdan sonra bahçedeki toprak yumuşamıştı.
Doğru cevap C. Çünkü “kırgınlık” sözcüğü beş duyu organıyla algılanamayan bir duyguyu karşıladığı için soyut isimdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
18. Test Sorusu-8
18
“Ayaz” sözcüğü bir cümlede hava durumunu anlatan cins isim, başka bir cümlede kişi adı olarak özel isim olabilir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisi “Ayaz”ın özel isim olduğunu gösterir?
ASabah dışarı çıkınca keskin bir ayaz hissettik.
BKış aylarında bu bölgede ayaz çok etkili olur.
CAyaz, okul takımında kaleci olarak oynuyor.
DGece boyunca ayaz nedeniyle yollar buz tuttu.
Doğru cevap C. Çünkü “Ayaz” bu cümlede bir kişinin adı olarak kullanılmıştır.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
19. Test Sorusu-9
19
Topluluk isimleri, çoğul eki almadığı hâlde birden fazla varlıktan oluşan grupları karşılayan isimlerdir.
Buna göre aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi topluluk ismi değildir?
AOkulun korosu, törende güzel bir şarkı söyledi.
BYardım için gönüllü bir ekip oluşturuldu.
CKöyün yakınındaki orman yangından zarar gördü.
DBahçedeki çiçek sabah güneşiyle açtı.
Doğru cevap D. Çünkü “çiçek” tek bir varlığı karşıladığı için topluluk ismi değildir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
20. Test Sorusu-10
20
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime “somut, cins ve tekil” bir isimdir?
AKardeşim, masadaki bardağı dikkatlice aldı.
BSevgi, insanları birbirine yaklaştıran güçlü bir duygudur.
CAnkara, Türkiye’nin başkentidir.
DBahçedeki kuşlar ağacın dallarına kondu.
Doğru cevap A. Çünkü “bardak” beş duyu organıyla algılanabilen somut, genel ad olduğu için cins ve tek varlığı karşıladığı için tekil isimdir.
Önce bir şık seç. Sonra “Cevabı Kontrol Et” butonuna tıkla.
SLAYT LİSTESİ
SAYFA: 1 / 20
i
Kullanım Bilgilendirmesi
✓
Bu sunu; akıllı tahtalarda, bilgisayarlarda, tabletlerde ve farklı işletim sistemlerinde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.
⛶
İçeriği daha rahat kullanmak için sununun sağ alt köşesindeki tam ekran butonunu kullanabilirsiniz.
↻
Mobil cihazlarda daha geniş görüntüleme için ekranı yatay kullanmanız ve otomatik döndürme ayarını açmanız önerilir.
✎
Ders sırasında Epic Pen, Fatih Kalem veya benzeri ekran üzerine yazı yazma araçlarıyla sunuyu daha etkileşimli kullanabilirsiniz.
Bu Sunuda Hangi Konular Var?
İsim ve Fiil Ayrımı
Varlıkları karşılayan isimlerle iş, oluş ve hareket bildiren fiiller arasındaki fark örneklerle açıklanır.
Özel ve Cins İsimler
Tek ve benzersiz varlıkları karşılayan özel isimlerle aynı türden varlıkları karşılayan cins isimler incelenir.
Tekil ve Çoğul İsimler
Bir varlığı karşılayan tekil isimlerle birden fazla varlığı karşılayan çoğul isimler örneklerle gösterilir.
Topluluk İsimleri
Çoğul eki almadığı hâlde birden fazla varlıktan oluşan grupları karşılayan isimler ele alınır.
Somut ve Soyut İsimler
Duyu organlarıyla algılanabilen somut isimlerle duygu ve düşünceleri karşılayan soyut isimler karşılaştırılır.
Etkileşimli Etkinlik ve Testler
İsim türlerini ayırt etmeye yönelik soru-cevap etkinlikleri ve çoktan seçmeli testlerle konu pekiştirilir.
İlk Yorumu Sen Yap
Bu içerikle ilgili görüş, soru ve önerilerinizi paylaşabilirsiniz.